PlusAchtergrond

Het coronavirus verlamt de verkiezingscampagnes

De politieke partijen moeten listig opereren om kiezers te paaien.  Beeld ANP
De politieke partijen moeten listig opereren om kiezers te paaien.Beeld ANP

Lijsttrekkers moeten op eieren lopen deze verkiezingscampagne. Fel commentaar op het coronabeleid is gewaagd en voor visionaire verhalen lijkt er amper ruimte te zijn.

Anders dan bij veel andere verkiezingen is er deze keer weinig twijfel over welk thema domineert. Eén probleem: er valt lastig een goede campagne over te voeren. De coronapandemie bepaalt het dagelijks leven, maar het is voor politici een explosief onderwerp. Te felle kritiek op coronabeleid lijkt verkeerd te vallen, en daarbij zijn de meeste partijen het grofweg eens over de grote lijnen. Ziedaar de contouren van een ‘onmogelijke campagne’, zoals een bron uit de coalitie verzucht.

De coronacrisis plaatst campagneteams voor een duivels dilemma: wie het niet over corona heeft, verliest al gauw de aandacht. Maar zodra het c-woord wel valt, begeef je je op glad ijs, weet campagnestrateeg Mark Thiessen (voorheen actief voor de VVD). “Het gaat vooral over de vraag: wie vertrouw je het leiderschap toe in een crisis, wie straalt rust uit? Iedereen wil die bonus voor stabiel crisismanagement. Dan kom je dus in een spagaat: zodra je hard gaat inbeuken op coronabeleid, lever je bij de kiezer juist in op waardering voor crisisleiderschap.”

Al krijgt vooralsnog slechts één crisismanager veel coronakrediet: de VVD van premier Mark Rutte staat op eenzame hoogte in de peilingen, volgens onderzoekers is het ‘rally around the flag-effect’ – kiezers scharen zich in crisistijd rond hun leider – nog niet uitgewerkt.

Dus kan het luidruchtig uitdagen van die leider uitdraaien op politieke kamikaze, zo lijkt zelfs PVV-leider Geert Wilders te beseffen. In recente coronadebatten is hij uiterst kritisch – over de avondklok, de reguliere zorg, de vaccinatievolgorde – maar de PVV-lijsttrekker verpakt het commentaar mild, benadrukt tussendoor dat hij via moties heus samenwerkt met andere partijen. “Dit was niet bedoeld om een potje naar elkaar te zwartepieten,” zei de PVV-leider bijvoorbeeld tijdens het coronadebat begin februari als inleiding bij een kritische vraag.

“Ik viel van m’n stoel,” zegt Thiessen. “Wilders kiest vaak zulke felle woorden.”

Een softe Wilders, CDA-lijsttrekker Wopke Hoekstra die de VVD hard aanvalt, D66’er Jetten die flirt met de mogelijkheid van een Elfstedentocht: vier weken voor de stembusgang zoeken partijen nog altijd naar optimale koers en toon. Zo nu en dan wordt een ouderwetse campagnetruc van stal gehaald, zoals Hoekstra die de basisscholenopening als nieuws brengt. Of D66 in Amsterdam, die op Twitter even jubelt dat de avondklok wat later inging (‘geniet nog even van het mentaal gezonde D66-halfuurtje’) – de tweet werd verwijderd. Partijen ontkennen dat het campagnestunts zijn, over en weer leidt het tot beschuldigingen over ‘profilering’ en ‘goedkoop scoren’, waarbij het op het Binnenhof wemelt van potten en ketels die elkaar voor zwart verslijten.

Klapschaatsnationalisme

De voorbeelden maken wel duidelijk hoe listig campagnevoeren in een crisis is. Wat in ‘vredestijd’ prima kan, lijkt nu ineens controversieel, vergezocht of ongepast. Columnisten maakten massaal gehakt van het ‘klapschaatsnationalisme’ onder lijsttrekkers die het Elfstedenfeestje wilde vieren: “Straks zal het ijs gewoon weer smelten, net als de geloofwaardigheid van al deze mensen,” sneerde columnist Özcan Akyol in het AD. “Dan probeer je eens wat en dan ontploft het in je gezicht,” zegt een bron bij een coalitiepartij. Een andere ingewijde: “We zitten vol ideeën, maar bij elk plan denk je meteen: kunnen we dit nu, in deze tijd, wel doen?”

Geen perverse prikkels

Als corona de campagne zal domineren, beïnvloedt de campagne dan ook het coronabeleid? Zal het kabinet eerder de lockdown versoepelen om de gunst van de kiezer te winnen, of juist harder ingrijpen om als sterke crisismanager te opereren? Binnen het OMT werd wel gevreesd voor perverse electorale prikkels, maar vooralsnog is daar geen sprake van, zeggen diverse leden, daarbij verwijzend naar de laatste adviezen die vrijwel volledig werden overgenomen.

“Ik was er wel bang voor eerlijk gezegd,” zegt Diederik Gommers, voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Intensive Care. “Maar ik zie het nu niet. Wel is er al langer meer oog voor andere adviezen dan alleen die van het OMT.” Hooguit wordt er achteraf wat meer gepronkt met besluiten.

Ook CU-lijsttrekker Gert-Jan Segers gelooft niet dat het coronabeleid lijdt onder verkiezingskoorts: “Ik denk echt dat we ons bewust zijn van onze verantwoordelijkheid in deze uiterst lastige tijd. Wat ik wel hoop, is dat kiezers beseffen dat ze straks in het stemhokje niet kiezen voor alleen het moment van deze coronacrisis, maar dat de verkiezingen ook gaan over al die andere thema’s voor de verdere toekomst.”

Klimaat en woningmarkt

Debatleiders, kranten en talkshows zullen de diverse onderwerpen agenderen, van klimaat tot migratie en arbeidsmarkt tot woningmarkt. Maar de coronacrisis duwt veel naar de marge. Dus meer dan hopen dat er nog ruimte komt voor non-coronadebatten kunnen Segers en collega’s niet: ze staan aan de vooravond van een ‘onmogelijke campagne’ met een ongewisse finale en een vermoedelijk cruciale rol voor de directe confrontaties in grote (tv-)debatten. Want veel campagneteams weigeren zich neer te leggen bij de huidige surplace in de peilingen, klinkt het bij een coalitiepartij: “We gaan niet voor 0-0.”

Kieswijzer

Op 15, 16 en 17 maart 2021 gaat Nederland naar de stembus voor de Tweede Kamerverkiezingen. We legden 30 stellingen voor aan 18 lijsttrekkers, zodat u straks goed geïnformeerd een keuze kunt maken. Ontdek hier met welke lijsttrekker uw mening het meest overeenkomt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden