PlusAchtergrond

Het coronavirus bestrijd je ook van binnenuit

Beeld Rein Janssen

Na veel gelobby van artsen ligt er een nieuw advies van de overheid: werk aan je afweersysteem. Want met beweging, een goede nachtrust en gezonde voeding slaat het coronavirus minder hard toe.

Iedereen kan de riedel dromen: houd afstand, was je handen, nies in de elleboog, maar bij de laatste persconferentie kwam minister Hugo de Jonge ineens met een extra advies: leef gezond. “Dat maakt de weerstand beter.”

Het kwam plompverloren en De Jonge bracht het terloops, maar toch veerden her er der in het land artsen en gezondheidsadviseurs op, want eindelijk was er aandacht voor een nog onderbelicht verdedigingsapparaat tegen het coronavirus: het lichaamseigen afweersysteem.

Het mooie is: we kunnen er zelf mee aan de slag. Een paar kilo minder of elke dag een ommetje maakt na acht weken verschil, zegt Liesbeth van Rossum, internist-­endocrinoloog in het Erasmus MC en hoogleraar obesitas.

De oproep van De Jonge kwam niet uit de lucht vallen. Wetenschappers van het Erasmus MC schreven samen met collega’s van het LUMC en Amsterdam UMC een wetenschappelijk overzichtsartikel over Covid-19, obesitas en leefstijl. Naar aanleiding daarvan ging er op 11 november een brandbrief van zeventig gezondheidsprofessionals naar het ministerie van Volksgezondheid: een oproep aan de regering om mensen te wijzen op het belang van een gezonde leefstijl. Zeker bij mensen met overgewicht is veel winst te halen. Maar dat geldt net zo goed voor mensen die roken of overmatig alcohol drinken.

Hoogleraar immunologie van de universiteit van Wageningen Huub Savelkoul staat vierkant achter de oproep tot een betere leefstijl. De laatste weken probeert hij mensen aan de vitamine D te krijgen. De aanwijzingen dat je met voldoende vitamine D in je donder beter beschermd bent tegen Covid, stapelen zich op, maar de helft van de Nederlanders heeft een tekort. “Dan zeg ik: slik dat pilletje maar.”

Savelkoul heeft het effect gezien in het laboratorium. “Als je vitamine D toevoegt aan immuuncellen, zie je dat die het beter doen.” Wat opvalt is dat het vooral voor mensen met obesitas lastig is om het vitamine D-gehalte hoog genoeg te houden. Dat komt volgens de immunoloog doordat veel mensen met fors overgewicht een chronische ontsteking in het vetweefsel hebben. “Het lichaam stopt de vitamine D in het vetweefsel, waardoor het niet door het afweersysteem kan worden gebruikt.” Obese mensen hebben vaak een vitamine D-tekort, maar of vitamine-inname de obesitas vermindert is nog steeds een vraag.

Savelkoul raadt ook mensen met een gezond gewicht aan om in de winter de door de Gezondheidsraad aanbevolen hoeveelheid van 10 microgram per dag bij te slikken. “Al is het natuurlijk niet zo dat als je vandaag pillen neemt, je morgen meteen een supergoed afweersysteem hebt. De effecten zijn subtiel en treden vrij langzaam op.” Maar alle beetjes helpen. Nog een disclaimer: ook met een gezonde leefstijl kun je Covid krijgen. Alleen is de kans veel kleiner dat de infectie in een gezond lijf met een stevig afweermechanisme hard toeslaat.

Geen crashdieet

Een sterk afweersysteem herkent ziekteverwekkers in bacteriën en virussen, en stuurt er afweercellen op af om die indringers snel en effectief onschadelijk te maken. Mensen met een sterke afweer kunnen het virus krijgen zonder het te merken, omdat het lichaam de boel opruimt voordat het er ziek van wordt. Aan dit verdedigingsmechanisme kun je dus zelf bouwen.

Hoe? Stress vermijden, goed slapen, bewegen, zegt Savelkoul. En gezond eten. “Maar overdrijf niet. Ga niet van de ene op de andere dag twee uur joggen, want dan zet je het systeem onder stress en dat geeft juist onderdrukking van je afweer. Dagelijks een wandeling is genoeg.”

Ook Jaap Seidell, hoogleraar voeding en gezondheid aan de Vrije Universiteit, waarschuwt niet te hard van stapel te lopen. “Mensen moeten nu vooral niet een crashdieet volgen, omdat ze denken: ik moet twintig kilo afvallen. Dat is óók weer niet goed voor je afweersysteem. Het gaat vooral om het omschakelen naar een gezonde leefstijl en geleidelijk gewichtsverlies.”

We zoomen in op wat, vanuit immunologisch perspectief, gezonde voeding is. Het is van belang om ‘gematigd en gevarieerd’ te eten, zodat het lichaam alle goede stoffen binnenkrijgt, zegt de immunoloog. “Elke wisseling in je dieet geeft je immuunsysteem een duwtje. Hoe meer duwtjes het krijgt, hoe sterker het wordt en hoe beter het gaat reageren, ook als er plotseling een ­virusinfectie om de hoek komt kijken.”

Zorg dat je veel vezels en antioxidanten binnenkrijgt via fruit en vezelrijke groentes als wortels en paprika’s. “Als onze darmbacteriën die vezels verteren, ontstaan er ‘korte keten’-vetzuren, zoals butyraat. Butyraat zorgt ervoor dat onze darm netjes gesloten blijft en goed functioneert. Indirect zorg je voor je eigen darmgezondheid via die bacteriën, als je ze verwent met die vezels.”

Oesters

Nog een voordeel van al die groente en dat fruit: ze leveren veel vitamines en mineralen. “Het is vaak beter om ze binnen te krijgen via natuurlijke voeding dan via een pilletje, want zo worden ze beter opgenomen in de darm.”

Zink, belangrijk voor het functioneren van afweercellen, haal je uit vlees en groente. De beste bron zijn oesters. Het zou Savelkoul niet verbazen als er ook veel mensen zijn met een tekort aan selenium. “Dat krijg je binnen door te eten van groente uit de volle grond, maar dan hebben we een probleem, want de grond in Noord-WestEuropa is toevallig vrij arm aan selenium. Dat betekent dat je aardig wat groente moet eten om aan de dagelijks aanbevolen hoeveelheid te komen.” Het Voedingscentrum adviseert 250 gram groente per dag. “Haalt u dat? Ik niet.” Het streefgetal was 200 gram per dag en daar zat tachtig tot negentig procent van de Nederlanders toen al onder.

Krijgen Nederlanders dan wel genoeg zink, vitamine E, vitamine C en selenium binnen, de vitamines waarvan wordt gezegd dat ze het afweersysteem ondersteunen? Dat is de vraag, zegt Savelkoul. Volgens de immunoloog schiet informatie hierover in Nederland op dit punt tekort. De vraag is lastig te onderzoeken, en van veel vitamines wordt überhaupt niet bijgehouden of we die ‘op peil’ hebben.

Dure mountainbike

De immunoloog raadt aan om D te slikken, maar voor de rest is hij terughoudend. Hij vindt dat je sowieso niet moet ‘klooien’ met vitamines, zeker niet met K en B-12, maar tegelijkertijd vindt hij dat de geneeskunde in Nederland wel heel rigide is in het negeren van supplementen. “Het kan niet worden onderzocht, dus liggen er ook geen harde bewijzen dat het werkt – en dus gebeurt er niks mee. Het is een vicieuze cirkel.”

En dat is jammer. Van vitamine C is volgens Savelkoul bijvoorbeeld in de literatuur wel aangetoond dat het covidpatiënten in het ziekenhuis kan helpen bij het herstel, maar in Nederland heeft hij nog niet gezien dat het bij de behandeling wordt ingezet.

“In Duitsland, Zwitserland of Oostenrijk zijn ze veel opportunistischer met vitamines en mineralen. Placebo-effect of niet, als je er beter bij voelt: vooral doen, zeggen ze daar. In Nederland zijn we weleens, als het op vitamines aankomt, roomser dan de paus.”

Een gezonde leefstijl is een uiterst complexe optelsom, en Seidell wijst erop dat gedragsverandering moeilijk is. “Juist de meest kwetsbare groepen worden het hardst door corona getroffen. Mensen met een hoge opleiding en een goed inkomen kunnen makkelijker aan hun leefstijl werken. Die kopen een dure mountainbike en die rossen de bossen in.”

Daarom is het zo belangrijk dat De Jonge zijn boodschap aan iedereen richt. “Een betere leefstijl helpt ook nog tegen de andere pandemieën die we hebben, die van diabetes, obesitas, hart- en vaatziekten en mentale gezondheidsproblemen als depressie. Met een fit lijf ben je niet alleen beter beschermd tegen corona, maar straks ook als er een nieuw virus langskomt.”

Liever een suikertaks dan een lockdown

Obesitas, roken, probleemdrinken: voor de politiek bleef gezondheid lange tijd toch vooral ieders ‘eigen verantwoordelijkheid’. De coronapandemie lijkt daar een einde aan te maken.

Beter laat dan nooit, zegt Leonard Hofstra. De cardioloog en hoogleraar risk profiling heart disease van Amsterdam UMC begrijpt niet dat het zo lang geduurd heeft voordat het kabinet een gezondere leefstijl ook als wapen inzet tegen de coronapandemie. “Tijdens de eerste golf was daar het moment niet naar, maar vóór de tweede golf was er tijd genoeg.”

Met hoogleraar neuropsychologie Erik Scherder heeft Hofstra net een boek geschreven: Hart voor je brein. Dat die twee organen samenhangen, staat in steen gebeiteld, zegt Hofstra. Sterker, een goede gezondheid is een zaak van een goede zorg voor het hele lichaam.

“De hart- en vaatproblemen die ik als cardioloog zie, worden voor 90 procent veroorzaakt door slechte leefgewoonten. Roken, weinig bewegen en overgewicht – de invloed daarvan op de volks­gezondheid is enorm.”

Of je nu socialist of liberaal bent, zegt Hofstra, het is deze zomer volstrekt duidelijk geworden dat het hameren op eigen verantwoordelijkheid – zoals premier Rutte deed – onvoldoende is om de volksgezondheid te beschermen. “Om het in voetbalterminologie te zeggen: als de overheid catenaccio speelt en achterover leunt, krijg je de ziekte en de maatschappelijke kosten vanzelf gepresenteerd. Alleen met vooruit verdedigen blijf je die ellende voor.”

Hofstra is niet de enige gezondheidsprofessional die er zo over denkt. In het Nationaal Preventie­akkoord uit 2018 staan tal van afspraken om de meer dan 35.000 jaarlijkse doden als gevolg van roken, overgewicht of probleemdrinken voor 2040 stapsgewijs terug te dringen. “Maar deze pandemie heeft aangetoond dat het veel sneller kan,” aldus Hofstra. “De bevolking accepteert deze maatregelen, dus lichtere moeten geen probleem zijn.”

Dat het RIVM in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid volgende week een nieuwe Volksgezondheid Toekomst Verkenning publiceert lijkt een voorbode van beweging op dat front. Normaliter verschijnt dat vergezicht eenmaal per vier jaar, maar de laatste versie is pas van 2018.

De Nederlandse overheid haalt alles uit de kast om op de korte termijn duizenden coronadoden te voorkomen, maar met veel kleinere ingrepen is op de langere termijn veel meer gezondheidswinst te boeken binnen de chronische pandemieën, zoals obesitas, roken, diabetes en hart- en vaatziekten, stelt Hofstra.

Het invoeren van een suikertaks, de prijs van groente verlagen, vermindering van de verkooppunten van tabak en het optuigen van bewegingsonderwijs helpen uiteindelijk meer mensen aan gezonde levensjaren dan peperdure ingrepen als de lockdown en grootschalig testbeleid.

“Het probleem is dat de menselijke geest het moeilijk vindt om slecht eten nu te laten staan als je daarvan pas over dertig jaar de vruchten plukt. Maar het is juist de taak van de overheid om mensen voor die valkuil te behoeden.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden