PlusAnalyse

Het blijft rommelen binnen het CDA: ‘De stal moet uitgemest’

Het blijft onrustig in het CDA. Het vertrek van Pieter Omtzigt heeft diepe wonden geslagen. Ontevreden CDA’ers verenigen zich om hem terug te krijgen: ‘De stal moet worden uitgemest’.

Onder Wopke Hoekstra behaalde het CDA bij de afgelopen Tweede Kamerverkiezingen het op een na slechtste resultaat ooit. Beeld HH/ANP
Onder Wopke Hoekstra behaalde het CDA bij de afgelopen Tweede Kamerverkiezingen het op een na slechtste resultaat ooit.Beeld HH/ANP

De locatie waar ontevreden CDA’ers donderdagavond in Eindhoven bijeenkwamen heeft een toepasselijke naam: de Zwarte Doos. Zoals techneuten na een vliegtuigongeluk op zoek gaan naar de zwarte doos om de oorzaak van het ongeluk te achterhalen, zo hopen zo’n 75 geraakte CDA-leden te voorkomen dat hun partij bij de volgende verkiezingen voor de zoveelste keer crasht.

De bijeenkomst is georganiseerd door de onlangs opgerichte Stichting Sociale Christendemocratie, die het CDA naar eigen zeggen weer ‘een brede volkspartij’ wil maken. Henriëtte van Hedel, bestuurslid van CDA-Brabant en boegbeeld van de nieuwe beweging, spreekt de aanwezigen toe met het CDA-partijblad in haar hand. Volgens haar is er een ‘bewonderenswaardige onverstoorbaarheid’ in de partij gevaren. Ze wijst naar de ‘kiekjes’ die bewindslieden van zichzelf hebben laten plaatsen. “Terwijl we getuige zijn van de implosie van het CDA.”

Het CDA heeft vrolijker tijden gekend. De partij die jarenlang het politieke landschap domineerde, boekte bij de afgelopen Tweede Kamerverkiezingen het op een na slechtste resultaat ooit, verloor vervolgens de nummer twee van de partij, Pieter Omtzigt, en staat inmiddels in sommige peilingen op een schamele zes zetels.

Maar interne onrust over wat er met de partij aan de hand is, is er niet pas sinds de verkiezingen van maart. Het rommelt al langer onder de leden. Sinds de partij in 2010 bijna in tweeën werd gescheurd over samenwerking met de PVV, zijn de wonden nooit helemaal hersteld.

“Ik erger me groen en geel aan al het negativisme,” zegt Bart van Horck, voorzitter van de CDA-beweging Midvoor, waarbij ruim 400 leden zijn aangesloten. Midvoor wil de partij vernieuwen en afrekenen met de volgens hen te rechtse koers. Midvoor werd opgericht uit onvrede over de samenwerking van het CDA met Forum voor Democratie in het Brabantse provinciebestuur.

Volgens Van Horck is de partij in ‘de Buma-jaren’ te veel naar rechts opgeschoven. ‘‘We hebben te lang gezegd dat problemen door de samenleving moeten worden opgelost en dat mensen niet te snel naar de overheid moeten wijzen. Maar de overheid is natuurlijk wel het schild voor de zwakkeren. Mijn vader had als fabrieksarbeider de bescherming van de overheid echt nodig. En dat is nog steeds zo. We waren altijd een middenpartij voor iedereen in het land, maar we zijn te veel meegegaan in het riedeltje dat de overheid een soort boosdoener is.”

‘Ruimte op rechts’

Op bijeenkomsten van Midvoor wordt er gediscussieerd over de koers. Het CDA moet weer eigen ideeën ontwikkelen, zegt Van Horck. ‘‘Al tien jaar roepen we dat er ‘ruimte op rechts’ zit. Maar sindsdien verliezen we verkiezing op verkiezing. De kiezer wil partijen die met goede oplossingen komen, met redelijke compromissen die links en rechts verbinden. We moeten niet langer denken: de kiezer is rechts, dus daar moeten we ons programma op afstemmen.”

Want als hij naar de afgelopen verkiezingsuitslag kijkt, ziet Van Horck dat het ‘een fabeltje’ is dat het CDA kiezers verliest aan rechtse partijen. “Ik schrik als de commissie-Spies, die de verkiezingsnederlaag evalueerde, schrijft dat we ‘vooral verloren aan de VVD en in mindere mate aan de BBB’. Dat is gewoon niet waar. We verloren vooral kiezers aan de ChristenUnie, D66 en Volt. Slechts één procent stapte over naar de BBB.”

Het echte probleem voor het CDA, is dat het nog te weinig kiezers aanspreekt, stelt hij. “De meeste kiezers verliezen we aan het kerkhof. Elke verkiezing weer. Geen partij heeft zo’n oud electoraat als het CDA. Jongeren zoeken een partij die met oplossingen komt voor bijvoorbeeld de klimaatcrisis. Dat hebben we te lang verwaarloosd.”

Ook de Stichting Sociale Christendemocratie wil dat het CDA het roer omgooit. Bestuurslid Robert Kamphuis kondigt een ‘roadshow’ aan in het noorden, oosten en zuiden. Over zeven weken is het verantwoordingscongres van het CDA. In de aanloop daarnaartoe hoopt de stichting zo veel mogelijk leden te verenigen die op dat congres hun stem laten horen.

CDA-lid Frans Bruin: “De stal moet gereinigd worden. Het is een rommeltje in het CDA. We moeten de vork pakken om de stal uit te mesten.” Aanvullend zegt voormalig CDA-Kamerlid Eddy Bilder uit Genemuiden: “De partij probeert de zomer eroverheen te laten gaan, terwijl de stal moet worden uitgemest.” Robert Kamphuis: “Het is vijf voor twaalf. Kijk naar de peilingen, we hebben zes zetels. Als er niets gebeurt, hobbelen we naar nul zetels.”

Bijltjesdag

Veel aanwezigen in de Zwarte Doos zien de terugkeer van Omtzigt als oplossing. Aan de bar weet CDA’er Arie van der Veen wel hoe dat zou moeten. “Het wordt bijltjesdag op het verantwoordingscongres. Wopke Hoekstra zit klem. Er zijn daar vijftienhonderd man, one man, one vote. Wopke gaat de eer aan zichzelf houden.”

Maar Van der Veen lijkt een uitzondering. De meeste CDA’ers zien niets in het vertrek van Hoekstra. Van Horck: “Kom op zeg. Hij is vlak voor de verkiezingen in het diepe gegooid. Rutte deed het zijn eerste verkiezingen ook niet goed. Ik heb alle vertrouwen in hem.”

En Omtzigt moet terug in de CDA-gelederen, vindt Midvoor. Volgens de beweging moeten beide kampen erkennen dat er fouten zijn gemaakt en ‘als grote mensen weer samen door’.

Ook de leden van Stichting Sociale Christendemocratie gaan daarvoor pleiten in september. Van Hedel ziet Omtzigt als iemand die politiek bedrijft zoals het CDA dat zou moeten doen.

Zelf houdt Omtzigt zich nog op de vlakte over zijn toekomstplannen. In september wil hij weer beginnen als Kamerlid na zijn ziekteverlof. Tot nu toe heeft hij geen plannen gepresenteerd om een eigen partij op te richten.

Van Horck: “Ik geloof ook niet dat hij dat wil. Tenslotte kan hij zijn goede werk in bijvoorbeeld de Raad van Europa ook alleen maar doen omdat hij CDA-lid is. Als éénpitter wordt dat een stuk lastiger.” Kamphuis: “Ik denk dat het CDA Omtzigt heeft verlaten en niet andersom. Ik zou alles willen doen om hem terug te krijgen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden