PlusUitleg

Het aantal besmettingen groeit fors. Wanneer is het tijd om in te grijpen?

Drukte op het strand bij Ouddorp in Zuid-Holland, vrijdag. Afstand houden is hier lastig.Beeld ANP / Sem van der Wal

Het aantal nieuwe coronabesmettingen groeit fors. Ook in Amsterdam gaat het hard. Zorgen zijn er over ­virusverspreidende evenementen, zoals dit weekend het Offerfeest. Wanneer is het tijd om in te grijpen?

1. Hoe werkt het coronadashboard?

De overheid wil de ernst van de pandemie in de gaten houden, zodat ziekenhuizen niet overbelast raken en kwetsbare mensen worden ontzien. De site coronadashboard.rijksoverheid.nl houdt belangrijke kengetallen bij, zoals het aantal ziekenhuis- en ic-opnamen per dag, nieuwe besmettingen en het reproductiegetal: de groeifactor van het virus. Als die kengetallen een signaalwaarde bereiken, is dat het teken dat strengere maatregelen nodig kunnen zijn. Het reproductiegetal is nu 1,4 en daarmee roodgekleurd, maar voor een besluit tot maatregelen zijn meer signalen nodig.

2. Vrijdag waren er 338 nieuwe besmettingen. Vorige week waren het er elke dag nog minder dan 200. Wanneer is het tijd om in te grijpen?

“Dat hangt af van de situatie,” zegt Menno de Jong, viroloog aan het Amsterdam UMC en lid van het Outbreak Management Team (OMT). De afgelopen weken testten vooral jongvolwassenen (20-40 jaar) positief. Die groep heeft mildere ziekteverschijnselen en komt minder snel in het ziekenhuis dan zeventigplussers. Als de jongvolwassenen uit de buurt blijven van kwetsbare mensen, is de groei minder urgent.

Maar zonder grootschalige gedragsverandering is het een wetmatigheid dat de komende tijd het aantal ziekenhuis- en ic-opnamen zal toenemen. Vrijdag groeiden ze al licht. Als jongvolwassenen het virus doorgeven aan hun kwetsbaardere ouders kan de groei van het aantal opnamen versnellen. Met een blik op het dashboard bepalen minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid) en het RIVM of het OMT bijeenkomt voor nieuw advies.

3. Wat gebeurt in andere landen die uit een lockdown zijn gekomen?

“De trend is: meer besmettingen en aanscherping van de maatregelen,” zegt epidemioloog-microbioloog Amrish Baidjoe, adviseur van het Global Outbreak Alert and Response Network van de Wereldgezondheidsorganisatie. Baidjoe volgt het Nederlandse coronabeleid kritisch. Hij benadrukt dat bij zo’n 60 procent van de Nederlanders die het virus oplopen, niet te herleiden is waar dat precies is gebeurd. Met het huidige bron- en contactonderzoek kunnen de GGD’s het virus daardoor slechts beperkt indammen. “Er is misschien al een wijdere verspreiding van het virus, al wordt keihard gewerkt om escalatie te voorkomen.”

4. Welke zorgen hebben experts?

“Het aantal besmettingen in Amsterdam en Rotterdam lijkt snel te groeien,” zegt De Jong. Soortgelijke cijfers zijn in Duitsland reden voor een semilockdown. Misschien wacht Amsterdam ook weer strengere maatregelen, zoals sluiting van (een deel van) de horeca. Of een verbod op samenscholingen van meer dan dertig mensen in plaats vanaf honderd, zoals nu.

Net als Baidjoe is De Jong bezorgd over de besmettingen onder mensen met een migratieachtergrond. GGD’s constateren er veel onder deze groep en onder studenten tijdens bijeenkomsten in de privésfeer, aldus het laatste OMT-rapport. Het Offerfeest is zo’n bijeenkomst. Het driedaagse familiefeest dat vrijdag is begonnen, is vergelijkbaar met Kerstmis. Naar schatting een miljoen moslims vieren het in Nederland. “Als de coronamaatregelen goed worden opgevolgd, is het geen probleem,” zegt De Jong, “maar het kan een verspreidings­evenement als carnaval worden.” Zo’n anderhalf miljoen mensen vierden dat feest.

5. Zijn mensen met een migratieachtergrond kwetsbaarder?

Mensen met een migratieachtergrond zijn oververtegenwoordigd in de groep met lagere sociaal-economische status, blijkt uit tal van onderzoeken.“Naarmate je de sociaaleconomische ladder afdaalt, wordt communicatie van de overheid slechter gevolgd,” zegt Baidjoe. “Die communicatie wordt nu een beetje aangezwengeld, met influencers en een dialoog met moskeeën, maar het moet veel grootschaliger. Het kan geen verrassing zijn dat er mensen zijn die het Nederlands onvoldoende beheersen.”

Daarbij komt dat de gezondheid van met name ouderen met een migratieachtergrond relatief slecht is, aldus GGD-onderzoek. Aandoeningen als overgewicht en suikerziekte komen meer voor dan in vergelijkbare, autochtone leeftijdsgroepen en leiden tot een ernstiger verloop van Covid-19.

Geen isolatieplicht na vakantie

Vakantiegangers die terugkomen uit een land met een negatief reisadvies worden niet verplicht twee weken in thuisquarantaine te gaan.

Ook komt er geen verplichte coronatest voor reizigers die naar een land zijn geweest waarvoor een oranje reisadvies geldt. Het kabinet doet wél een dringende oproep aan terug­gekeerde reizigers om twee weken thuis te blijven.

Dat bevestigen Haagse bronnen na berichtgeving door de NOS. “Het is op dit moment juridisch niet haalbaar om mensen verplicht thuis te laten zitten,” zegt een niet nader genoemde bron.

Het kabinet gaat met spoed onderzoeken hoe reizigers geregistreerd kunnen worden, bijvoorbeeld aan de hand van passagierslijsten. Ook daar zitten nog veel juridische haken en ogen aan. Het kabinet wil ook laten onderzoeken of vliegtuigpassagiers steekproefsgewijs getest kunnen worden. Ook moet worden gekeken wat voor invloed zoiets heeft op de capaciteit van de GGD’s, die de tests uitvoeren. Verder wordt gekeken wordt hoe steekproefsgewijs, bijvoorbeeld met een telefoontje van de GGD, gecontroleerd kan worden of mensen zich houden aan de twee weken thuisquarantaine. Zo moet voorkomen worden dat vakantiegangers uit risicolanden het coronavirus op grotere schaal in Nederland verspreiden.

Het kabinet vraagt werk­gevers en scholen te stimuleren dat werknemers en scholieren de deur echt niet uitgaan. Daarnaast komt er een campagne met extra voorlichting over thuis­isolatie voor iedereen die met het vliegtuig, de boot of de auto in Nederland terugkeert.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden