PlusAchtergrond

Help, ik ben besmet! is een uiterst actueel boekje

De meeste bijdragen in het boekje Help, ik ben besmet! werden voltooid toen het coronanieuws zich nog focuste op China. Toch is dit onder redactie van RIVM-baas Jaap van Dissel verschenen magazine uiterst actueel.

De voorpagina van Help, ik ben besmet!Beeld -

Tot een dikke maand geleden zou de nieuwste uitgave van Stichting Biowetenschappen en Maatschappij niet snel tot deze krant zijn doorgedrongen. Maar nu Jaap van Dissel, redacteur van de stichting, als hoofd van het RIVM is uitgegroeid tot BN’er is, is alles anders.

Toen Van Dissel met de redactie de slotregels tikte van Help, ik ben besmet! was de allereerste coronabesmetting in Nederland amper een dag eerder gesignaleerd. Op 28 februari voltooide Van Dissel het 120 pagina’s tellende boekje over de risico’s van infectieziekten, dat eind deze week officieel verschijnt. De cover bestaat uit een tekening van mensen met mondkapjes op.

Het voorwoord is achterhaald, omdat de auteur  – Bruno Bruins – moegestreden, zijn ministerschap heeft neergelegd. De fictieve casus van een uitbraak in Gelderland van een exotisch virus, verspreid via muggen, maakt met welgeteld twaalf doden vandaag de dag weinig indruk. En toch is dit magazine uitermate actueel. Zie alleen al de ondertitel: ‘Zijn we voorbereid op de volgende uitbraak van infectieziekte X?’

Verloren race

Met bijdragen van tientallen wetenschappers biedt dit ‘cahier’ inzicht in de achtergronden rond het virus dat ons teistert en in de Nederlandse infectiebestrijding. In het eerste hoofdstuk schetst Van Dissel met collega-hoogleraar en microbioloog Ed Kuijper een verontrustend beeld van de risico’s die mensen lopen. Virussen veranderen steeds weer van samenstelling. ‘Het lijkt een op voorhand verloren race,’ schrijft Van Dissel. ‘Micro-organismen zullen ons blijven verrassen daar waar, en op een moment dat, dit het minst verwacht wordt,’

In de inleiding betoogt hij met de rest van de redactie dat infectiebestrijding complex en grootschalig is, vanwege ‘sterke bevolkingstoename, met megasteden en gebrekkige hygiënische infrastructuur, met de verwoesting van ecologische systemen, met de grootschalige wijze van energie- en voedselproductie en met de enorme toename en snelheid van het internationale verkeer van mensen, dieren en goederen’.

Nederland als knooppunt

Saillant is een bijdrage van RIVM-epidemioloog Eelco Franz over het risico van verspreiding van virussen via voedsel. De producten en ingrediënten komen vaak uit meerdere landen en hebben duizenden kilometers afgelegd. ‘Besmetting aan het ene uiteinde van de voedselketen kan gevolgen hebben voor de bevolking aan de andere kant van de wereld,’ aldus Franz.

Liefst 207 landen zijn betrokken bij dit transportnetwerk, ‘een perfect platform om potentieel verontreinigd voedsel te verspreiden.’ Zeven landen, waaronder Nederland, vormen de belangrijkste knooppunten, waarvandaan handel wordt gedreven met zeker 77 procent van alle landen ter wereld. Van die zeven heeft Duitsland het hoogste risico op het importeren van voedsel besmet met virussen, met Nederland als de belangrijkste (doorvoer)bron.

Het hoofdstuk van Reina Sikkema, onderzoeker van ziekten die van dier op mens overdraagbaar zijn, en viroloog Marion Koopmans is bedoeld als blik op de toekomst, maar is angstaanjagend actueel: ‘Wat als uitbraken van ongebruikelijke en onbekende infecties het nieuwe normaal worden, zoals de WHO (Wereldgezondheidsorganisatie –red.) heeft aangegeven, zijn we dan voldoende toegerust? Zijn we voorbereid op ‘ziekte X’, de echt onbekende veroorzaker van een toekomstige uitbraak?’

Ze verwijzen naar een recent rapport dat waarschuwt dat een nieuwe grieppandemie, vergelijkbaar met de Spaanse griep van 1918, zich binnen 36 tot 50 uur over de hele wereld kan verspreiden, 50 tot 80 miljoen mensen het leven zou kunnen kosten en bijna 5 procent van de wereldeconomie kan vernietigen.

Lichtpuntje

Aan het eind van al die onheilstijdingen signaleert de redactie toch een lichtpuntje, na een opsomming van de eerste impact van de coronacrisis op Nederland. ‘Het is voor het eerst dat wij ons wereldwijd met elkaar verbonden voelen en meer dan ooit wereldburger voelen. Met problemen rond stikstof, klimaat, ontbossing, terrorisme en migratie hadden we al langer het gevoel dat we de problemen waar wij als mensheid tegenaan lopen alleen maar kunnen oplossen met een gedeelde verantwoordelijkheid en een gezamenlijke aanpak. Nog nooit kwam die noodzaak zo dichtbij.’

Help, ik ben besmet! is voor € 7,50 te bestellen en de PDF is gratis te downloaden via www.biomaatschappij.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden