PlusAchtergrond

Helder communiceren over regels blijkt best lastig voor het kabinet

Juist in crisistijd snakken mensen naar duidelijke, heldere informatie. Daar slaagt het kabinet niet altijd in, veel voorschriften hebben later een bijsluiter nodig. Waarom gaat het mis?

Premier Rutte en de ministers Martin van Rijn (geheel links), Ferd Grapperhaus en Hugo de Jonge (geheel rechts) maandag tijdens hun persconferentie. Beeld BSR Agency

Debatcentrum De Balie schrapte dinsdag rücksichtslos alle programmering voor de komende twee maanden. De KNVB wilde de stekker al uit het voetbalseizoen trekken. Het kabinet had maandagavond, tijdens de persconferentie na het zoveelste coronacrisisberaad, immers nog strengere maat­regelen afgekondigd. Álle samenkomsten – ook voor minder dan 100 personen – zouden tot 1 juni verboden zijn. Zouden, want de werkelijkheid bleek iets genuanceerder: het ging enkel om evenementen waarvoor een vergunning moet worden aan­gevraagd. Voor alle andere ‘samenkomsten’ bleven de maatregelen gelden die eerder al werden afgekondigd tot in elk geval 6 april.

Tegen de tijd dat dat duidelijk werd, bijna een dag later, had De Balie de agenda al leeg­geveegd. ‘ONVOORSTELBAAR dat dit soort simpele info niet simpel gecommuniceerd kan worden,’ brieste een woedende Baliedirecteur Yoeri Albrecht op Twitter.

De persconferentie van maandag was niet de eerste keer dat de boodschap slecht overkwam. Terugkijkend op de afgelopen paar weken ging het bij de eerste persconferentie van de premier al mis. U weet wel, die waarin Mark Rutte zei dat we vanwege de indamming van het coronavirus geen handen meer mogen schudden maar waarbij hij na afloop wél vrolijk de hand van RIVM-baas Jaap van Dissel drukte.

Dáár zette Rutte de toon. En die was, achteraf gezien, niet de beste. De mensen thuis kregen het idee dat er weinig aan de hand was. Dat we even gingen teenzoenen in plaats van handenschudden. Dat was nou net niet de bedoeling. “De boodschap werd door de luchtige toon ondermijnd,” zag hoogleraar Arjen Boin, gespecialiseerd in crisismanagement. Dus werd de toon strenger, om de mensen ervan te doordringen dat het menens is. Alleen werden de aangekondigde maatregelen daardoor ‘als ­voetnoot behandeld’.

Niet met vier man tegelijk

Rutte erkende gisteren dat ‘het strakker had gekund’ en beloofde dat het kabinet bij toe­komstige persconferenties niet meer met vier bewindspersonen komt opdraven. (Ter vergelijking: in het Verenigd Koninkrijk spreekt premier Boris Johnson het volk toe met een duidelijke, eenduidige boodschap. In Nederland werd er juist bewust voor gekozen om ook vakministers naar voren te schuiven.)

Ook bronnen dicht bij het kabinet hebben na de persconferentie van maandag gezegd dat ‘een aantal dingen goed tegen het licht worden gehouden’. Maar, klinkt het ook, de belangrijkste boodschap was dat we het virus echt serieus moeten nemen. “En die is overgekomen.”

Boin wil het ook geen foutje noemen. “Minister Grapperhaus heeft het niet volledig uitgelegd, ging – door druk of vermoeidheid – een wets­artikel voorlezen. Maar we moeten niet doen alsof ministers de maatregelen aan het ver­doezelen zijn. In een crisis komt niet alles er perfect uit.”

Je zou denken: logisch, het is crisis! De beheersing daarvan is óók mensenwerk, en waar mensen werken worden fouten gemaakt. Daar leer je van. Het was echter niet de eerste keer.

‘Zijn ze gestoord in Nederland?’

Neem de tv-toespraak van premier Rutte op maandag 16 maart. Die gaat niet alleen als historisch de boeken in omdat een regerings­leider die het volk toespreekt in ons land zeldzaam is, maar ook omdat het de bron werd van een hardnekkig misverstand. Dat het de kabinetsstrategie is om zo veel mogelijk mensen Covid-19 te laten oplopen zodat er ‘groeps­immuniteit’ zou ontstaan. Het duurde bijna twee dagen voordat dat ontkracht werd. Groepsimmuniteit was niet het ‘doel op zich’, maar kon uiteindelijk het gevolg zijn. In het buitenland kwam die rectificatie niet door. Boin: “Daar denkt men nog steeds dat Nederland gestoord is geworden.” In België wordt Nederland om de groepsimmuniteit nog steeds beschimpt.

Tuurlijk, de communicatie kan ook anders. Woordvoerders van het ministerie van Onderwijs verzuchtten al lang voor de schoolsluiting dat zij veel liever de duidelijke boodschap zouden melden dat de scholen dichtgaan in plaats van uitleggen waarom ze openbleven. In plaats daarvan volgden dagen vol uitleg en argumenten van Rutte – waar moesten al die mensen met belangrijke beroepen hun kind(eren) anders naartoe brengen? – en minister van Onderwijs Arie Slob (dat sluiting ‘niet bijdraagt aan het bestrijden van de crisis’), voordat scholen uiteindelijk onder druk van medisch specialisten en het onderwijs zelf alsnog sloten.

Voor vlag en vaderland

Ook Boin wijst erop dat kabinet kiest voor een andere benadering dan die totale lockdown. Balanceren op het scherp van de snede. Wat kan nog wel doorgaan? Hoe is het – ook voor de kwetsbaarsten – wél veilig? Dat betekent ook dat er sprake is van voortschrijdend inzicht en aanpassingen die gaandeweg de crisis nodig zijn.

“Als je zegt: ‘Iedereen blijft voor vlag en vaderland de komende vijf weken binnen’, dan is er niets onduidelijk. Dat begrijp ik, dat begrijp jij, dat begrijpt mijn moeder. Maar helderheid moet geen doel op zich zijn.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden