PlusAnalyse

Heeft de VVD de verkiezingen gewonnen, maar nu al de formatie verloren?

De vorming van een nieuw kabinet is een ingewikkeld schaakspel geworden. Partijen hebben zich diep ingegraven en een oplossing is niet in zicht.

Geert Wilders (PVV), Lilian Marijnissen (SP) en Mark Rutte (VVD) in de Tweede Kamer. Marijnissen vraagt andere partijen om duidelijkheid: willen ze wel of niet met Mark Rutte om tafel? Beeld ANP
Geert Wilders (PVV), Lilian Marijnissen (SP) en Mark Rutte (VVD) in de Tweede Kamer. Marijnissen vraagt andere partijen om duidelijkheid: willen ze wel of niet met Mark Rutte om tafel?Beeld ANP

Alle zeventien leiders van de partijen die zijn verkozen in de Tweede Kamer komen dinsdagochtend weer bijeen. Een gezellige bijeenkomst wordt het niet. Bijna de hele tafel zal boos naar VVD-leider Mark Rutte kijken. Ze vertrouwen hem niet meer en willen dat hij opkrast.

Rutte kwam vorige week zwaar gebutst uit het veertien uur durende Kamerdebat over ‘Omtzigt-gate’. Een motie van wantrouwen overleefde hij ternauwernood, waardoor hij nog wel door kon als demissionair premier. Maar een nieuwe termijn, dat willen de overige partijen niet.

Zelf riep hij iedereen nog op Pasen te gebruiken om tot rust te komen. Zelf zou hij dit weekeinde ook gebruiken voor bezinning. Die rust werd hem niet gegund.

Geen bezinning

Al op Goede Vrijdag werden zijn plannen verstoord toen ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers hem belde, om te zeggen dat hij zaterdag in een interview met het Nederlands Dagbad zou zeggen dat hij niet in een volgend kabinet met Rutte gaat zitten. De uitweg waar Rutte op hoopte (doorgaan met de partijen die de motie van wantrouwen niet steunden) was daarmee van tafel.

De VVD besloot daarop een signaal af te geven aan de rest. Er werd zaterdagmiddag voor NOS en RTL een quasi-toevallige ontmoeting geregeld van een casual geklede Mark Rutte die op het Haagse Frederik Hendrikplein even van zijn fiets kwam om te zeggen dat hij ‘strijdbaar’ was en door wilde gaan. Het land stond immers voor grote problemen.

De boodschap aan de rest was: jullie willen dat wij toegeven? Wij hebben de verkiezingen gewonnen, geef zelf maar toe!

Weer een dag later riep SP-leider Lilian Marijnissen andere politieke leiders hom of kuit te geven of ze wilden samenwerken met Rutte. Zij zou het niet doen, in een kabinet stappen met Rutte aan het roer, stelde ze in WNL op Zondag.

Voor Rutte, die met Pasen het slagveld moest overzien, ziet het er niet goed uit. Want niet alleen de motie van wantrouwen was door de hele oppositie gesteund, ook Sigrid Kaag (D66) en Wopke Hoekstra (CDA) lieten hem bungelen na hun motie van afkeuring.

Marijnissen (SP), Lilianne Ploumen (PvdA) en Wopke Hoekstra (CDA) in de Tweede Kamer. De VVD moet over links formeren. Een minderheidskabinet zou kunnen, maar met wie? Beeld ANP
Marijnissen (SP), Lilianne Ploumen (PvdA) en Wopke Hoekstra (CDA) in de Tweede Kamer. De VVD moet over links formeren. Een minderheidskabinet zou kunnen, maar met wie?Beeld ANP

Verkiezingen gewonnen, formatie verloren?

Zo doemt er een scenario op waarbij de verkiezingen door de VVD zijn gewonnen, maar de formatie wordt verloren. De echo van de polarisatie op personen van de jaren zeventig van de vorige eeuw lijkt terug te keren aan het Binnenhof en dreigt te escaleren. Drie weken nadat Rutte een uniek record boekte van vier verkiezingsoverwinningen op rij als grootste partij, dreigt hij aan de dijk te worden gezet. Tenzij de VVD voet bij stuk houdt. Want kunnen partijen die de verkiezingen hebben verloren wel de formatie winnen? Kunnen ze wel zonder Rutte?

Een meerderheidskabinet zonder VVD is getalsmatig mogelijk. Maar in de praktijk niet. D66 en CDA moeten dan een meerderheid zien te vinden met PvdA, SP, GroenLinks, Partij voor de Dieren en ChristenUnie. Die partijen staan inhoudelijk mijlenver uiteen.

Terug naar de inhoud

De VVD weet dat en zal zijn sterkste politicus niet aan de dijk zetten. Al was het maar omdat er helemaal geen opvolger klaarstaat. Een verkenner of informateur zal zo snel mogelijk terug moeten naar de inhoud. Het Binnenhof lijkt te versplinterd om zich in een pandemie de luxe van een personenstrijd te permitteren.

Een optie om een kabinet te vormen over rechts, is ook lastig. Iedereen heeft PVV en Forum voor Democratie al uitgesloten. De VVD moet dus wel over links. Een minderheidskabinet zou kunnen, maar met wie dan?

Voorlopig blijft onduidelijk welk record gebroken wordt: dat van de langstzittende minister-president óf dat van de langst durende kabinetsformatie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden