Plus

Hallo vrijheid, dag zekerheid!

Steeds meer vrouwen kiezen voor het zelfstandig ondernemerschap. Je eigen agenda bepalen, niet oeverloos vergaderen - het lijkt ideaal. Wat zijn de keerzijdes?

Beeld Jip van den Toorn

Sinds een jaar is het een paar ochtenden in week vaste prik: terwijl half Amsterdam in de file staat, begint zzp'er Evodie Kooistra (38) uit Amsterdam-Zuidoost haar werkdag, vaak samen met haar zzp'ende buurvrouwen, met een verfrissende wandeling.

"Vroeger moest ik elke ochtend rennen en vliegen om de kinderen op tijd naar school te brengen en zelf om negen uur op kantoor te zijn. Nu loop ik 's ochtends eerst een rondje door het Diemerbos." Zie hier Kooistra's ultieme zzp-gevoel.

Nederland is zzp-land bij uitstek: vorig jaar zetten een kleine 30.000 mensen in in ons land de stap naar zelfstandigheid, volgens cijfers van het CBS. Met ruim 1 miljoen zzp'ers is Nederland zelfs koploper in Europa. Amsterdam telt verhoudingsgewijs de meeste zelfstan­digen zonder personeel: zo'n 12,4 procent van de totale beroeps­bevolking.

'Een nieuwe uitdaging' is nog altijd de meest gehoorde reden van mensen om eigen baas te worden. Opval­lende trend in de cijfers van het CBS: steeds meer vrouwen kiezen voor het zelfstandig bestaan - vorig jaar zo'n 26.000.

Koudwatervrees
Kooistra zegde vorig jaar haar baan op om definitief de overstap te maken naar het doe-het-zelf-bestaan. Na twaalf jaar Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze parttime werkte op de afdeling Health & Performance, besloot ze zich fulltime te richten op wat ze tot dan toe erbij deed: sportles geven, mensen trainen en fysiek en mentaal coachen.

Haar zelfgebouwde huis met inpandige sportstudio was klaar, haar dochters werden steeds groter en zelfstandiger - behalve de koudwatervrees om nu haar maandinkomen te moeten verdienen met haar hobby, was er niets meer wat haar weerhield. Sindsdien is ze haar ­eigen merk: 'Evodie', personal trainer en lifestylecoach.

En dat bevalt. "Het klinkt gezapig, maar ik ben nu echt mijn hele werkweek met mijn passie bezig. Het afgelopen jaar was er letterlijk nog geen dag die voelde als 'werken'."

Toch werkt Kooistra gemiddeld meer dan vroeger, ge­regeld ook in de weekenden en 's avonds. Naast de twintig uur per week dat ze klanten aan huis traint en coacht, besteedt ze nog eens tien tot twaalf uur aan de voor haar minder leuke ­kanten van het zzp-bestaan: acquisitie, administratie, businessplan maken - het ondernemen zelf. Maar, zegt ze, het voelt als minder omdat het beter te combineren is met het gezin.

Kooistra: "Ik heb geen reistijd meer en kan mijn agenda precies afstemmen op die van mijn man en twee dochters, dus alles is relaxter. Ik ben er tussen de middag voor de lunch, en na school, als mijn dochters een luisterend oor nodig hebben."

Een ander groot verschil met haar kantoorleven: "Nu ik niet continu hoef te schakelen tussen deadlines, meetings en projecten, heb ik geen energie­lekken meer. Ik werk veel efficiënter, gefocust op één ding: mijn bedrijf."

Vrijheid
Uitdagend en ambitieus werk doen waar je energie van krijgt in plaats van dat het energie kost. Veel mensen zien dit als ideaal. Weg met de benauwende baan, de baas en de sleur. Hallo, vrijheid.

Ook Sabrina Mijnals (38) uit Amstelveen zette vorig jaar na elf jaar loondienst een punt achter haar bestaan als verandermanager bij consultancy- en detacheringsbureau Eiffel in Arnhem, om haar eigen bedrijf op te starten: ­Gemini Consultancy & Solutions.

Mijnals: "Ik ben Surinaamse en opgegroeid in de keuken van mijn oma en moeder. Ik geloof dat eten verbindt. Zo kwam ik op het idee om kookworkshops te gaan aanbieden aan directies en managementteams tijdens verandertrajecten. Door een team eerst samen een maaltijd te laten voorbereiden, verlopen de zakelijke gesprekken vervolgens veel gelijkwaardiger en gemoedelijker."

Naast haar eigen bedrijf is Mijnals ook voorzitter van ZZP Mokum: een platform, mede opgericht door de gemeente Amsterdam, dat ondersteunende diensten voor zzp'ers aanbiedt.

Hoewel ze de overgang van het bedrijfsleven naar eigen baas zijn wel een beetje heeft onderschat en moest wennen aan het gevoel van onzekerheid dat het zzp-bestaan met zich meebrengt, heeft ze geen moment spijt van haar beslissing. Mijnals: "Het werk voelt beter, omdat je het allemaal voor jezelf doet."

Volgens Janneke Plantenga, hoogleraar economie aan de Universiteit Utrecht en gespecialiseerd in arbeidsmarktvraagstukken, past dit in het algemene beeld van de flexibilisering van de arbeidsmarkt.

"De laatste twee ­decennia is de positieve waardering voor het zelfstandig ondernemerschap in zijn algemeenheid toegenomen. Je eigen baas zijn, je eigen werk vormgeven, flexibiliteit, je ­eigen tijd kunnen indelen - mensen zijn deze waarden steeds belangrijker gaan vinden."

Minder werkdruk
Opmerkelijk, als je bedenkt dat zelfstandigen meer uren draaien. Vrouwelijke zzp'ers werken gemiddeld 36 uur - één werkdag meer in vergelijking met vrouwen in loondienst - ze houden onderaan de streep minder over, lopen vaker onverzekerd rond en bouwen geen pensioen op. Toch blijkt uit de jaarlijkse enquête van TNO onder zelfstandigen dat ze tevredener zijn dan mensen met een vast of flexibel contract. Ze ervaren minder werkdruk en zijn vaak minder gevoelig voor burn-outklachten.

Loopbaancoach Willemijn Boschhuizen (44), zelf ook als zzp'er werkzaam in Amsterdam, merkt het dagelijks in haar praktijk: "Ook mensen met een baan willen meer zelfstandigheid, vrijheid en eigen verantwoordelijkheid. Ze willen zich breder ontwikkelen dan een vastomlijnd functieprofiel en willen werk doen dat aansluit bij hun vaardigheden en persoonlijkheid."

Maar niet iedereen is geschikt voor het ondernemerschap en de onzekerheid van een zelfstandig bestaan, zegt Boschhuizen. "De ene zzp'er is de andere niet. Het maakt nogal een verschil of je een interim-manager bent met een goed tarief en een of twee opdrachten per jaar, of een grafisch ontwerper met lage tarieven en veel kleine klanten. De laatste moet veel meer aan acquisitie doen om zijn boterham te verdienen."

De vraag is dan ook: levert die stap naar een zelfstandig bestaan wel echt dat gewenste gevoel van vrijheid op, of zijn veel zzp'ers uiteindelijk bijna 24/7 aan het werken en netwerken? Wel een beetje, constateert Colette van der Minne (40) uit Amsterdam, eigenaar van Storytelling for Good Guys, een communicatiebureau voor bedrijven op het gebied van duurzaamheid, innovatie en circulariteit.

Ruim een jaar geleden ruilde ze haar parttime baan in voor een fulltime bestaan als zelfstandig communicatiestrateeg. Ze had genoeg van het standaardmodel van werken van negen tot vijf, en slechts 25 vakantiedagen per jaar.

De balans opmakend zegt Van der Minne: "De stap naar het zzp-schap heeft de vrijheid gebracht die ik zocht, maar om nou te zeggen dat ik minder stress heb? Nee, dat niet. Ik heb nu een ander soort stress. Je bent drukker in je hoofd, omdat het werk altijd doorgaat. Iedereen kan een klant zijn, elke gesprek is in potentie interessant. Op het schoolplein, op verjaardagen - je staat altijd aan."

Eenzaam
Toch is ook zij overwegend positief: "Ik hoef me aan niemand meer te verantwoorden en ben veel flexibeler. Ik hoef nu nooit meer te 'spijbelen' als ik vroeg thuis moet zijn voor iets van de kinderen, ik kan alles om de school­vakanties heen plannen, ik hoef niet meer aan de baas te vragen of ik op cursus mag, en op zondagavond denk ik nooit: bah, morgen moet ik weer."

De minder leuke kanten neemt ze op de koop toe: "Ik werk veel vanuit huis en dat is soms best eenzaam. Daarom heb ik sinds kort een lidmaatschap bij Impact Hub, een community en coworking space in het Tropenmuseum."

"Soms mis je collega's, iemand met wie je even kunt sparren. Je bent je eigen merk. Je moet alles zelf doen: ­opdrachten binnenhalen, koers uitzetten. Dat maakt soms kwetsbaar en onzeker: doe ik wel het goede? Gaat het wel lukken om die omzet te halen? Ik heb echt moeten ­leren om dingen los te laten."

Loopbaancoach Boschhuizen hoort dat vaker van haar klanten: "Het zelfstandig bestaan is een enorme spiegel. Acquisitie, marketing, communicatie - je moet het allemaal zelf doen. In die zin zijn de voordelen ook de valkuilen. Je moet wel kunnen omgaan met al die vrijheid."

Van der Minne beaamt dat. "Genieten van je vrije tijd kan moeilijk zijn. Ik moet soms heel bewust tegen mezelf ­zeggen: zo, en nu is het genoeg, nu ga je ontspannen en ­genieten. Ooit las ik in een of ander managementboek over de risico's van je eigen baas zijn. Weet je wat het grootste ­risico was?" Ze wacht even en lacht. "Dat je slaaf wordt van jezelf. Daar herken ik me wel in. Soms denk ik weleens: ja maar, dit was toch niet de bedoeling van het zzp'en? Voor je het weet, ben je alleen nog maar aan het werk."

Hulp voor zzp'ers

De Gemeente Amsterdam organiseert diverse initiatieven voor zzp'ers.
- Per stadsdeel zijn er verschillende wijkgerichte en particuliere initiatieven, van broodfondsen tot coöperaties, voor en door zzp'ers.

- Amsterdamse zzp'ers kunnen ook terecht bij ZZP Mokum, een kennisbank en ontmoetingsplek voor beginnende en ervaren ondernemers (www.zzpmokum.nl).

- Start up Buddy, met Duncan Stutterheim als boegbeeld, bestaat sinds vorig jaar. Dit initiatief van de afdeling Eigen Werk helpt mensen met een werkloosheidsuitkering of met lage kansen op de arbeidsmarkt met het opzetten van een eigen onderneming, door ze te koppelen aan ervaren ondernemers (www.startupbuddy.amsterdam.nl).

- Voor statushouders in de bijstand die een eigen bedrijf willen beginnen, organiseert de Gemeente speciale Engelstalige programma's.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden