PlusNieuws

Goudschat van tien eeuwen oud opgegraven uit Noord-Hollandse klei: ‘Verbluffend goed bewaard gebleven’

Eeuwen lagen ze in de klei van Noord-Holland, tot een amateurarcheoloog ze opgroef: gouden sieraden uit de 11de en zilveren munten uit de 13de eeuw. Het lijkt erop dat de nasleep van de moord op een graaf de achtergrond was van het verstoppen van deze schat, die vrijdag weer in volle glorie te zien is.

Joost Vermeulen
De gouden sieraden die in het Noord-Hollandse Hoogwoud zijn gevonden. Beeld Fleur Schinning
De gouden sieraden die in het Noord-Hollandse Hoogwoud zijn gevonden.Beeld Fleur Schinning

Het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden toont vanaf vrijdag een bijzondere archeologische vondst: twee paar gouden oorhangers en twee stroken bladgoud uit de 11de eeuw en 39 zilveren munten uit de 13de eeuw. Een amateurarcheoloog vond de objecten bij het West-Friese plaatsje Hoogwoud (nu gemeente Opmeer), met behulp van een metaaldetector.

“Gouden sieraden worden bijna nooit gevonden en objecten van deze kwaliteit zijn echt heel erg zeldzaam. En waardoor deze vondst helemaal van (inter)nationaal belang is, is dat ze gedateerd kan worden in de 11de eeuw, een periode waarvan we betrekkelijk weinig weten.” Annemarieke Willemsen is conservator middeleeuwen bij het Rijksmuseum van Oudheden en steekt haar enthousiasme over de twee paar gouden oorhangers niet onder stoelen of banken. “Ik ken maar drie gouden hangers uit diezelfde tijd die in Nederland zijn gevonden. En die zijn niet alleen van veel mindere kwaliteit, maar ook veel minder goed bewaard gebleven dan de exemplaren die nu in Hoogwoud zijn gevonden.”

Moord op graaf Willem II

Hoewel ze al eeuwen in de West-Friese klei hebben gelegen, verkeren de hangers inderdaad in verbluffend goede staat. Zelfs grote delen van de kwetsbare ophangbeugels zijn bewaard gebleven. Een is wel kapotgetrokken: “Dat is vermoedelijk gebeurd bij het ploegen van dit land,” zegt Michiel Bartels van Archeologie West-Friesland.

Hoewel ook hij het belang van de gouden hangers hoog inschat, noemt hij de zilveren munten, die samen met de hangers werden gevonden, misschien wel even belangrijk. Niet zozeer vanwege hun waarde, maar omdat ze een uniek bewijs vormen van een belangrijke historische gebeurtenis die zich heeft afgespeeld vlak bij de plaats waar de schat werd gevonden.

In de omgeving van het dorpje Hoogwoud werd op 28 januari van het jaar 1256 Willem II, graaf van Holland en de zogeheten Rooms-koning van het Duitse Rijk, door West-Friese boeren vermoord.

Opstandige boeren

Hoe Willem II precies aan zijn einde kwam, weten we uit bronnen uit die tijd. Daarin wordt beschreven hoe Willem II, toen hij een groep ‘opstandige’ boeren achtervolgde op het Bargmeer, een water vlak bij het dorp Hoogwoud, door het ijs zakte. De boeren hebben de weerloze koning vervolgens gedood. Toen zij ontdekten wie ze gedood hadden, namen ze uit vrees voor represailles het lichaam van Willem mee naar een nabijgelegen boerderij en verborgen het daar achter een haardplaat.

De dood van Willem II maakte grote indruk. Zijn familie zwoor wraak te nemen en de daders te straffen. Er werden in de jaren daarna dan ook meerdere strafexpedities naar West-Friesland ondernomen. Maar het duurde nog tot 1282 voordat zijn zoon graaf Floris V het lichaam van zijn vader terugvond. Uit wraak werd vervolgens niet alleen de bewuste boerderij, maar meteen het hele dorp Hoogwoud verwoest. Een groot deel van de bevolking werd vermoord.

Kapitaal verborgen

“De relatie tussen de muntvondst en de dood van Willem II ligt in het feit dat de munten allemaal geslagen zijn in een periode vlak voor de dood van Willem. De jongste exemplaren zijn geslagen in 1247, onder Willem II als koning van het Heilige Roomse Rijk,” legt Bartels uit. En ook het feit dat de munten gevonden zijn in Hoogwoud, niet ver van de plek van de moord, is wat hem betreft veelzeggend. Kleine stukjes textiel die bij de munten zijn gevonden geven aan dat de munten bij elkaar in een doek of zakje zaten toen ze in de grond werden gestopt.

“Wat wij nu denken is dat in de roerige periode die volgde op de moord iemand uit de omgeving uit voorzorg zijn hele kapitaal heeft verborgen. Maar hij (of zij) is daarna nooit meer in de gelegenheid geweest om de schat weer op te halen.”

Omdat de oorhangers en de munten vlak bij elkaar gevonden zijn, vermoedt Bartels dat die onderdeel uitmaakte van het bezit dat verborgen werd. “Deze eeuwenoude gouden sieraden vormden een kostbaar en goed bewaard bezit, een bezit dat naast het kapitaal veilig moest worden opgeborgen.”

Hoewel het volgens conservator Annemarieke Willemsen voor de hand lijkt te liggen dat munten en oorhangers samen zijn begraven, wil zij niet uitsluiten dat die twee los van elkaar gezien moeten worden. “In dat geval hebben we een inkijkje in twee momenten uit de geschiedenis, de tamelijk onbekende periode van de 11de eeuw en die van twee eeuwen later, waarvan we veel meer weten.”

Een van de gouden sieraden, waarin versieringen en een figuur zijn verwerkt. Beeld Fleur Schinning
Een van de gouden sieraden, waarin versieringen en een figuur zijn verwerkt.Beeld Fleur Schinning

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden