PlusAchtergrond

Gezondheidsaffaire laat keerzijde zien van de omslag die Philips in tien jaar heeft gemaakt

Philips werd bejubeld voor de overgang van elektronicaconcern dat tv's, lampen en keukenspullen maakte naar producent van medische apparatuur. Maar nu het concern in een kapitale gezondheidsaffaire is beland, wordt de keerzijde van die strategie duidelijk.

Herman Stil
April vorig jaar bleek dat bij beademingsapparatuur van Philips voor apneupatiënten (mensen bij wie tijdens de slaap de ademhaling regelmatig stokt) de plastic schuimlaag van het mondstuk in minieme deeltjes kan loslaten en door de gebruiker ingeademd kan worden. Het apparaat op de foto is niet het apparaat waar het om gaat. Beeld ANP
April vorig jaar bleek dat bij beademingsapparatuur van Philips voor apneupatiënten (mensen bij wie tijdens de slaap de ademhaling regelmatig stokt) de plastic schuimlaag van het mondstuk in minieme deeltjes kan loslaten en door de gebruiker ingeademd kan worden. Het apparaat op de foto is niet het apparaat waar het om gaat.Beeld ANP

Hoofdpijn, irritatie, ontstekingen, ademhalingsproblemen en mogelijk toxische (vergiftigende) en carcinogene (kankerverwerkende) effecten. April vorig jaar bleek dat bij beademingsapparatuur van Philips voor apneupatiënten (mensen bij wie tijdens de slaap de ademhaling regelmatig stokt) de plastic schuimlaag van het mondstuk in minieme deeltjes kan loslaten en door de gebruiker ingeademd kan worden.

Eerder deze maand waarschuwde Philips al voor een flink lagere omzet en winst. Maandag komt het bedrijf met definitieve financiële cijfers over 2021.

Het was niet de eerste keer dat het Philips, dat zich de afgelopen jaren helemaal toelegde op medische apparaten en diensten, in de problemen komt. Zeven jaar geleden werd de Amerikaanse fabriek waar CT-scanners worden gemaakt op voorspraak van gezondheidstoezichthouder FDA een tijdje stilgelegd. Vijf jaar geleden meldde die waakhond dat sommige defibrillatoren van het merk ‘serieuze verwonding of de dood kunnen veroorzaken’.

Philips, een van de grootste spelers in de medische wereld, houdt vol dat problemen met de beademingsapparatuur pas onlangs duidelijk werden. Maar afgelopen najaar onthulde de FDA dat het concern sinds 2015 – en misschien wel al in 2008 – klachten kreeg over het purschuim en managers daarover intern al begin 2020 aan de bel trokken.

Lijken in de kast

Het bedrijf zette vorig jaar 500 miljoen euro apart om de problemen het hoofd te bieden. Afgelopen december meldde Philips geruststellend dat uit onderzoek zou blijken dat de gezondheidsgevolgen kleiner zijn dan wordt voorgesteld.

Maar eerder deze maand moest Philips nog eens 225 miljoen euro opzij zetten om in plaats van de aangegeven vier miljoen apparaten er nu 5,2 miljoen terug te roepen of te repareren. Dat is tot nu 1,5 miljoen keer gebeurd. Philips verwacht de hele operatie, waaraan meer dan duizend medewerkers zijn verbonden, in het laatste kwart van dit jaar te hebben afgerond.

Dat bedrag komt bovenop het omzetverlies van zo’n 600 miljoen euro omdat de verkoop van beademingsapparatuur is gekelderd. Onlangs bleek dat er mogelijk nog meer lijken in de kast zijn: Philips heeft nog eens 70 miljoen geoormerkt voor maatregelen bij twee ‘producten die we nog niet kunnen noemen’. Philips verwacht daarover pas later dit kwartaal meer informatie kwijt te kunnen omdat nog niet alle betrokkenen zijn geïnformeerd. De affaire staat volgens topman Frans van Houten los van de apneuproblemen.

Beursanalist Corné van Zeijl van Actiam maakt zich zorgen over Philips’ aanpak van de crisis. “Ik kan er nog steeds niet bij dat ze zo bovenmatig optimistisch waren. Dat is echt fout geweest. In december steeg de beurskoers op basis van hun positieve uitspraken. Als je die dan binnen een maand moet terugdraaien, vragen beleggers zich af of ze Philips nog wel kunnen vertrouwen.”

Imago beschadigd

“Ook hun imago in de zorgwereld is duidelijk beschadigd. Terwijl vertrouwen cruciaal is. Dat zal hen marktaandeel kosten. En richting de Amerikaanse toezichthouder zijn ze heel mondig. Dat moet je niet doen, die moet je pamperen. Medische zorg en fouten vormen een heel giftige combinatie, zeker in de VS. Hou dan je mond.”

De miljoenen kunnen in het niet vallen bij massaclaims van gebruikers. In Nederland zouden zich ruim 180 slachtoffers bij advocaten gemeld, in de VS ruim 150. Maar dat kan in de duizenden lopen als een Amerikaanse rechter zich komende week buigt over de ontvankelijkheid van claims.

Volgens Philips liggen die aantallen anders: “In de VS kennen we nu 100 betrokkenen bij massaclaims en 120 individuele zaken,” aldus topman Frans van Houten maandag bij de presentatie van de jaarcijfers. Daarnaast kent het bedrijf enkele zaken in Australië en is er een claim van aandeelhouders bij de Amerikaanse beurstoezichthouder SEC.

Schattingen over de hoogte daarvan liggen tussen de 150.000 en 3 miljoen dollar per persoon en totalen tussen de 2 en 5 miljard euro. Philips zegt nog geen inschatting te kunnen maken de hoogte van het claimbedrag, als dat al moet worden uitgekeerd. “Het is nog erg vroeg om claims te classificeren. We zijn nog bezig het risico in te schatten, het heeft geen zin om daarop nu vooruit te lopen.” Van Houten verwacht dat dat op zijn vroegst in 2023 zal zijn.

De affaire schetst ook in welk woelig water topman Frans van Houten Philips heeft gemanoeuvreerd door alle ballen op medische activiteiten te schieten en andere activiteiten stapsgewijs af te stoten. Zo zijn sinds 2012 de tv-tak, audio-activiteiten en – vorig jaar – de huishoudtak verkocht en de lampen onder de naam Signify verzelfstandigd .

Daarmee heeft Philips ook zijn vermogen verkocht om tegenvallers in de ene markt te compenseren met opstekers in de andere. Zo investeerde het concern eind jaren zeventig kapitalen in videorecorder V2000, maar kwam daarmee te laat in de strijd tegen VHS. Het kon die tegenvaller even later ruimschoots compenseren met de opbrengsten van succesnummer de cd.

Beurswaarde gekelderd

Voor de kapitale apneucrisis is geen tegenwicht. Nu is geld niet het belangrijkste probleem – het bedrijf hield 3 miljard euro boekwinst over aan de verkoop van de huishoudtak – maar de beurskoers is door de affaire zo'n 40 procent gekelderd. Dat opent de deur voor oproepen tot opsplitsing of een al dan niet vijandige overname. Heel Philips is op de beurs nog maar 26 miljard euro waard.

“Overname of opsplitsen lijkt me wat ver gaan,” zegt analist Van Zeijl. “Als je verder kijkt dan deze affaire heeft Van Houten die transformatie goed gedaan. Maar dit is wel een grote smet. En beleggers hebben een kortetermijngeheugen. Die willen dit achter de rug hebben. Maar dit zal nog heel lang duren.”

Er dreigt nog een probleem. Elke keer dat een activiteit werd afgestoten heeft Philips vastgelegd dat de nieuwe eigenaren nog jarenlang de merknaam mogen gebruiken. Het Chinese Hillhouse betaalde vorig jaar 700 miljoen euro zodat de airfryers, stofzuigers en koffiezetters nog zeker 15 jaar het Philipslogo kunnen dragen.

Maar de apneuaffaire kan die ijzersterke merknaam weleens schaden. “Iedere claim tast de merkwaarde aan,” zegt merkdeskundige Robert van Loon. “Rumoer rondom een merk is goed, daar is dit het tegenovergestelde van.”

Vertrouwd gevoel

“Ik denk alleen dat voor de meeste consumenten deze affaire een ver-van-hun-bedshow is. Mensen hebben nog altijd dat oude vertrouwde gevoel bij ‘Philips’, dat ze kennen van Senseo, gloeilampen en tv’s. Dat zorgdeel is er voor de consument echt bijgekomen.”

Maar voor de bedrijven die veel geld hebben betaald voor het gebruik van het merk kan dat weleens anders zijn. Van Loon: “Dit wordt voer voor advocaten. Maar imagoschade is lastig verhaalbaar. Je zal toch moeten aantonen dat je hierdoor minder zult verkopen. Tegelijkertijd wil je hier ook niet te veel in het openbaar de nadruk op leggen en in die wond blijven prikken.”

719 miljoen apneukosten

De problemen met de slaapapneuapparaten hebben Philips tot nu 719 miljoen euro gekost. Het concern maakte maandag bekend in 2020 612 miljoen euro winst (uit voortgezette activiteiten) te hebben gemaakt. Dat was vooral te danken aan de opbrengst van de verkoop van de huishoudtak. Een jaar eerder behaalde Philips nog 999 miljoen euro winst.

De omzet kwam uit op 17,2 miljard euro, 1 procent lager dan een jaar eerder. Dat kwam mede doordat de omzet uit verkoop van slaapapneu-apparaten (waarvan Philips meer modellen maakt dan de gewraakte Dreamstation) eenderde inzakte.

Daarnaast heeft Philips ook last van het chiptekort en de logistieke crisis in de wereld, waardoor onderdelen van medische apparaten lang op zich laten wachten. De omzet van reguliere beademingsapparatuur(voor ziekenhuizen) kwam bovendien weer op normaal niveau. In 2020 lag deze hoog, vanwege de vraag naar beademingsmachines vanwege corona.

Philips verwacht dat ook 2022 een lastig jaar zal worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden