PlusAchtergrond

Gezonde basisschool: een goede lunch smeert een kind niet (van)zelf

Basisschoolleerlingen die een gezonde schoollunch en voldoende beweging krijgen, raken hun overgewicht kwijt. Dat kost misschien wat, maar de voordelen wegen er ruim tegenop.

Uit onderzoek van de Universiteit Maastricht blijkt dat gezonde lunches en voldoende lichaamsbeweging een belangrijke rol spelen bij het voorkomen van overgewicht bij kinderen. Beeld Getty Images
Uit onderzoek van de Universiteit Maastricht blijkt dat gezonde lunches en voldoende lichaamsbeweging een belangrijke rol spelen bij het voorkomen van overgewicht bij kinderen.Beeld Getty Images

Wie gezond oud wil worden, moet daar al op jonge leeftijd mee beginnen. Zo’n een op de zeven Nederlandse jeugdigen begint echter met een valse start. Ze hebben overgewicht of obesitas; een aandoening waarbij de overtollige kilo’s een direct gezondheidsgevaar vormen.

Ongeveer een kwart van de kinderen met overgewicht heeft obesitas. Kinderen die te zwaar zijn worden vaak volwassenen met overgewicht; jong geleerd is oud gedaan. Dat brengt grotere risico’s met zich mee op onder meer hart- en vaatziekten, suikerziekte en dikkedarmkanker. Mensen met een gezonde leefstijl leven meer dan tien jaar in goede gezondheid dan mensen met een ongezonde leefstijl.

De coronapandemie leert dat mensen met obesitas ook grotere kans hebben om te overlijden aan Covid-19. Zwaarlijvigheid leidt tot een chronisch minder goed functionerend immuunsysteem, zo stelde Liesbeth van Rossum, internist-endocrinoloog in het Erasmus MC en hoogleraar obesitas in november al. “Minder te zware mensen betekent minder druk op de ziekenhuizen.” Vijftig procent van de Nederlandse volwassenen heeft overgewicht, vijftien procent van de Nederlandse volwassenen kampt met obesitas.

Langere speelpauzes

Het goede nieuws is dat je zwaarlijvigheid al op jonge leeftijd met relatief eenvoudige middelen kunt bestrijden. Als basisscholen hun leerlingen gezonde lunches aanbieden en de speelpauze met dertig minuten verlengen voor een uur ‘georganiseerde sport, cultuur en vrij spel’ daalt het lichaamsgewicht van de kinderen. Dat toont een vierjarig onderzoek van de Universiteit Maastricht onder 1700 leerlingen van Limburgse basisscholen.

“Bij scholen die alleen meer aandacht hadden voor meer bewegen, bleef het lichaamsgewicht gelijk,” zegt onderzoeker Onno van Schayck. “Op scholen die niets deden en het reguliere programma volgden, nam het lichaamsgewicht juist toe.”

De resultaten van de Gezonde basisschool van de toekomst, zoals het interventieprogramma heet, zijn hoopgevend, zegt Van Schayck. Ook voor de lange termijn. “Een leefstijlverandering bij een achtjarig kind beklijft beter dan bij een puber van zestien. Hoe jonger je een gezonde leefstijl aanleert, hoe meer effect op het latere leven. Onze studie toont dat een verandering op de basisschoolleeftijd goed mogelijk is.”

Het onderzoek toont ook dat de gezondheidsverschillen tussen kinderen van hoog- en laagopgeleide ouders kunnen afnemen. “We onderzochten Limburgse basisscholen, maar het is aannemelijk dat de effecten ook te zien zijn op basisscholen in Amsterdam of Groningen.”

Jaap Seidell onderschrijft dat. In samenwerking met de gemeente Amsterdam zet de gezondheidswetenschapper en voedingsdeskundige van de Vrije Universiteit Amsterdam zich al jaren in voor een gezonder gewicht bij kinderen. In tegenstelling tot veel andere landen kent Nederland geen gezamenlijke schoollunch, zegt hij. ““Het ene kind krijgt sushi en zeewiersalade bij de lunch, het andere witbrood en limonade. Kinderen eten wat ouders hun meegeven, en dat verschilt enorm. De kracht van de Gezonde basisschool van de toekomst is dat elk kind gezonder eet en meer beweegt. Dat verkleint gezondheidsverschillen.”

In Amsterdam loopt al vanaf 2012 een programma tegen overgewicht bij jongeren, maar de Gezonde basisschool van de toekomst is er nog niet uitgerold. Het is een kwestie van tijd en geld, want een gezamenlijke lunch en langere schoolpauzes vergen extra investeringen. Er moet gezond voedsel beschikbaar zijn, leraren moeten langer werken en het lesprogramma mag er niet onder lijden. Zonder ingrijpen van de rijksoverheid kan de interventie niet op grote schaal worden uitgevoerd.

Keuzevrijheid

Het ministerie van Volksgezondheid kijkt met veel interesse naar de Gezonde basisschool van de toekomst’, zegt Van Schayck. “Op initiatief van staatssecretaris Blokhuis hebben we doorberekend dat de netto maatschappelijke kosten van dit programma één euro per dag per kind zijn.”

De kosten van de coronapandemie zijn daar niet eens bij inbegrepen, omdat het onderzoek begon in 2015. Een gezondere populatie leidt op den duur waarschijnlijk tot minder zorgkosten.

Seidell merkt dat politieke partijen mede ‘dankzij’ de pandemie warmer lopen voor leefstijlprogramma’s bij de jeugd. “Ik breng dit onderwerp al jaren onder de aandacht van bestuurders en politici in Den Haag. In het verleden waren de VVD en de PVV altijd tegen, omdat ze vinden dat leefstijl een individuele keuze is, waarmee de overheid zich volgens hen niet moet bemoeien. Maar er knaagt twijfel. Want hoe vrij is de keuze van een kind dat ouders heeft die te weinig kennis, vaardigheden en mogelijkheden hebben voor een gezonde leefstijl? Die keuze heeft een kind niet, terwijl de individuele en maatschappelijke gevolgen erg groot zijn.”

Het Limburgse onderzoek had nog een opvallend neveneffect. Van Schayck ontdekte dat kinderen hun eigen ouders soms leerden wat een betere leefstijl inhoudt. “Als die kinderen meegingen met boodschappen doen, wilden ze groente en fruit kopen. Dat aten ze op school immers ook, en ze wisten dat het goed voor hen was.”

Mochten kinderen via de schoolinterventie ook hun ouders aan een gezondere leefstijl kunnen hulpen, dan zou dat een dubbele gezondheidswinst opleveren. Dat onderwerp is echter nog niet voldoende onderzocht voor gedegen conclusies.

“Hopelijk kunnen we dat in de toekomst onderzoeken,” aldus Van Schayck. “Maar de prioriteit ligt nu bij de kinderen. Veel kinderen zouden erg zijn geholpen als de Gezonde basisschool van de toekomst landelijk wordt ingevoerd.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden