PlusAchtergrond

Gemor bij PvdA en GroenLinks over mogelijke kabinetsdeelname: ‘Lilianne, doe het niet!’

PvdA en GroenLinks houden de deur open naar kabinetsdeelname met de VVD van Mark Rutte. Maar in de achterban van de linkse partijen klinkt nu al gemor: ‘Rutte staat voor de verkeerde cultuur.’

Mark Rutte (VVD), Jesse Klaver (GroenLinks), Sigrid Kaag (D66) en Lilianne Ploumen (PvdA) met elkaar in gesprek na afloop van een debat over de mislukte formatieverkenning.  Beeld ANP
Mark Rutte (VVD), Jesse Klaver (GroenLinks), Sigrid Kaag (D66) en Lilianne Ploumen (PvdA) met elkaar in gesprek na afloop van een debat over de mislukte formatieverkenning.Beeld ANP

De formatie gaat deze week een nieuwe fase in. Woensdag debatteert de Tweede Kamer over het eindverslag van informateur Herman Tjeenk ­Willink: “De inhoudelijke formatie kan van start,” sprak de formatieveteraan eind april. Hij adviseerde partijen om ‘te breken met de bestaande bestuurscultuur’ in Den Haag.

Demissionair premier en VVD-leider Rutte komt vanavond naar buiten met zijn ‘reflectie’ op die bestuurscultuur. Via een tv-interview bij Nieuws­uur wil hij inzage geven in zijn plannen om de traditie vaarwel te zeggen waarin coalitiepartijen onderling het beleid afstemmen. “Ik heb diep nagedacht over mijn gedrag,” liet Rutte zich eerder ontvallen. Hij hoopt zo vertrouwen te herwinnen. Dat is hard nodig, na de toeslagenaffaire en de verkennersrel rond Pieter Omtzigt.

Ongeloofwaardig

Toch sluiten de meeste partijen Rutte niet uit als coalitiepartner in een nieuw kabinet. Het waarschijnlijkste ‘motorblok’ van VVD, D66 en CDA lonkt met name naar PvdA en/of GroenLinks om tot een meerderheid te komen. “De VVD is niet de partij waarmee ik het liefst samenwerk, maar gezien de verkiezingsuitslag ligt dat wel voor de hand,” zegt Rutger Groot Wassink, GroenLinks-partijbons en wethouder in Amsterdam.

Volgens Groot Wassink kun je ‘beter meedoen en zo de bestuurscultuur veranderen’, in plaats van ‘er alleen over te praten’. Dat GroenLinks bij de verkiezingen terugzakte van 14 naar 8 zetels maakt niet uit, vindt hij. “Dat is flauwekul. Een coalitie bestaat niet uit winnaars, maar uit een meerderheid.”

Activistische GroenLinks-leden zijn bezorgd. “We kunnen beter in de ­oppositie herstellen,” vindt Jan Atze Nicolai, oud-wethouder van GroenLinks in Leeuwarden en lid van een denktank binnen de partij over het basisinkomen. “Als we nu tóch in een kabinet stappen, vrees ik een heel slechte uitslag bij de gemeenteraadsverkiezingen van volgend jaar. Hoe kunnen we samenwerken met Rutte, terwijl we kort geleden nog een motie van wantrouwen tegen hem steunden? Dat is ongeloofwaardig.”

Te grote offers

Ook het Nijmeegse GroenLinks-raadslid Huub Bellemakers is huiverig voor kabinetsdeelname. “Rutte staat symbool voor de verkeerde cultuur,” zegt hij. “Maar het is een dilemma. De positie van Rutte is nu zodanig verzwakt dat GroenLinks misschien veel programmapunten kan binnenslepen bij de formatie.”

Het is een publiek geheim op het Binnenhof dat GroenLinksleider Jesse Klaver dolgraag wil regeren. Samen met PvdA-leider Lilianne Ploumen diende hij vorige week een motie in om de Haagse bestuurscultuur aan te pakken: meer geld voor sociale advocatuur, een einde aan discriminatie en een ontsnappingsluik in alle wetgeving dat moet voorkomen dat de overheid burgers vermorzelt.

Dat ook VVD en CDA die motie steunden, wordt alom gezien als een opening voor formatiegesprekken met Klaver en Ploumen. “Ik zie op ­Facebook en in appgroepen nog veel weerstand,” zegt het Nijmeegse raadslid Bellemakers. “Weerstand ­tegen Rutte, maar ook tegen Klaver. Wil hij niet te graag en geeft hij niet te veel weg? De vrees is dat hij zó graag wil dat hij inhoudelijk te grote offers brengt.”

Lilianne Ploumen (PvdA) en Jesse Klaver (GroenLinks). Beeld EPA
Lilianne Ploumen (PvdA) en Jesse Klaver (GroenLinks).Beeld EPA

Ook binnen de Partij van de Arbeid is onrust over de formatie. “Lilianne, doe het niet!” wil partijlid Sander Terphuis tegen PvdA-leider Ploumen zeggen. Terphuis leidde in 2013 en 2014 het verzet tegen de strafbaarstelling van illegaliteit binnen zijn partij. “Doe het onze mensen niet aan, doe het de partij niet aan en doe het Nederland niet aan,” zegt hij over regeren met Rutte.

Diezelfde woorden gebruikte CDA-minister Ernst Hirsch Ballin in 2010 bij een CDA-congres over samenwerking met de PVV van Geert Wilders. Terphuis: “Als ik kijk naar het gedrag van onze premier de afgelopen jaren, zie ik leugens, geheugenverlies en het wegmoffelen van informatie. Rond de dividendbelasting, de bonnetjesaffaire, het bombardement op Hawija en de toeslagenaffaire. ­Laten we het trauma van regeren met Rutte niet nóg een keer beleven.”

Menselijke maat

Ook activistisch PvdA-lid Gerard ­Bosman ziet kabinetsdeelname niet zitten. “We weten hoe het afloopt als we in een overwegend rechts kabinet stappen,” zegt Bosman over kabinet-Rutte 2 (VVD-PvdA). Na die regeer­periode leed de PvdA een historische verkiezingsnederlaag, de partij zakte in 2017 van 38 naar 9 zetels. “En als het nu dan tóch gebeurt, moeten we het echt samen met een andere linkse partij doen,” vindt Bosman.

PvdA-lid Esther van Dijken, die eerder streed voor het kinderpardon, snapt wel dat Ploumen misschien wil regeren. “De PvdA is nou eenmaal een partij die verantwoordelijkheid neemt. Maar om eerlijk te zijn slaat de angst mij nu al om het hart.”

Van Dijken vreest ‘rechts beleid en gebrek aan menselijke maat’ in een kabinet met VVD en CDA. “Met onze negen zetels past ons bescheidenheid. Als we het toch doen, moeten we de post binnenhalen van staatssecretaris van Justitie en Veiligheid. We mogen niet weer vier jaar gegijzeld worden door rechts asielbeleid.”

Uiteindelijk hebben de leden van PvdA en GroenLinks het laatste woord over kabinetsdeelname. Zij moeten bij de congressen van hun partijen instemmen met een even­tueel regeerakkoord.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden