PlusAchtergrond

Geen vaccinatieplicht, wel mogelijk ic-verbod voor niet-gevaccineerd ziekenhuispersoneel

Zorgpersoneel dat zich straks weigert te laten vaccineren tegen corona, kan een verbod krijgen om op bepaalde afdelingen te werken. De Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen noemt niet inenten ‘onverstandig en onacceptabel’. Maar een vaccinatieplicht komt er in Nederland niet.

Een vaccinatieplicht komt er niet, wel kan zorgpersoneel een verbod krijgen om op bepaalde afdelingen te werken. Beeld Shutterstock

Een woordvoerder van minister De Jonge van Volksgezondheid laat weten dat het kabinet niet zal overgaan tot verplichte inenting, als er straks een goed werkend coronavaccin is. “Daarover bestaat geen enkele discussie.”

Werkgevers mogen in Nederland ook geen vaccinatie van een werknemer eisen. “Maar als er eenmaal een goed vaccin is, zouden wij het onverstandig en onacceptabel vinden als personeel dat niet zou nemen,” zegt een woordvoerder van de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ).

De NVZ pleit voor een ‘dwingend advies’ aan zorgpersoneel. “Doordring ze ervan dat vaccinatie veiliger is voor henzelf, voor patiënten en collega’s.”

Toegang geweigerd

Jean-Luc Murk, arts-microbioloog bij het Elisabeth-TweeSteden Ziekenhuis in Tilburg, stelt dat personeel dat zich niet laat inenten, de toegang geweigerd kan worden tot bepaalde afdelingen, zoals de ic. Dat bevestigt arts-microbioloog Andreas Voss van het Canisius Wilhelmina Ziekenhuis in Nijmegen. “Als een kleine groep niet voor vaccinatie kiest, kun je hen uitsluiten van directe patiëntenzorg. Maar dan moet je wel genoeg ander personeel hebben.”

Murk begrijpt dat personeel vragen heeft over de vaccins, nu die in recordtijd worden ontwikkeld. “Dat geeft natuurlijk een enorm spanningsveld. Als ziekenhuis zie je graag dat personeel een vaccin neemt, maar de zorgen begrijp ik ook. Daarom is het essentieel dat er pas een vaccin op de markt komt als het écht veilig is.”

Ook bij de FNV komen vragen binnen, zegt een woordvoerster van de vakbond. “Ons antwoord: een baas mag geen vaccinatie eisen. Het is zelfs verboden om een coronatest of temperatuurcheck te verplichten. Werknemers hoeven dus niet mee te werken.” Een werkgever kan een weigeraar wél verplichten tot thuiswerken. “Maar bij cruciale beroepen in de zorg of het onderwijs is dat praktisch gezien onmogelijk.”

Overigens stelde RIVM-baas Jaap van Dissel vorig jaar dat hij een verplichte griepprik voor zorgpersoneel wel ziet zitten. Over corona wil Van Dissel zich nog niet uitlaten, laat een RIVM-woordvoerder weten, omdat er nog geen vaccin is.

Vaccinatieplicht

In andere landen laait de discussie over een vaccinatieplicht ook al op. De Australische premier Scott Morrison liet er onlangs op de nationale radio geen misverstanden over bestaan: als er een vaccin komt, moeten alle inwoners van Australië zich verplicht laten vaccineren. Stevige woorden, die hem meteen een storm van kritiek opleverden. Enkele uren na de uitzending krabbelde Morrison alweer iets terug: Australië gaat een eventueel vaccin niet verplichten, maar wel ‘heel sterk aanmoedigen’.

Niet alleen in Australië is er inmiddels een maatschappelijke discussie gaande rondom het al dan niet verplichten van een coronavaccin. De Belgische minister van justitie en vicepremier Koen Geens sprak eind mei al woorden van soortgelijke strekking: “Een vaccin verplichten? Als dat nodig is, dan moeten we dat doen. De volksgezondheid staat voorop.”

De Nederlandse regering is vooralsnog dus een stuk terughoudender. Toch heeft minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid wel degelijk handvatten om over te gaan tot verplichting, zegt Rosalie van Langen, verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Zij onderzoekt of de huidige beperkingen in Nederland staatsrechtelijk wel in de haak zijn.

Onaantastbaarheid

Een verplichte injectie met een vaccin waarvan de risico’s op lange termijn onduidelijk zijn, is natuurlijk niet niks,” zegt Van Langen. “Het is een forse inbreuk op een belangrijk grondrecht, namelijk het recht op onaantastbaarheid van je lichaam. Toch kan dat grondrecht in het belang van de volksgezondheid in uitzonderlijke gevallen worden beperkt. Het coronavirus is uitgeroepen tot een infectieziekte uit groep A - de categorie van gevaarlijkste ziektes - waardoor de bevoegdheden van de overheid erg ver kunnen gaan. Op basis daarvan kán een vaccinatieplicht ingesteld worden.”

Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Of het zover komt, betwijfelt Van Langen. Een tijdelijke inbreuk op een grondrecht kan in uitzonderlijke omstandigheden gerechtvaardigd worden, maar moet op termijn wel wettelijk worden vastgelegd. Bijvoorbeeld in de veelbesproken spoedwet. De regering heeft al laten weten daar niets in te zien. Van Langen: “Sowieso is Nederland daarvoor een te liberaal land. Als je ziet hoeveel verzet er al is tegen een verplichte corona-app of een mondkapjesplicht, kan ik me niet voorstellen dat we met een coronavaccin hier ooit die kant op gaan.”

Aanmoedigingsbeleid

Die mening deelt Anke Huckriede, hoogleraar vaccinologie aan de Rijksuniversiteit Groningen. “Ik zie het hier niet snel gebeuren. Zoiets past simpelweg niet in de Nederlandse cultuur. Een aanmoedigingsbeleid slaat hier waarschijnlijk veel beter aan.”

Dat geldt niet per definitie voor de rest van de wereld, vervolgt ze: “Er zijn landen waar de vaccinatiecultuur heel anders is en waar nu al een aantal vaccins verplicht is gesteld. Denk bijvoorbeeld aan Italië. Ik verwacht daar dan ook veel minder weerstand tegen een eventuele verplichting van een coronavaccin.”

In Nederland is dat wel anders: uit een recent onderzoek van actualiteitenprogramma EenVandaag onder 45.000 respondenten blijkt dat iets meer dan de helft inenting met een coronavaccin zou overwegen. Een kleine 20 procent zou een vaccin hoe dan ook weigeren. Tot die laatste categorie behoort de bekende vaccinatiescepticus Frank Ruesink. Met lede ogen ziet hij aan hoe de Europese Unie de ene na de andere miljoenendeal sluit met farmaceuten die in rap tempo werken aan een vaccin.

Uitsluitingscultuur

Ruesink: “Ik verwacht dat de Nederlandse regering gaat aansturen op een uitsluitingscultuur. Dat je alleen nog naar de bioscoop of in het vliegtuig mag als je kan aantonen dat je een inenting hebt gehad. Klinkt gek? Vergeet niet dat we vorig jaar precies eenzelfde politieke discussie hadden om kinderen zonder vaccinatie te weigeren op kinderdagverblijven. Dus zo’n ver-van-je-bed-show is het allemaal niet.”

En hoewel dat wettelijk niet allemaal zomaar kan, wringt het wel, vervolgt Ruesink: “Eerlijk: ik vind het prima als iemand zich wil laten vaccineren. Het gaat erom dat er wordt getornd aan het belangrijkste dat er is in het leven: het recht om zelf te beslissen over je lichaam.”

Wat de kwestie extra pikant maakt: meerdere farmaceuten hebben inmiddels laten weten niet op te willen draaien voor de langetermijneffecten van een coronavaccin, mocht blijken dat er onvoorziene bijwerkingen optreden. Ruesink: “Het voelt als één groot medisch experiment, daar wil ik geen deel van uitmaken.”

Denkfout

Huckriede vindt op haar beurt dat vaccinweigeraars een denkfout maken. “Het gaat niet altijd alleen om je eigen lichaam, maar soms ook om het lichaam van anderen. De houding ‘ik besluit zelf wel over mijn eigen lichaam’ en het daarmee gepaard gaande onveilige gedrag hebben helaas geleid tot de recente toename van corona-infecties en het feit dat er nu alweer talloze verpleeghuizen met besmette bewoners en verplegers zitten.”

Tot slot: zou een vaccinatieplicht überhaupt nodig zijn in Nederland? Viroloog Ab Osterhaus denkt van niet en schat in dat een aanmoedigingsbeleid volstaat: “Als er een coronavaccin komt, verwacht ik dat de kwetsbare doelgroepen en personeel in de zorg daar volop gebruik van zullen maken. En als je die groepen beschermt, ben je al een heel eind. Ik hoop dat we vóór de volgende zomer op dat punt zijn.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden