PlusAchtergrond

Geen tasje, wel een eigen koffiebeker: duurzaam kiezen wordt beloond

'Geen tasje is nu de norm, om er wel een te krijgen moet je in actie komen.'Beeld shutterstock

Hoewel er bij de invoering van het verbod op gratis plastic tasjes nog gemor klonk, heeft het beleid zijn vruchten afgeworpen. Bijna iedereen neemt tegenwoordig zelf een tasje mee naar de supermarkt. En zo zijn er meer groene prikkels. ‘Als je er een prijs aan verbindt, worden mensen bewuster en maken ze een andere keus.’

“Het gaat niet per se om die tien cent die je voor het tasje betaalt, maar om het korte moment waarop mensen bij hun keuze stilstaan,” zegt consumentenpsycholoog Josefien ten Have. Volgens haar kiezen mensen uit automatisme snel voor gemak. Maar door die impuls wordt het makkelijker om voor de duurzame optie te gaan en voortaan je eigen tasje mee te nemen." 

Dat beaamt collega Patrick Wessels. “De standaard is veranderd. Geen tasje is nu de norm, om er wel een te krijgen moet je in actie komen.” Volgens Wessels speelt sociale druk ook een rol. “Je ziet andere mensen geen tasje meer vragen, dan doe je dat zelf ook minder graag. Mensen zijn toch groepsdieren.”

Het verbod op plastic tasjes stamt uit 2016. In het begin riep het veel weerstand op van ondernemers. Maar uit onderzoek van I&O blijkt dat het verbod nauwelijks effect heeft gehad op de relatie tussen winkeliers en hun klanten. Wel zijn beide partijen zich meer bewust geworden van hun consumptie van plastic en de nadelen daarvan. Een verbod op een bepaald product of het niet meer gratis aan mogen bieden, hoeft dus niet per se negatief te zijn voor ondernemers. Sterker nog, ze kunnen er gebruik van maken. 

Eigen koffiebeker

In het dagelijks leven worden consumenten tegenwoordig steeds vaker geprikkeld om een duurzame(re) keus te maken. Denk aan kortingen op eten dat bijna over de datum is, statiegeld op plastic producten en korting als je een oude telefoon inlevert bij aanschaf van een nieuwe. Ook bij grote winkelketens als H&M krijgen consumenten korting als ze oude kleren inleveren. Kleine speciaalzaken geven vaak korting als je een oude verpakking meeneemt die opnieuw kan worden gevuld. 

Bij veel koffietenten en op treinstations krijgen consumenten korting als ze hun eigen koffiebeker meenemen. Alleen al op de stations worden jaarlijks meer dan 30 miljoen warme dranken verkocht, het merendeel in een wegwerpbeker. Sinds de invoering van de korting nemen steeds meer mensen hun eigen beker mee: ruim 5700 per week. En dat aandeel groeit, blijkt uit cijfers van NS. 

Klanten van Stach aan de Van Woustraat krijgen 20 cent korting op hun koffie als ze hun eigen beker meenemen.Beeld Pien van Engen

Een verbod op gratis wegwerpbekers is een mogelijke vervolgstap. In filialen van Starbucks in Engeland betalen consumenten al automatisch extra voor een wegwerpbeker. Dat zou in Nederland ook kunnen werken, denkt Anne Kluivers van voorlichtingsorganisatie Milieu Centraal. “De duurzame optie wordt dan de aantrekkelijke keuze.” Bovendien werkt het volgens haar in veel gevallen beter als mensen moeten betalen in plaats van dat ze een korting krijgen. “De pijn van verlies is namelijk groter dan de vreugde van korting.” 

Verbod op wegwerpplastic

Naast initiatieven waarbij het gebruik van plastic of wegwerpbekers worden ontmoedigd, is er begin vorig jaar een Europese wet aangenomen waardoor wegwerpplastic zoals borden, bestek, rietjes en wattenstaafjes verboden worden. In veel Amsterdamse horecagelegenheden worden al geen plastic rietjes meer gebruikt. Dat heeft effect op consumenten, zegt Ten Have. “Als je maar vaak genoeg een rietje van bamboe krijgt, wordt een rietje van plastic vanzelf raar.” 

Veel ondernemers spelen daar ook mee. “Door geen plastic meer te gebruiken, straal je uit dat je duurzaamheid belangrijk vindt,” zegt consumentenpsycholoog Wessels. “Dan trek je ook weer een bepaalde doelgroep aan." Dat zie je bijvoorbeeld terug in het feit dat veel festivals geen plastic wegwerpbekers meer gebruiken, maar harde plastic bekers met statiegeld. “Bezoekers krijgen daardoor het gevoel iets bij te dragen, en dus hebben ze die twee euro er graag voor over.” 

Aan statiegeld zit volgens Kluivers van Milieu Centraal sowieso veel voordelen. “Daarmee geef je een prikkel af aan consumenten dat zo’n fles waarde heeft en geen afval is.” Op dit moment wordt in Nederland alleen statiegeld gevraagd voor grote plastic flessen, maar daar komt binnenkort verandering in. Minister Van Veldhoven besluit dit jaar nog over de invoering van statiegeld op kleine plastic flesjes, waarna dit in 2021 in kan gaan. Ook zit er een plan voor het invoeren van statiegeld op blikjes in de pijpleiding. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden