PlusUitleg

Geen complete ‘lockdown’, is dat verstandig? ‘Het wordt heel spannend’

Premier Mark Rutte had het maandagavond in zijn speech over het kweken van groepsimmuniteit.Beeld ANP

Volgens de kabinetsprognose moet zo’n 60 procent van de bevolking het coronavirus doorstaan om nieuwe uitbraken te vermijden. Kunnen de ic’s de vele tienduizenden zieken aan? 

1. Wat is de strategie van de overheid?

“Groepsimmuniteit kweken,” zegt Menno de Jong, viroloog van Amsterdam UMC en adviseur van de regering. Zo’n 60 procent van de Nederlanders moet het coronavirus krijgen en doorstaan. Zo worden ze niet meer vatbaar voor het virus. Als 60 procent van de bevolking immuun is, neem je het coronavirus de wind uit de zeilen. In een populatie zonder enige immuniteit – zoals nu in Nederland – geeft elke geïnfecteerde het virus door aan gemiddeld 2,3 andere personen. Maar als 60 procent van een populatie immuun is, stokt de transmissie van het virus vanzelf. Dan dooft de besmettingsgolf uit. Op die manier wil Nederland de kwetsbare groepen – met name ouderen – behoeden, zo legde premier Rutte maandagavond op tv uit.

2. Moet je infecties niet gewoon tegengaan?

“Gevoelsmatig is dat misschien zo, maar het is een rationele strategie,” zegt De Jong. De epidemie moet zoveel mogelijk gecontroleerd worden. Maatregelen als verplicht thuiswerken en een verbod op grote evenementen remmen de ziekteverspreiding.

Door niet tot een complete ‘lockdown’ te besluiten, blijft het coronavirus circuleren en komt er een hogere immuniteit in de bevolking. “Het is een strategie van opschalen en afschalen van maatregelen,” aldus De Jong. Voor kwetsbare ouderen kunnen meer beschermende maatregelen gaan gelden dan voor jongeren.

Het wordt ook een strategie van de lange adem. “Ik verwacht dat dit de samenleving op een of andere manier nog wel een jaar gaat beïnvloeden,” aldus De Jong. De strategie betekent dat wetenschappers niet voorzien dat er op korte termijn een vaccin komt om de bevolking te beschermen. Het virus is onder ons, verspreidt zich te snel om het te laten verdwijnen en er is geen bescherming tegen.

3. Wat is de achilleshiel van het kweken van groepsimmuniteit?

De acute zorg voor zieke mensen. Het is de vraag of de ziekenhuizen de toestroom aankunnen. Bij groepsimmuniteit gaat het om grote getallen. Zo’n 60 procent van de Nederlanders (dus 10 miljoen mensen) moet het coronavirus hebben doorstaan. 

Bij zo’n 80 procent van die groep (8 miljoen mensen) zijn de ziekte­verschijnselen mild, blijkt uit studies in andere landen. Bij 10-15 procent (1 tot 1,5 miljoen mensen) is ziekenhuisopname nodig, bij 5-10 procent (0,5 miljoen tot 1 miljoen mensen) zelfs een opname op de intensive care. 

De sterfte­cijfers zijn 0,5-2,5 procent: 50.000 tot 250.000 mensen zullen binnen afzienbare tijd – een of twee jaar – overlijden. Het gaat vooral om mensen die sowieso al een broze gezondheid hebben. Ouderen met onderliggende problemen (diabetes, hart- en vaatziekten) zijn kwetsbaarder dan jongeren. Hun zwakkere gezondheidspositie wordt door het coronavirus verder verzwakt.

De overheid wil de ziekte gefaseerd en gecontroleerd laten doorbreken, maar het is de vraag of dat lukt. Als er te veel zieken komen – bijvoorbeeld 200.000 ziekenhuispatiënten in een week – worden de hospitalen overspoeld. Dan krijg je ook in Nederland, net als in Italië en ­China, suboptimale behandelingen op de gang, of beperktere zorg in noodvoorzieningen. Dan zullen oude mensen vanwege hun leeftijd niet meer aan de beademing mogen. 

In dat geval vallen de sterftecijfers hoger uit dan 2,5 procent. Als het sterftecijfer bijvoorbeeld oploopt naar 3,5 procent, gaat het om 350.000 mensen.

4. Is de zorgcapaciteit toereikend?

Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) maakt als kennis- en advies­orgaan van de regering rekenmodellen voor de belastbaarheid van de zorg en het aantal infecties. “Onze strategie is erop gericht om de zorgcapaciteit niet te overbelasten,” zegt een woordvoerder van het RIVM. Of dat altijd lukt, is geen harde garantie. De aankomende ziektegolven moeten dat uitwijzen.

Het RIVM is niet de enige partij die de rekenmodellen maakt voor de coronapandemie. Ook een onderzoeksgroep van arts en microbioloog Marc Bonten (UMC Utrecht) breekt zich –zonder adviserende rol aan de regering – het hoofd over de vraag of de zorgcapaciteit het redt. Cruciaal daarbij is de beschikbaarheid van de juiste data. Wat is exact het aantal ic-bedden in het meest extreme noodscenario? Hoeveel extra zorgmedewerkers kun je nog inschakelen? De berekening van Bonten – die de strategie van het RIVM voor groepsimmuniteit onderschrijft – is nog niet compleet. “Ik denk dat het heel spannend wordt.”

5. Wat zijn andere strategieën dan groeps­immuniteit?

Je kunt het virus ongebreideld z’n gang laten gaan. Dan duurt het relatief kort voordat er groepsimmuniteit is, maar dan zullen veel mensen tegelijkertijd ziek worden. Doordat ­ziekenhuizen overspoeld worden, sterven er dan meer mensen.

Ook is er de lockdownstrategie. Dan gooi je alles dicht en moeten mensen verplicht binnenblijven totdat het virus in het land is uitgestorven. Maar dan kan het virus door iemand vanuit het buitenland worden meegenomen, waarop weer een uitbraak volgt, omdat een groot deel van de bevolking nog steeds vatbaar is. Een nieuwe lockdown is dan de enige oplossing. “Een lockdownstrategie is uitstel van executie,” zegt viroloog De Jong. “Want het coronavirus gaat niet weg, zoals ook het griepvirus niet weggaat. Uiteindelijk zal het coronavirus een soort verkoudheidsvirus worden.”

6. Welke andere landen doen het net zoals wij?

Voor zover bekend heeft alleen het Verenigd Koninkrijk openlijk gezegd een vergelijkbare aanpak te hanteren. De rest probeert met man en macht het virus in te dammen, in de hoop dat het verdwijnt.

“Maar ik geloof niet dat dat gebeurt,” zegt Martin Bootsma, als natuur- en wiskundige verbonden aan de vakgroep epidemiologie van het UMC Utrecht. “Het coronavirus lijkt nog het meeste op de Spaansegrieppandemie uit 1918. Die was ook niet te beteugelen.”

Wat het coronavirus zo moeilijk te bestrijden maakt, is de hoge infectiegraad (gemiddeld besmet een geïnfecteerde 2,3 anderen), de relatief korte tijd waarin het virus van persoon A naar B overspringt (3 tot 4 dagen) en de grote kans dat een geïnfecteerde zonder dat hij ziektesymptomen heeft, een ander besmet.

Volg alles over het coronavirus in ons liveblog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden