Achtergrond

Gedaanteverwisseling coronavirus kan vaccin op het spel zetten

Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Het coronavirus dat nu in de VS huishoudt, is een variant van het virus dat vanuit Wuhan de wereld rond ging, blijkt uit een studie die het Amerikaanse wetenschappelijke tijdschrift Cell heeft gepubliceerd.

1. Wordt de pandemie dan veroorzaakt door twee virussen?
Nee. Eén type coronavirus is verantwoordelijk voor de pandemie, maar dat virus is in een half jaar een tikje veranderd. Het gaat onder meer om een microbiologische mutatie van de kenmerkende doorn of spike waarmee het virus de menselijke cel binnendringt en infecteert. Die spike kan bestaan uit twee soorten eiwitten: een D614- of G614-variant. In het begin van dit jaar heerste de D614-versie, maar die is gaandeweg verdrongen door G614, concludeert de studie. Deze variant zou zorgen voor meer virusdeeltjes en daardoor besmettelijker zijn, maar mensen worden er niet zieker van. De variant zou de ontwikkeling van een vaccin bedreigen, omdat kandidaat-vaccins op de oudere variant zijn geënt.

2. Zien Nederlandse experts dat ook?
“Ik zie geen overtuigend bewijs dat de nieuwe variant meer virusdeeltjes veroorzaakt en zeker niet dat die besmettelijker is, zegt Menno de Jong, viroloog van Amsterdam UMC. “Daarvoor is de methodologie niet sterk genoeg, bijvoorbeeld omdat het alleen laboratoriumonderzoek betreft.” Dat de ziektelast hetzelfde is, acht De Jong aannemelijk. Dat de vaccinontwikkeling zou worden bedreigd, vindt hij voorbarig.

Immunoloog Huub Savelkoul van de Universiteit Wageningen zegt ook dat meer onderzoek nodig is voor ferme conclusies. Wel is hij bezorgd. Door de mutatie bestaat de kans dat een covid-19-vaccin het griepvaccin achterna gaat, stelt hij. Een vaccin moet dan jaarlijks worden aangepast aan de nieuwste virusversie. “Daarmee hobbel je dus altijd achter het virus aan.”

Een gemuteerd griepvirus zorgde in de winter van 2017-2018 voor zo’n 6000 extra doden. Van oktober tot december 2017 waren mensen via de griepprik behoorlijk beschermd, maar in januari stak een gemuteerde versie de kop op waartegen de griepprik geen afdoende bescherming bood. Daarna overleden er meer mensen aan de ziekte.

3. Muteert een virus altijd?
Ja, zegt arts-microbioloog Marc Bonten van Utrecht UMC. Virussen kunnen zelf niet overleven, daarvoor hebben ze gastheren nodig. Om de kans te vergroten dat ze kunnen overspringen van de ene gastheer naar de andere veranderen ze zichzelf voortdurend. Dat de G614-variant de D614-versie heeft verdrongen, duidt mogelijk op evolutionair voordeel.

“Zo’n evolutionair voordeel zou bijvoorbeeld kunnen zijn dat het virus de mens makkelijker besmet, zoals min of meer geclaimd wordt in dit artikel in Cell,” zegt De Jong. “Maar het kan ook gewoon toeval zijn dat juist deze variant zich in de afgelopen maanden van land naar land over de wereld heeft verspreid.”

4. Zwerft in Nederland de nieuwe G614-versie rond of de oude D614?
De studie in Cell bevat gegevens van de provincies Zuid-Holland, Utrecht en Noord-Brabant. Daar kwamen beide versies voor. In Brabant overheerste D614, maar in Zuid-Holland en Utrecht domineerde G614. De reden is waarschijnlijk dat Brabant eerder werd geraakt dan Utrecht en Zuid-Holland. In de tussentijd verdrong de nieuwe variant mogelijk de oude. Het RIVM zal ongetwijfeld uitzoeken welk virustype nu dominant is in Nederland, zegt De Jong, ook lid van het Outbreak Management Team.

De studie laat zien dat antistoffen tegen het oude virus ook de gemuteerde versie neutraliseren. Mensen die ziek werden van de oude versie, worden dus niet ziek van de nieuwe versie. Dat werd echter aangetoond bij slechts zes mensen, een laag aantal voor ferme conclusies. “Meer onderzoek is nodig,” aldus immunoloog Savelkoul.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden