PlusAchtergrond

Gaat het coronavirus Nederland in de winter weer ontwrichten?

Komende winter kan Nederland te maken krijgen met een nieuwe coronagolf, meldt het OMT. Amsterdam blijft een potentiële brandhaard. Maar hoe erg slaat het virus dan toe?

null Beeld ANP
Beeld ANP

In juli zijn alle volwassen Nederlanders – als het goed is – uitgenodigd voor een eerste prik. Is dat niet het einde van het coronavirus en de maatregelen?

“Nee, dat is niet vanzelfsprekend,” zegt viroloog en OMT-lid Menno de Jong (Amsterdam UMC) om verschillende redenen. Zo laat niet iedereen zich vaccineren. Mogelijk circuleren in januari virusvarianten waartegen de vaccins niet goed beschermen. Bovendien is de duur van de bescherming die de vaccins bieden misschien beperkt.

“Griepvaccins beschermen ongeveer zes maanden,” aldus De Jong. “Bij de coronavaccins weten we die duur nog niet. Mogelijk moeten kwetsbare groepen voor de komende winter opnieuw worden gevaccineerd.”

Is het scenario van het OMT niet te pessimistisch?

“Nee,” zegt epidemioloog Frits Rosendaal (LUMC). “Het OMT schetst alle scenario’s. Daarbij hoort een gunstig scenario, waarbij het coronavirus komende winter al is gereduceerd tot een soort griepvirus. Maar ook een donker scenario, waarbij nog steeds maatregelen nodig zijn. En alles wat ertussen zit.”

Soms komt een donker scenario uit, soms niet. De Engelse variant, bijvoorbeeld, bleek inderdaad zo’n 30 procent besmettelijker dan de toen heersende variant. De vrees dat de bestaande vaccins niet goed beschermen tegen nieuwe varianten, lijkt voorlopig echter ongegrond. Vorige week meldde de Wereldgezondheidsorganisatie dat de vaccins vooralsnog goed beschermen tegen alle varianten, inclusief de Indiase mutant.

Welke factor weegt het zwaarst bij het voorkomen van een nieuwe coronagolf komende winter?

Waarschijnlijk de vaccinatiegraad, stellen De Jong en Rosendaal. Bij een vaccinatiegraad van ongeveer 75 procent worden landelijke uitbraken in de kiem gesmoord, aldus het OMT-advies. Dan is groepsimmuniteit bereikt.

Het probleem is echter dat de vaccinatiegraad tot dusverre niet gelijk is verdeeld. In de ‘biblebelt’ is die tussen 35 en 73 procent. Ook grote steden als Amsterdam (68 procent) en Rotterdam (71 procent) hebben een relatief lage vaccinatiegraad, vooral omdat veel Nederlanders met een migratieachtergrond zich niet laten vaccineren.

Binnen deze steden bestaan bovendien grote verschillen op wijkniveau, zo staat in het OMT-advies, waarbij de vaccinatiegraad in de laagste gevallen tussen de 40 en 60 procent is. De GGD Amsterdam heeft volgens een voorlichter geen cijfers op wijkniveau, maar het is aannemelijk dat Nieuw-West, Zuidoost en Noord in de onderste regionen verkeren. Met gerichte campagnes probeert de GGD de vaccinatiegraad op te krikken. Ook het opleggen van reisbeperkingen voor ongevaccineerden is een methode daartoe. De Verenigde Staten en Servië proberen het tevens met lokkertjes als vaccinatiepremies, gratis tickets voor sportwedstrijden of gratis bier.

Wat is het risico van een lage vaccinatiegraad in bepaalde gebieden en wijken?

“Die zijn kwetsbaarder voor uitbraken,” aldus De Jong. “Dat zou ertoe kunnen leiden dat de ziekenhuizen in bijvoorbeeld de regio Amsterdam komende winter te maken krijgen met een onevenredige toename van coronapatiënten in vergelijking met andere delen van het land. Die zou je dan moeten verdelen over ziekenhuizen in regio’s met een hogere vaccinatiegraad.”

De vraag is of je regionale brandhaarden komende winter kunt bestrijden met regionale maatregelen. “Eigenlijk zou je een hek om zo’n regio moeten zetten,” zegt Rosendaal, “maar dat kan niet. En we weten dat het ook niet helpt om de cafés in één regio te sluiten, want dan gaan mensen een gemeente verderop naar de kroeg. Daarom kan ik me voorstellen dat er bij een paar lokale brandhaarden toch een verbod komt op grote evenementen in het hele land, om verdere verspreiding te voorkomen.”

De kans dat lokale brandhaarden komende winter uitmonden in een nationale brandhaard is echter veel kleiner dan afgelopen winter. Er zijn nu immers voldoende regio’s met een hoge vaccinatiegraad, terwijl het vaccineren vorige winter mondjesmaat begon. Daarmee is het coronavirus komende winter veel beter behapbaar, aldus Rosendaal.

Drukt het coronavirus komende winter nog een stempel op de samenleving?

Ook als alle omstandigheden gunstig uitpakken, zijn we er nog niet vanaf, denkt De Jong. Hij schetst dat de impact van het virus dan verschuift van acute ziektebestrijding naar de maatschappelijke gevolgen van langdurige Covid. “We weten dat een op de vijf mensen ook na een milde infectie nog last heeft van restverschijnselen als ernstige vermoeidheid,” zegt hij. “Dat kan zich vertalen naar maatschappelijke problemen, zoals een lagere arbeidsparticipatie, meer studieverzuim of een grotere claim op fysiotherapeuten en huisartsen. Het is nu belangrijk om te onderzoeken in hoeverre dat inderdaad zo is. Hoewel dit op het oog minder ontwrichtend lijkt voor de maatschappij als geheel, gaat het vanwege de alleen al nu meer dan 1,6 miljoen vastgestelde besmettingen om grote aantallen.”

Viroloog Menno de Jong. Beeld Marc Driessen
Viroloog Menno de Jong.Beeld Marc Driessen
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden