PlusAnalyse

Formatieruzie moet wel uitlopen op minderheidskabinet met nog meer gedoe en gebrek aan regie

De kabinetsformatie is op een loopgravenoorlog uitgelopen. VVD en CDA neigen naar een minderheidskabinet, D66 heeft er geen trek in. Maar toch lijkt dat de enige overgebleven optie.

Dat was dinsdag voorlopig voor het laatst: Mark Rutte, Sigrid Kaag, Wopke Hoekstra, Sophie Hermans, Rob Jetten en Pieter Heerma op gesprek bij informateur Mariette Hamer over de kabinetsformatie. Beeld LEX VAN LIESHOUT/ANP
Dat was dinsdag voorlopig voor het laatst: Mark Rutte, Sigrid Kaag, Wopke Hoekstra, Sophie Hermans, Rob Jetten en Pieter Heerma op gesprek bij informateur Mariette Hamer over de kabinetsformatie.Beeld LEX VAN LIESHOUT/ANP

Na maanden rondjes draaien, wikken, wegen, schrijven en blokkeren zit er weinig anders op dan een minderheidsregering. VVD, D66 en CDA (samen 72 zetels in de Tweede Kamer) zouden bijvoorbeeld een kabinet kunnen vormen.

168 dagen na de verkiezingen moet informateur Mariëtte Hamer een conclusie trekken die maanden geleden al voor de hand lag. Verkiezingswinnaars VVD en D66 blokkeren elkaars voorkeurscoalities. VVD en CDA wezen gisteren de tandem van GroenLinks en PvdA af, D66 streepte doorregeren met ChristenUnie weg. Weg meerderheidskabinet.

De samenwerking tussen VVD en D66 is daarmee voorlopig ook gestrand. Tot nu toe trokken zij samen op, maar inmiddels is de verhouding tussen beiden flink verziekt. Als uitweg in de impasse ziet VVD-leider Mark Rutte brood in een minderheidskabinet, net als CDA-leider Wopke Hoekstra, bevestigen bronnen. Maar D66 wil daar nu niet aan meewerken. Desnoods vormen VVD en CDA maar samen een minderheidskabinet, dreigen ze bij de democraten.

Hamer broedt nu op haar eindverslag, mogelijk woensdag of donderdag komt dat naar de Tweede Kamer. Wellicht adviseert ze nog niet direct de stap naar een minderheidscombinatie, maar er lijkt uiteindelijk weinig anders mogelijk.

Akkoordenpolitiek

Wat staat de partijen en het land te wachten bij een kabinet zonder meerderheid? Volgens (ervarings-)deskundigen valt het wel mee met chaos of strubbelingen. “Het werk van een minister wordt extra moeilijk, maar ook extra interessant,” zegt oud-VVD-informateur Henk Kamp.

Plat gezegd betekent het: gedoe. Meer werk. Regiegebrek. En daar houden de doorgaans controlegretige politici niet van. VVD-leider Rutte zei in maart nog over een minderheidskabinet: “Vind ik niks.”

Maar nieuw is het niet. De Haagse politiek werkt al veel langer met wisselende coalities, vaak door gebrek aan gegarandeerde meerderheden. Dat leidde tot een reeks aan gelegenheidsakkoorden in het parlement.

En als een kabinet geen automatische meerderheid heeft, wordt de positie van de Tweede Kamer ook sterker, precies volgens de zo gewenste ‘nieuwe bestuurscultuur’, signaleert Kamp. “Met Rutte heb je een premier die bij uitstek geschikt is voor zo’n rol.”

De VVD-leider begon gisteren met de voorbereiding op een nieuwe periode vol akkoordenpolitiek, leek het. Na afloop van het ‘slechtnieuwsgesprek’ dat Hamer met afvallers PvdA, GroenLinks en ChristenUnie voerde, prees Rutte de linkse tandem uitvoerig. Dat zijn ‘heel betrouwbare partijen’ waarmee hij graag de ‘inhoudelijke samenwerking’ blijft zoeken. “Alleen niet in een vijfpartijenkabinet.”

Klap

De linkse partijen zijn nog weinig genegen om de vrede te tekenen. De pijn van de afwijzing zit diep, zo blijkt uit de woorden van GroenLinks-leider Jesse Klaver. “De weigerpolitici van rechts proberen niet eens een inhoudelijk gesprek te starten. Die democratische traditie heeft vandaag een klap gekregen.”

Dat zijn waarschuwingen voor de VVD. Alle ‘constructieve partijen’ zullen nodig blijven voor stabiel landsbestuur de komende jaren, want wie denkt dat Rutte achterover kan leunen en de ‘rechtse meerderheid’ in de Kamer het werk kan laten doen heeft het mis.

VVD, PVV, Forum, Van Haga, JA21, SGP en CDA hebben samen bijna tachtig zetels. In theorie kunnen zij een strikter asielbeleid afdwingen of minder klimaatmaatregelen. Maar, zegt oud-VVD-staatssecretaris Fred Teeven: “Er kan op papier wel een rechtse meerderheid zijn, maar het is ingewikkeld om die te verzilveren. Neem asielzaken: ik denk dat het CDA daar wat naar links helt.”

Daarbij zullen de VVD- en CDA-fracties zich niet helemaal afhankelijk willen maken van partijen als PVV of Forum, die ze formeel juist uitsluiten voor coalitiesamenwerking. Al zegt Teeven: “Ik zou puur voor het eindresultaat gaan. Tegelijk kun je ook niet D66 te veel tegen je in het harnas jagen. Met een minderheids­kabinet krijg je meer ruilhandel. Je moet vaker dealtjes maken.”

Maar vanuit de loopgraven lukt dat niet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden