PlusAchtergrond

Formatie wordt moeilijker dan gedacht: ‘We hebben niet zoveel te kiezen’

Alle partijen wilden een snelle formatie vanwege corona, maar bij de verkennende gesprekken voltrekt zich de oude, rituele dans. ‘Sleutelpartij’ CDA houdt de boot af, terwijl VVD-leider Mark Rutte uit tactisch oogpunt ineens JA21 noemt.

Verkenners Annemarie Jorritsma en Kajsa Ollongren ontvangen CDA-voorman Wopke Hoekstra.  Beeld Bart Maat/ANP
Verkenners Annemarie Jorritsma en Kajsa Ollongren ontvangen CDA-voorman Wopke Hoekstra.Beeld Bart Maat/ANP

Noem het speeddaten voor politici: gisteren trokken de acht grootste partijen uit de Tweede Kamer langs bij verkenners Annemarie Jorritsma (VVD) en Kajsa Ollongren (D66). Allen legden ze hun gedachten neer over welke partijen bondgenoten moeten worden in het kabinet-Rutte 4.

De oogst van de dag: D66 noemde geen favoriete partners, de VVD opperde plots JA21 als coalitievriend en het CDA zegt niet (zomaar) te willen regeren.

Vooral Rutte verraste door JA21 van Joost Eerdmans te opperen. Die partij streeft naar minder Europa. D66 ziet dan ook vooral een tactisch trucje van Rutte: die heeft na het uitsluiten van PVV en FvD geen andere mogelijke rechtse partner. D66 sneed die route meteen af: geen optie, aldus D66-leider Sigrid Kaag.

Liberaal motorblok

Formeren gaat over wat er wél wordt gezegd, maar net zo goed over wat er niet wordt beweerd. Daarom noemde Kaag geen favorieten, maar sprak bij herhaling over het ‘klimaatprobleem’. Ofwel: om daar iets gedaan te krijgen, zijn linkse partijen nodig in het kabinet.

Punt is tegelijk: de partners voor VVD en D66 liggen niet voor het oprapen. Het CDA zei gisteren geen ‘nee’, maar leider Wopke Hoekstra ‘wil niet aanschuiven bij een liberaal motorblok’. De VVD hoopt dat Hoekstra hard to get speelt. Regeerde het CDA immers niet de laatste jaren met dezelfde liberalen? Als de VVD wil voorkomen dat Rutte achterblijft met een ‘wolk van linkse partijen’, is het CDA onontbeerlijk.

Tegelijk stellen de linkse partijen zich terughoudend op. SP en GroenLinks verloren, dus aarzelen ze. De PvdA wil alleen in een kabinet mét een van hen.

Keur aan kleine partijen

Zo wordt de formatie moeilijker dan op het eerste oog lijkt. Sommige partijen worden uitgesloten: PVV, FvD. Andere wonnen of verloren niet en twijfelen: PvdA, ChristenUnie. En dan is er nog een keur aan ‘kleintjes’: 50Plus, SGP, Denk, Volt, JA21, BBB en BIJ1. In een bijzin constateerde VVD-leider Mark Rutte dan ook gisterochtend: “We hebben niet zoveel te kiezen.”

VVD en D66 houden elkaar vast. Maar dan? Een kabinet over rechts (VVD, D66, CDA en JA21) is vooral een theoretische discussie. Kaag: “JA21 wil uit het Parijse klimaatakkoord. Dat zie ik dus niet gebeuren.” Bovendien is de partij geen bewezen kracht, en Rutte gruwelt van het idee zijn lot in onbekende handen te leggen, weten ingewijden.

Over links (VVD, CDA, D66, PvdA en GroenLinks en/of SP of Volt) is dan weer onaantrekkelijk voor de VVD en het CDA. Dat wordt prijsschieten voor de PVV en FvD. En op klimaat komen Rutte en Hoekstra dan tegen een overmacht te staan. De VVD zal vooral hopen dat de PvdA kan worden losgeweekt van de andere linkse partijen. Hoezeer PvdA-leider Ploumen ook bezweert dat ze alleen met ‘een andere linkse partij’ wil aanschuiven.

Opstand ligt op de loer

Opvallend genoeg kan de oude coalitie van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie ook nog op een meerderheid rekenen in de Tweede Kamer, maar daar lijken die laatste twee partijen geen trek in te hebben. Over medisch-ethische kwesties zou opstand uitbreken, na jaren van ergernis over en weer.

Hoe dan ook gaan stijlverschillen een rol spelen, net als het tempo. Mark Rutte wil liefst ‘in april’ al een eind op weg zijn met de beoogde coalitie, om een ‘herstelplan corona’ te presenteren. Daarna wil hij verder formeren.

Rituele dans

Maar Sigrid Kaag zette de hakken in het zand. Ze wil een ‘progressieve samenwerking’, waarin inhoud ‘leidend moet zijn’. Ergo: ik heb geen haast en wil vooral linkse partijen verleiden om toe te treden.

Zo is de puzzel van de verkenners, die op 30 maart hun bevindingen presenteren, niet gemakkelijk. Vandaag komen de kleinere partijen, maar die zullen waarschijnlijk niet bijdragen aan de oplossing. Eerst moet er, coronatijd of niet, nog ritueel gedanst worden. Waarbij met name CDA en PvdA verleid zullen worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden