Formatie: voor de camera’s doen de partijen lelijker dan binnenskamers

Alle woorden voorafgaand aan de formatie dat er ‘haast moet worden gemaakt in coronatijd’ zijn ingehaald door de tijd. Een nieuw kabinet is nog amper in zicht. Al doen de partijleiders voor de camera’s lelijker over elkaar dan binnenskamers.

Fractieleider Mark Rutte (VVD) na afloop van een gesprek met informateur Mariëtte Hamer. Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
Fractieleider Mark Rutte (VVD) na afloop van een gesprek met informateur Mariëtte Hamer.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Na een week van gesprekjes, harde woorden en ik-wil-niet-met hem-opmerkingen, concludeerde informateur Mariëtte Hamer vrijdagmiddag dat er in de formatie ‘goede voortgang’ wordt gemaakt. Opmerkelijk. De rest van Nederland ziet vooral partijen die al meer dan elf weken lang vooral zeggen dat ze niet met elkaar in een kabinet willen stappen.

Maar volgens Hamer zijn de inhoudelijke verschillen tussen partijen minder groot dan het lijkt. “Ik constateer dat er een verschil is tussen wat partijen binnen tegen mij zeggen en wat ze vervolgens buiten vertellen,” zei ze droogjes. Wél heeft ze de Tweede Kamer laten weten dat ze meer tijd nodig heeft om haar opdracht uit te voeren. Eigenlijk had Hamer deze zondag een eindverslag moeten inleveren met daarin onder andere een voorstel over welke partijen met elkaar een nieuw kabinet zouden kunnen gaan vormen.

“Ik best wel optimistisch over de overeenkomsten,” aldus Hamer, die niet wil zeggen wanneer ze dan wél klaar denkt te zijn. “Wel zie ik andere verschillen. Bijvoorbeeld over hoe partijen over elkaar denken. Nou, daar moeten we het dan de komende tijd over hebben.’’

Afgewezen

Dan heeft Hamer nog wel even wat te bespreken. Want tot nu toe is er geen enkele coalitie te bedenken die kan rekenen op een meerderheid in de Tweede Kamer die niet door minimaal een van die partijen wordt afgewezen. Zo wil D66-leider Sigrid Kaag graag een coalitie van haar partij met VVD, CDA, PvdA en GroenLinks. Maar dat zien VVD-leider Mark Rutte en zijn CDA-collega Wopke Hoekstra niet zitten.

Uitsluiten doen ze elkaar overigens ook niet. De twee kiezen hun woorden telkens heel zorgvuldig. Die combinatie van partijen ‘ligt niet voor de hand’, of ‘heeft niet hun voorkeur’, maar categorisch afwijzen doen ze niet. Zoals ChristenUnie-leider Gert-jan Segers ook boven de markt laat hangen of hij VVD, D66 en CDA opnieuw aan een meerderheid wil helpen. Zijn partij ‘is nu niet aan de beurt’, herhaalt hij alleen als een mantra. Maar daarna blijft de optie voor Rutte en Hoekstra wel op tafel.

Spel van afstoten en aantrekken

Op die manier drijven partijleider de prijs voor hun regeringsdeelname fors op. Het spel van afstoten en aantrekken hoort bij elke formatie. En hoewel de verkiezingen al bijna drie maanden achter ons liggen, verloopt deze formatie van een afstandje gezien niet anders dan eerdere edities - met het verschil dat het spel van afstoten en aantrekken normaal gesproken in de eerste week na de verkiezingen plaatsvindt. Niet, zoals nu, in week 12.

Daarmee onderscheidt deze formatie zich vooral door de extreme traagheid waarmee hij op gang komt. “Hij moet nog beginnen,” constateerde Kaag gisteren laconiek. Maar van een impasse mogen we niet spreken, benadrukt Hamer.

En zo verlopen de formatiegesprekken ondanks alle mooie woorden over ‘meer openheid’, ‘nieuwe politiek’ en ‘er is haast geboden want het land is in crisis’ van vrijwel alle partijen, niet zozeer anders. Wel heel, heel veel langzamer.

Want ook Rutte herhaalde vrijdag nog maar eens dat hij zijn partij niet ziet regeren met PvdA én GroenLinks samen. Rutte: “Dat ligt niet voor de hand. Integendeel.” Kaag probeerde laconiek te reageren. Dat Rutte haar droomcoalitie ondermijnt noemt zij ‘een fase’ in het proces. “Ik roep nog steeds partijen links en rechts van D66 op om elkaar te vinden op de inhoud.”

Duit in het zakje

Hoekstra deed een duit in het zakje door erop te wijzen dat er te weinig aandacht is voor andere regeringscombinaties. “Het gaat voortdurend maar over één variant, terwijl die inhoudelijk niet logisch is en getalsmatig niet nodig. Er zijn nog allerlei andere smaken mogelijk: met ChristenUnie, Volt, JA21, met gedoogsteun. Of met PvdA en GroenLinks afzonderlijk natuurlijk.”

Maar volgens Hamer liggen de partijen inhoudelijk helemaal niet zo ver uit elkaar. Politici die iets anders zeggen voor de bühne als in de binnenkamer: ook daarin verschilt deze formatie niet van andere.

Hamer hoopt dat ‘de vaart er in blijft zitten’. “Mijn oproep in het algemeen aan alle partijen is: kijk wat er in Nederland aan de hand is, Nederland verdient een nieuw kabinet. Ik zie echt nog veel mogelijkheden. De inhoudelijke verschillen stellen mij optimistisch.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden