Femke Halsema

Plus Interview

Femke Halsema: 'Het doet pijn als dingen niet goed gaan'

Femke Halsema Beeld Teska Overbeeke

Als Amsterdam met 863.000 inwoners wordt teruggebracht tot 100 personen, is dit wat u ziet (zie beelden hieronder). 'Op de foto zie je de rijkdom van de stad, wat je krijgt als je alles weer bij elkaar voegt.'

De ogen van Femke Halsema glijden over de langgerekte foto van Michiel van Nieuwkerk. Familie Amsterdam, het thema van de vrijheidsmaaltijd, zondag op Bevrijdingsdag. Honderd mensen, honderd individuen, maar ook een doorsnee van de stad waarvan zij sinds negen maanden burgemeester is. Elk hoofd staat symbool voor één procent van de bevolking, geselecteerd op leeftijd, geslacht en etnische komaf.

"Hé, daar zit Job," zegt ze en wijst naar haar voorganger Job Cohen, die, helemaal rechts op de foto, heeft plaatsgenomen in een gemakkelijke fauteuil, een kind op schoot. "En Touria staat er ook op." Dat is: Touria Meliani, wethouder van Kunst en Cultuur.

Op wie lijkt u nou het meest?
"Even kijken waar de knapste zit... Tjonge, dan moet ik mijzelf op uiterlijk gaan indelen. Dat vind ik toch een beetje ingewikkeld."

Op de redactie begon iedereen meteen zichzelf te zoeken.
"Echt waar? Wat grappig. Jij ook? En je zelfbeeld klopte? Ik bedoel: ik heb toch de neiging mezelf tien jaar jonger te maken."

Ik kwam inderdaad uit op iemand op wie ik niet wil lijken.
"Ja, precies. Mijn moeder zei altijd... Nou, nee, dat ga je dan natuurlijk in de krant zetten. Daar heb ik geen zin in. Om een lang verhaal kort te maken: ik heb geen idee. Misschien zijn ze mijn procent vergeten."

Beeld Michiel van Nieuwkerk

Wat valt u op aan de foto?
"Het optimisme. De mensen kijken verwachtingsvol. Ik zie veel jonge mensen. En ik zie vooral dat je mensen niet te makkelijk in hokjes kunt indelen. Dat is heel prettig. Evenzoveel mensen, evenzoveel identiteiten. Deze foto bestrijdt de gemakzucht van identiteitspolitiek."

Herinnert u zich nog de stad waar u in 1995 kwam wonen?
"Ik woonde in de Albert Cuypstraat, boven lingeriewinkel Emmy Moens. Het was overzichtelijker dan nu, minder druk. De stad is gevarieerder geworden, dat weten we uit de cijfers. En ik denk dat de stad ook jonger is geworden, al weet ik dat niet zeker. Het is lastig de herinnering terug te halen. Het blijft speculeren."

De stad raakt gespleten: rijk en arm, autochtoon en allochtoon.
"Dat is niet wat ik zie als ik naar de foto kijk, maar het is wel iets waar we zorgen over hebben, ja. Binnen de Ring en vooral in de binnenstad een oase voor heel welvarende mensen en daarbuiten de mensen aan wie de welvaart voorbijgaat."

"Kijk, ik vind Amsterdam natuurlijk de mooiste stad van de wereld. In zijn architectuur, in de levendigheid en het lawaai op straat, in zijn creativiteit, in zijn lichte avant-gardisme en zijn stoutheid. Onze opdracht is dat die variatie niet leidt tot gespletenheid. Mensen moeten elkaar blijven ontmoeten. Op de foto zie je de rijkdom van de stad: wat je krijgt als je alles weer bij elkaar voegt."

Hoe kunt u daaraan als burgemeester bijdragen?
"Ik ga in de eerste plaats over veiligheid, een schaars goed dat ook nog eens ongelijk is verdeeld. De Wallen krijgen nu veel aandacht, omdat er veel problemen spelen. Maar je moet ook vaststellen dat daar eloquente buurtbewoners zitten, hoogopgeleid en zeer wel in staat hun zorgen te verwoorden."

"Hoe is dat in de Bijlmermeer? Daar zijn ook veiligheidsproblemen. Het mag niet dat alle handhavers naar de Wallen trekken en de Bijlmer wordt vergeten. Of dat het risico op slachtofferschap groter wordt naarmate je sociaal-economische kansen kleiner zijn. Daar moet op worden gecorrigeerd en daar ben ik verantwoordelijk voor."

"Verder zie ik het als een dure plicht om de verhalen die ik in de stad hoor, aan te reiken aan de wethouders. Ik wil graag de postillon d'amour zijn voor de mensen die de minste kansen hebben in deze stad."

Beeld Michiel van Nieuwkerk

Haar stad. Ze is net terug van een bezoek aan het Concertgebouw, dat stampvol zat met familie en vrienden van de 28 mensen die ze namens de koning een lintje heeft mogen opspelden. Het heeft haar diep ontroerd, zegt ze. "Als inwoner ben je je er minder van bewust hoe betrokken de mensen zijn bij hun stad, met hoeveel hartstocht ze zich inzetten."

Ze lacht. "Die mensen werden onder valse voorwendselen naar het Concertgebouw gelokt, omdat ze nog niet mochten weten dat ze een onderscheiding kregen. Een meneer was verteld dat hij een voordracht moest houden. Ik zei: heeft u die presentatie nou helemaal uit uw hoofd geleerd? Hij was zo zenuwachtig, hij ging staan en begon meteen die voordracht te houden."

"Een vrouw die zich al bijna dertig jaar vrijwillig inzet voor de slachtoffers van de Bijlmerramp kwam het podium op en begon te huilen. Dat begrijp ik. Het is heel verleidelijk om dan mee te gaan huilen."

Niet gedaan?
"Ik heb me ingehouden. Het is hun moment, niet het mijne."

De rol van burgermoeder past u?
"Ja, ik hou van mensen. Ik zit graag in zaaltjes om met mensen te praten. Elke dag gebeurt er in zo'n stad wel iets wat lastig en ingewikkeld en vervelend is, en waarop je een antwoord moet formuleren, maar elke dag is er ook een moment dat je iemand tegenkomt die jou een verhaal vertelt. Dat je mag aanzitten bij de hoogtepunten en soms dieptepunten in het leven van Amsterdammers. Voordat ik burgemeester werd, heb ik me niet gerealiseerd hoe geweldig dat is."

Kijken de mensen nu anders naar u?
"Ja."

Waar merkt u dat aan?
"Ik ben echt verrast hoe sterk het instituut nog is. Zeker als je de keten - ik mag geen ketting meer zeggen - omdoet, schuift het burgemeesterschap tussen jou en de mensen met wie je praat. Dan ben je geen persoon meer, geen Femke Halsema, maar de burgemeester. Dat maakt het contact een stuk eenvoudiger."

Ik kan me juist voorstellen dat dat heel ongemakkelijk is.
"Helemaal niet. Mensen openenen zich, willen je veel vertellen. Ik vind het een enorm voorrecht om dat mee te kunnen maken."

Bent u geschrokken van de kritiek bij uw aantreden?
"Nadat de beslissing was gevallen, stonden er daarna op de voorpagina van Het Parool portretten van mannen die door de eeuwen heen burgemeester van de stad waren. En dan ikzelf als laatste.''

Beeld Michiel van Nieuwkerk

''Het was het moment waarop ik mij realiseerde: het is ook een verandering. Ik denk dat veel van, laten we zeggen, het georganiseerde verzet van De Telegraaf en anderen daarmee te maken had."

Dat men niet wilde accepteren dat een vrouw burgemeester werd?
"Dat ik iemand anders ben. Dat ik niet uit het politiek-bestuurlijke establishment kom van de drie partijen die van oudsher in Nederland bestuurders leveren. En dat in combinatie met het feit dat ik vrouw ben en progressief. In bepaalde kringen moest men daar even aan wennen."

De F-side van Ajax had onlangs alweer een petitie tegen u klaarliggen.
"Met Halsema aan het roer, gaat Amsterdam naar zijn mallemoer. Ik heb er wel pret om als ik zulk kreupelrijm in het stadion zie hangen. Het hoort erbij. Dit is een mondige stad, waar je ook beslissingen moet nemen die mensen tegen de haren in strijken."

In uw politieke biografie Pluche schreef u twee jaar geleden: 'Het is mij menens. Ik ga niet de wachtkamer in van het politieke bestuur om na een paar jaar weer tevoorschijn te komen en een senaatszetel te beklimmen of een burgemeestersketting om te hangen. Het afscheid van de politiek is definitief.' Daar heeft u nu zeker spijt van?
"Waarom zou ik?"

Dat lijkt me nogal voor de hand liggen.
"Mijn analyse was dat politici niet eerlijk durven te zijn over hun ervaringen, omdat ze bang zijn dat ze daarmee een terugkeer onmogelijk maken. Ik heb openhartig geschreven zonder angst voor verlies van politieke positie. Een terugkeer zat niet in de planning. Ik wilde af van het partijpolitieke debat, waar ik twaalf jaar lang middenin heb gezeten. Ik had het daar benauwd van gekregen: altijd het partijbelang moeten dienen. Maar ik ben mijn maatschappelijke engagement nooit verloren. Dat dit geluk acht jaar na mijn afscheid toch nog op mijn weg kwam, daar ben ik heel blij om."

"Ik heb er wel heel goed over moeten nadenken. Ik heb in de tussenliggende jaren echt de regie over mijn dagindeling teruggenomen en over de omgang met mijn kinderen. Privé is het een ingewikkelde afweging. Het openbaar bestuur is heftig en zeker het burgemeesterschap van Amsterdam. Het is geen baan voor veertig uur per week en ook emotioneel is het belastend. Je gaat met alles wat je hebt de verbondenheid met de stad aan."

Wat vreest u het meest?
Ze klopt onder de tafel, schuift een beetje op haar stoel. "Dat wat je niet uit wilt spreken. Dat mensen in onze stad gewond raken of erger. Dat er een aanslag plaatsvindt. Je weet dat zoiets kan gebeuren. Het is de vraag die ik mij vooraf het meest serieus heb gesteld: kun je daarmee omgaan? Zul je paniekerig zijn? Ben je in staat op zo'n moment beslissingen te nemen, durf je door te zetten? Kun je tegen de eenzaamheid die bij dat soort beslissingen hoort?"

Hoe heeft u dat getest?
"Ik heb er met vrienden over gepraat. Wat doe je als het lot van je kinderen in het geding is? Hoe opereer je dan? Trek je ze voor? Dat zijn duivelse dilemma's. Ik heb een kalm gemoed. Dat is wat je nodig hebt op zo'n moment."

Vindt u het moeilijk dat u als benoemde burgemeester niet meer overal zomaar een mening over kunt geven?
"Totaal niet."

Moet u uw tong weleens afbijten?
"Ik heb me acht jaar lang niet met politiek bemoeid en heb dat nooit gemist. In New York heb ik onlangs burgemeester Bill de Blasio ontmoet. Die man is constant campagne aan het voeren. Ik heb de vrijheid om ook aandacht te geven aan mensen die nooit op me zullen stemmen."

Beeld Michiel van Nieuwkerk

Wat was tot nu toe uw hoogtepunt?
"Laatst vroeg iemand dat ook al. Ik weet het niet. Er gebeurt zo veel."

Het dieptepunt dan maar?
"Ajax-Juventus."

Omdat u met geweld moest ingrijpen bij de entrada?
"Geweld kan onvermijdelijk zijn als er met vuurwerk naar de politie wordt gegooid. Of het op de juiste manier is toegepast, wordt nu onderzocht, maar ik kan nu al wel vaststellen dat het optreden niet de-escalerend werkte. Er kwam van het geweld alleen maar meer geweld. Er zijn agenten en bezoekers gewond geraakt. Daar baal ik enorm van. Het doet gewoon pijn als dingen niet goed gaan."

Beeld Teska Overbeeke
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden