PlusAchtergrond

Felle natuurbranden: direct of indirect veroorzaakt door de mens

De droogte in Nederland leidt tot grote, felle natuurbranden. ‘Brand hoort bij de natuur. Maar door de verandering van het klimaat zullen ze vaker voorkomen.’

‘De Peel ziet er nu heel dramatisch uit,’ zegt natuurbrand­deskundige Cathelijne Stoof, ‘maar het eerste gras gaat weer groeien.’ Beeld ANP

Het is in heel Nederland inmiddels alarmfase 2: overal kunnen natuurbranden ontstaan zoals in Brabant en Limburg. Geen regen, veel zon, veel verdamping, een straffe wind en het uitbottende groen maakt dat de bodem kurkdroog is.

Er zijn tientallen natuurbranden geturfd. De brand in de Deurnese Peel is de grootste natuurbrand die ooit in Nederland heeft gewoed. Volgens de brandweer is 800 hectare afgebrand. Het vuur was ongemeen fel doordat er nog veel dode planten uit de recente hete zomers lagen. Zestig brandweermensen waren bezig met de bestrijding.

Ook elders waren grote branden, zoals bij Tienray (Limburg). De 4200 inwoners van het Limburgse dorp Herkenbosch werden geëvacueerd vanwege de giftige rook uit Nationaal Park De Meinweg. Het nablussen zal dagen duren.

De branden ontstaan na drie opmerkelijk grillige maanden. In februari en de eerste week van maart viel er drie keer meer regen dan normaal. En nu – na anderhalve maand zonder regen – zijn er natuurbranden in de gortdroge natuur. Vooral de hooggelegen zandgronden op de ­Veluwe en in Brabant zijn gevoelig vanwege de lagere grondwaterstand.

Verjongen

De oorzaak van al die de branden is direct of indirect ook nu weer de mens. “Bijvoorbeeld die peuk uit het raam, een vonk van een remmende trein, een kampvuurtje dat blijft smeulen of een achtergebleven fles die werkt als een vergrootglas,” zegt Marijke van Dijk van Brandweer Nederland. Er zijn geen aanwijzingen dat er brand is gesticht.

Natuurbranden in Nederland vinden vooral plaats in het voorjaar. De sapstroom is dan nog niet goed op gang gekomen en de planten zijn nog droog. “En in de natuur liggen nog veel dode en dus brandbare planten van de hete, droge zomers van 2018 en 2019,” zegt natuurbrand­deskundige Cathelijne Stoof van Wageningen University.

“Brand hoort bij de natuur. Het vuur verjongt de natuur en is niet altijd slecht,” zegt Stoof. “De Peel is nu zwartgeblakerd en ziet er heel dramatisch uit, maar het eerste gras gaat weer groeien, zaadjes in de grond ontkiemen en wortels maken nieuwe scheuten. Het is natuurlijk voor vogels in het broedseizoen slecht, maar eind deze zomer is de Peel weer groen, verwacht ik.”

Verloren nesten

“Het wordt een meer eentonige leefomgeving,” zegt boswachter Lieke Verhoeven van Staatsbosbeheer. “Veel bijzondere planten­soorten en vogels keren niet terug. Gelukkig was het broedseizoen pas net begonnen. De meeste vogels waren nog bezig met het zoeken van een partner. Enkele soorten waren al wel aan het broeden op de grond. Die nesten zijn verloren gegaan.”

De komende dagen blijft het risico op natuurbranden hoog. Pas na Koningsdag is er kans op enige regen van betekenis. April is hard op weg om de zonnigste en droogste april ooit gemeten te worden met tot dusver al ruim 230 uur zon. “En dat na een heel natte winter met een recordneerslag in februari. Het past in het beeld dat het weer in Nederland extremer wordt,” zegt weerman Lennert Eijke van Weerplaza.

Of de klimaatverandering tot meer natuurbranden leidt, is niet bekend. Stoof: “Tot 1996 werd het aantal natuurbranden bijgehouden. We hebben nu geen goede langjarige statistieken. Pas in 2017 ben ik met Brandweer Nederland en het Instituut Fysieke Veiligheid weer begonnen het bij te houden. Dat is te kort om nu al iets te kunnen zeggen over aantallen. Brand hoort bij de natuur. Maar door de verandering van het klimaat zullen ze vaker voorkomen, dus het wordt belangrijk om weten hoe vaak die branden er zijn. En dat we ons voorbereiden.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden