PlusAchtergrond

Experts somber over herstel vertrouwen in coronabeleid: ‘Hoofdrolspelers laten steken vallen’

Het vertrouwen in de corona-aanpak van het kabinet is gekelderd. Hoe herstel je dat vertrouwen? Experts zien het somber in. ‘Elke keer voelen mensen zich overvallen.’

Hanneke Keultjes
Bij een café op het Leidseplein in Amsterdam wordt de QR-code gecheckt van een bezoeker.  Beeld ANP /  ANP
Bij een café op het Leidseplein in Amsterdam wordt de QR-code gecheckt van een bezoeker.Beeld ANP / ANP

Als je als kabinet moeilijke maatregelen neemt om coronabesmettingen in te dammen, is er vertrouwen nodig om mensen mee te nemen. Maar, zegt de Leidse hoogleraar publieke instituties Arjen Boin, het kabinet is ‘heel onvoorzichtig’ omgegaan met dat vertrouwen. “Hoe luidt het spreekwoord ook alweer? Vertrouwen komt te voet en gaat te paard.”

En te paard ging het: van de 73 procent die volgens RIVM-onderzoek in het voorjaar van 2020 nog (groot) vertrouwen had in de corona-aanpak, was in de herfst van 2021 nog 28 procent over. Ook het vertrouwen in de overheid an sich daalde fors: van 70 procent naar 30 procent, bleek uit groot onderzoek waaraan hoogleraar en oud-PvdA-minister Jet Bussemaker meewerkte. “Een ongeëvenaarde daling.”

Mensen zijn ‘moe en moedeloos’, zegt Bussemaker, ook voorzitter van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving. Vele maanden lang schetste het kabinet te optimistische verwachtingen over de aanpak van het virus, die telkens werden gevolgd door tegenvallers. “Elke keer voelden mensen zich overvallen.”

Tekst gaat verder onder de foto.

Jet Bussemaker: ‘Het kabinet had na moeten denken over andere scenario’s.’ Beeld Pim Ras
Jet Bussemaker: ‘Het kabinet had na moeten denken over andere scenario’s.’Beeld Pim Ras

Met terugwerkende kracht, erkent Bussemaker, is het heel makkelijk om te zeggen wat er misging en wat anders had gemoeten. Maar dat het ook anders kán, zegt ze, bewijzen Denemarken en Zweden, waar de autoriteiten duidelijk spraken over de risico’s die een bepaalde aanpak met zich meebracht. Daar is het vertrouwen in de aanpak groter.

Bussemaker: “In Nederland was het idee dat je het virus plat kan slaan met een hamer. Dat was een te beperkte invalshoek. Het kabinet had na moeten denken over andere scenario’s.” Een dans met het virus, die in een beroemd artikel naast de hamer werd genoemd. “Als we hadden meebewogen met het virus – die dans – had dat bij kunnen dragen aan een situatie waarin mensen het langer vol kunnen houden.”

Zondebok

Wat ook niet helpt, zegt Boin, is dat het kabinet deze zomer zelf al uitstraalde ‘klaar’ te zijn en toen de besmettingen opliepen, zich focuste op ongevaccineerden. “Die werden de zondebok. Dát groepje was het probleem. Terwijl we in Israël en het Verenigd Koninkrijk allang zagen dat het vaccin na verloop van tijd iets van zijn werking verliest.”

Bussemaker noemt het ‘cruciaal’ dat er gewerkt wordt aan het herstel van vertrouwen. Maar hoe? Dat is lastiger, erkent ze, maar wellicht dat een nieuw kabinet ervoor kan zorgen. “Want het vertrouwen daalt niet alleen door de corona-aanpak, maar ook door de toeslagenaffaire en de trage formatie.”

Hoogleraar Boin ziet het somber in, juist doordat de hoofdrolspelers – demissionair premier Mark Rutte, minister Hugo de Jonge en RIVM-baas Jaap van Dissel – volgens hem telkens steken laten vallen. “Het is net De Fabeltjeskrant. Een maatregel die voor drie weken wordt afgekondigd blijft drie maanden, de coronapas die nooit zou worden ingevoerd is er nu, 2G zou nooit een optie zijn, maar nu wel,” somt hij op. “Het kabinet creëert alleen maar tweespalt.”

Boin ziet ‘een gedegen virologisch strijdplan’ als enige optie voor het herstel van vertrouwen. “En dat het kabinet ruiterlijk erkent dat het er de afgelopen maanden helemaal niks van heeft gebakken. Maar dat zal niet gebeuren.” Wel vindt Boin dat De Jonge na de formatie in elk geval moet worden vervangen. “Het is onbegrijpelijk dat deze man nog aan het roer zit.”

Steun voor kabinetsplan

Zes op de tien mensen steunen de korte, ‘milde’ lockdown van drie weken om het aantal besmettingen en ziekenhuisopnames af te remmen. Acht op de tien mensen vrezen echter dat de lockdown langer dan enkele weken gaat duren, meldt EenVandaag op basis van eigen onderzoek.

Voorstanders van een lockdown vinden die nodig vanwege het stijgende aantal coronabesmettingen en hopen daarbij dat langdurige maatregelen kunnen worden voorkomen door nu kort en stevig in te grijpen. Een grote meerderheid (82 procent) vreest dat een korte lockdown niet genoeg effect heeft en langer gaat duren. Ze verwijzen daarbij naar de avondklok die eerder ook verlengd werd.

Zeven op de tien ondervraagden dachten begin dit jaar dat Nederland deze maand van de coronamaatregelen af zou zijn. Nu denkt ruim de helft van de mensen dat ze tot minimaal eind volgend jaar met maatregelen te maken krijgen.

Door de nieuwe maatregelen vrezen meer mensen voor hun geestelijk welzijn. Een kwart van de mensen zegt er slechter aan toe te zijn. Onder jongeren is dat met 38 procent nog flink hoger. Iets meer dan de helft (53 procent) denkt dat hun leven nooit meer wordt als voor corona, een verdubbeling ten opzichte van begin dit jaar.

Aan het onderzoek van EenVandaag deden ruim 22.000 mensen mee.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden