PlusAnalyse

Excuses van Amsterdam, maar in Den Haag zijn ze nog lang niet zover

De landelijke herdenking in het Oosterpark van het slavernijverleden donderdag. Burgemeester Femke Halsema sprak daar namens het stadsbestuur excuses uit.  Beeld koen van weel/ANP
De landelijke herdenking in het Oosterpark van het slavernijverleden donderdag. Burgemeester Femke Halsema sprak daar namens het stadsbestuur excuses uit.Beeld koen van weel/ANP

De roep om nationale excuses voor het slavernij­verleden zwelt aan na de rede van burgemeester Halsema donderdag. Het legt een extra hypotheek op de formatie. De ene helft van de partijen wil excuses, de andere helft niet.

D66-leider Sigrid Kaag onderstreepte het nog maar eens donderdag bij de herdenking van de afschaffing van de slavernij: Nederland moet excuses maken en Keti Koti moet een nationale feestdag worden. Daarmee herhaalde ze wat ze begin dit jaar in de ministerraad zei. Toen bleek al dat de huidige vier regeringspartijen er diep verdeeld over zijn.

Omdat duidelijk was dat Amsterdam excuses zou gaan aanbieden, werd in februari in het kabinet besproken of de landelijke overheid dat ook moest doen. D66 en ChristenUnie waren voor, maar legden het af tegen VVD en CDA. Premier Rutte zei na afloop dat hij bang was dat excuses de tegenstellingen in de samenleving alleen maar zouden vergroten.

Schoolboeken

Tussen de partijen botsen twee visies. Alle partijen verafschuwen wat er in het verleden is gebeurd. Maar D66 en ChristenUnie (gesteund door linkse oppositiepartijen als PvdA en GroenLinks) geloven dat excuses en het uitroepen van Keti Koti tot nationale feestdag onderling begrip kweken. Volgens Kaag ‘zien we de gevolgen van ons slavernijverleden in hedendaags racisme en discriminatie’.

Andere partijen zien dat anders. Volgens hen bestrijd je discriminatie en racisme niet door je te focussen op het slavernijverleden. Zij zien slavernij als een zwarte bladzijde uit het verleden en zijn bang dat excuses de hedendaagse samen­leving opdelen in slachtoffers en daders op basis van huidskleur. Rutte benadrukte in februari nog dat ‘het gros van de Nederlanders destijds helemaal niets te zeggen had’. En CDA-leider Wopke Hoekstra noemde excuses ‘obligaat’. “Dit is 150 jaar geleden beëindigd.”

Het kabinet heeft eerder wel spijt betuigd namens de overheid. Er kwam een jaarlijks bedrag voor de herdenking van de slavernij. En in schoolprogramma’s is meer aandacht gekomen voor ons slavernijverleden. Uit een onderzoek van Historisch Nieuwsblad vorig jaar bleek dat in schoolboeken nu zelfs twee keer zo veel aandacht is voor de slavernij als voor de Holocaust.

Donderdag herhaalde de VVD dat ze bang is dat excuses er ook toe kunnen leiden dat mensen in de samenleving verder tegen elkaar worden opgezet. Deze week nog bleek uit onderzoek van EenVandaag dat twee derde van de Nederlanders vindt dat zij niet verantwoordelijk kunnen worden gehouden voor iets waar zij part noch deel aan hadden.

De voorstanders van excuses zijn ook in de Tweede Kamer niet in de meerderheid. De enige manier voor hen om iets te forceren is de formatie. En de standpunten zijn sinds februari niet gewijzigd.

Koning in Indonesië

Al wil dat niet zeggen dat er niets gebeurt. Bijvoorbeeld over Keti Koti zegt de VVD dat het niet noodzakelijk is dat dan ‘iedereen’ vrij is. Nu al geven bedrijven werknemers de mogelijkheid om een feestdag in te wisselen voor een andere dag naar keuze, bijvoorbeeld het Suikerfeest of Keti Koti. Over zo’n meer pragmatische, landelijke regeling zijn makkelijk afspraken te maken.

En voor officiële excuses van de regering voor de oorlog in Indonesië was tot voor kort ook geen meerderheid. Maar vorig jaar deed de ­koning dat alsnog. En ook over excuses voor de bijdrage van de Nederlandse overheid aan de Jodenvervolging is lang gesteggeld. Uiteindelijk kwamen die er in 2020 toch ook. Al zei Rutte wel dat ‘75 jaar geleden toch minder lang geleden is dan de slavernij’.

Bekijk de speech van demissionair minister Kajsa Ollongren van Binnenlandse Zaken, die donderdag tijdens Keti Koti een nieuwe stap zette op weg naar excuses en erkenning voor het slavernijverleden:

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden