PlusAchtergrond

Erkend puinruimer Johan Remkes moet formatie redden

VVD-leider Mark Rutte heeft zijn hoop gevestigd op Johan Remkes. Hij moet partijen zover krijgen een minderheidskabinet te accepteren. Een mogelijkheid die Remkes zelf al veel langer bepleit.

Waarnemend Commissaris van de Koning in de provincie Limburg Johan Remkes tijdens een werkbezoek van koningin Maxima aan de Gulpener Bierbrouwerij. Beeld ANP / Rob Engelaar
Waarnemend Commissaris van de Koning in de provincie Limburg Johan Remkes tijdens een werkbezoek van koningin Maxima aan de Gulpener Bierbrouwerij.Beeld ANP / Rob Engelaar

Heel bezorgd was informateur Mariëtte Hamer deze week toen ze haar opdracht inleverde. Het is niet mogelijk een meerderheidskabinet te vormen. Haar opvolger moet maar een minderheidskabinet proberen. Maar, waarschuwde ze: partijen zijn zo onwillig dat het zo maar kan zijn dat er uiteindelijk ‘nul onder de streep’ overblijft.

Beoogd opvolger van Hamer is oud-VVD-minister Johan Remkes. VVD-leider Mark Rutte zal hem voordragen als nieuwe informateur. Dinsdag moet de Tweede Kamer instemmen met die voordracht. Het ziet er naar dat een meerderheid voor is.

Hamer adviseert te kijken naar een minderheidskabinet, bestaande uit een combinatie van VVD, CDA en D66 (in welke vorm dan ook). En dat is geen sinecure. VVD en CDA voelen er wel voor, maar D66 is niet bepaald happig.

Orde in de chaos

Het is aan Remkes om orde te scheppen in de chaos. Daar is de 70-jarige VVD-veteraan ervaren in. Remkes’ ministerschap op Binnenlandse Zaken was geen onverdeeld succes, maar tijdens de bestuurlijke carrière die volgde ontpopte hij zich tot volleerd crisismanager. Als commissaris van de koning in Noord-Holland zorgde hij voor rust op het provinciehuis waar een gedeputeerde werd veroordeeld voor fraude en de onderlinge verhoudingen verziekt waren. In 2019 stelde hij orde op zaken in Den Haag als interim-burgemeester en sinds april is hij aan het puinruimen als gouverneur in Limburg.

Opvallend: nadat het Limburgse provinciebestuur uiteen spatte en partijen niet meer wilden samenwerken, geeft Remkes daar nu leiding aan een zogeheten ‘extraparlementair’ provinciebestuur. De bestuurders hebben een eigen programma en kunnen niet bij voorbaat rekenen op steun van Provinciale Staten. Remkes en zijn gedeputeerden werken er zoals straks een minderheidskabinet moet werken: telkens op zoek naar steun van een meerderheid.

Remkes is al jaren pleitbezorger van zulke lossere manieren van besturen. Niet alles dichttimmeren met een regeerakkoord. Vooral niet bang zijn voor een minderheidskabinet.

In 2018 was hij voorzitter van een staatscommissie die voorstellen deed om ons parlementair stelsel te moderniseren. “We moeten minder verkrampt omgaan met het idee van een minderheidskabinet,” zei Remkes bij de presentatie van het eindrapport. Hij wees erop dat ten onrechte wordt gedacht dat zo’n kabinet instabiel is. In bijvoorbeeld Denemarken hebben ze er goede ervaringen mee.

Profileren

Voordeel van een minderheidskabinet is volgens Remkes dat ‘de controlerende rol van het parlement beter uit de verf komt, de verhouding tussen regering en parlement dualistischer wordt en er meer mogelijkheden zijn voor zowel regerings- als gedoogpartijen om zich te profileren’. Laten dat nu net ingrediënten zijn van de door alle partijen bepleitte ‘nieuwe bestuursstijl’.

Dat zo’n kabinet succesvol kan zijn, bewees de eerste liberale premier Cort van der Linden, wiens minderheidskabinet Nederland buiten de Eerste Wereldoorlog hield en grote politieke verschillen wist te overbruggen. Zo werd de slepende ruzie beslecht over onderwijsvrijheid en het algemeen kiesrecht.

Het portret van Van der Linden hangt sinds 2010 prominent in het Torentje. Hij is het voorbeeld van Rutte, die tijdens zijn premierschap ook ervaring opdeed met minderheidskabinetten. Eerst met een gedoogrol van de PVV, later door gelegenheidscoalities te sluiten met bijvoorbeeld SGP en GroenLinks.

Rutte zei kort na de verkiezingen nog tegen de eerste informateur over de optie van een minderheidskabinet: “Vind ik niks. Er is een meerderheid in de Tweede Kamer nodig.” Maar nu dat na 5,5 maand formatieruzie niet mogelijk blijkt, roept hij Remkes’ hulp in om dan maar een zo werkbaar mogelijk minderheidskabinet van de grond te krijgen.

Remkes schreef woensdag aan de Limburgse Staten dat minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken) al toestemming had gegeven dat hij naast zijn gouverneurschap informateur zou worden. In het landsbelang, aldus Ollongren. Hamer moest toen haar opdracht nog formeel inleveren. Maar iedereen in Den Haag is dan ook bang dat als een volgende informateur ook niets bereikt, er echt ‘nul onder de streep’ overblijft.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden