PlusAchtergrond

Er is best iets te doen tegen bomvolle kerken, maar wie durft?

Bomvolle kerken in de Bijbelgordel, kan de overheid daar echt niets tegen beginnen? Ingrijpen kan best, zeggen deskundigen, maar dat zou de kloof tussen orthodoxe gelovigen en geseculariseerd Nederland vergroten.

Kerkgangers op Urk betreden zondag de Sionkerk, die de landelijke coronamaatregelen niet volgt. Honderden gelovigen waren er welkom, zonder mondkapje. Beeld ANP
Kerkgangers op Urk betreden zondag de Sionkerk, die de landelijke coronamaatregelen niet volgt. Honderden gelovigen waren er welkom, zonder mondkapje.Beeld ANP

Op geen enkele manier goed te praten, zegt hoogleraar praktische theologie Hans Schaeffer in reactie op de kerkgangers die twee journalisten zondag hebben lastiggevallen bij massadiensten in de Sionskerk op Urk en de Mieraskerk in Krimpen aan den IJssel. “Als je als kerk de liefde van Christus wilt belichamen, is dit exact wat je niet moet doen. Practice what you ­preach!”

Volgens Schaeffer, die doceert aan de van oorsprong orthodoxe (vrijgemaakte) theologische faculteit in Kampen, had het kerkbestuur zich beter kunnen voorbereiden op de media-aandacht. “Deze kerken weten dat ze door hun gedrag onder het vergrootglas liggen. Ze hadden de journalisten kunnen uitnodigen voor een kop koffie en een gesprek. Dan was de sfeer waarschijnlijk heel anders geweest.”

Geen goede dienst

De ophef rond kerken die honderden gelovigen ontvangen terwijl de overheid er maximaal dertig adviseert, verbaast hem niet. “Hier speelt een botsing van twee principes: de vrijheid van godsdienst versus de noodzaak van de staat om de volksgezondheid te bevorderen. Dat levert altijd gedoe op. Dat zag je ook bij het beëindigen van de demonstratie op het Museumplein.”

Kerken met diensten op grote schaal bewijzen christelijk Nederland geen goede dienst, verzucht Wim Janse, hoogleraar religie en openbaar beleid aan de Vrije Universiteit. De orthodoxe kerken hadden net als het overgrote deel van de christelijke gemeenten hun diensten online moeten houden. “Het was voor het imago van deze kerken goed geweest als ze zeiden: we zien hier vrijwillig van af, natuurlijk houden we ons aan de coronaregels omwille van het algemeen belang en de volksgezondheid.”

Janse ziet een parallel met de vrijheid van meningsuiting. “Ook daar hoef je niet altijd gebruik van te maken. Je hoeft mensen bijvoorbeeld niet te beledigen.”

Zorgverlener Chris voerde met Kerstmis actie tegen drukte tijdens  kerkdiensten bij de Rehoboth Kerk in Barneveld. Beeld ANP
Zorgverlener Chris voerde met Kerstmis actie tegen drukte tijdens kerkdiensten bij de Rehoboth Kerk in Barneveld.Beeld ANP

De botsing met de rest van Nederland is een gevolg van de secularisatie, ziet hoogleraar praktische theologie Hans Schaeffer. “Veel gewone Nederlanders begrijpen niet meer dat vrijheid van godsdienst iets wezenlijks anders is dan een hobby. Wat bezielt gelovigen om toch met zeshonderd man bijeen te komen, denken zij.”

Diepste wezen

Volgens Schaeffer raakt de dimensie geloven, religie en spiritualiteit het diepste wezen van mensen. “Een kerkdienst is daarmee echt iets anders dan een voetbalwedstrijd of een festival. Eeuwen was het christendom in Nederland het dominante verhaal en het besef dat religie wat hogers is, vanzelfsprekend. Sinds de verlichting wordt het geloof steeds meer iets wat zich achter de voordeur af dient te spelen.”

Hij wijst ook op de ‘verbubbeling’ van de samenleving. “De gelovigen die nu wel met honderden tegelijk naar de kerk gaan komen zelden in diep en intens contact met mensen die de gevolgen van corona ondervinden. Dat zie je overigens ook bij andere groepen: hoog- of laagopgeleiden, minderheden, et cetera. Voor- en tegenstanders ontmoeten elkaar niet meer.”

Op de vraag of de overheid moet ingrijpen zegt Schaeffer geen ja of nee. De kunst is een dialoog op gang te krijgen, stelt hij. “We moeten alle middelen aangrijpen: de overheid, kerken en misschien ook de media kunnen helpen.”

Zolang dat gesprek niet van de grond komt, groeit met elke bomvolle Bijbelgordelkerk de roep om de uitwassen van de godsdienstvrijheid aan te pakken. En dat kan wel degelijk, stelt Aalt Willem Heringa, hoogleraar vergelijkend staatsrecht te Maastricht. “Ik hoor premier Rutte steeds zeggen ‘de grondwet verbiedt het’, maar daarmee gaat hij te kort door de bocht.”

Artikel 6, over de vrijheid van godsdienst biedt een duidelijke ontsnappingsroute, stelt Heringa. “Het kabinet kan het aantal kerkgangers onder voorwaarden beperken.” Wel moet de relatie met het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens worden beoordeeld. “Als je daar een goede riedel bij hebt – bijvoorbeeld dat het aantal coronabesmettingen op Urk en in andere orthodoxe plaatsen uit de hand loopt – voorzie ik geen probleem. Met het CDA en de ChristenUnie in de regering gaat dat niet gebeuren.”

De onvrede snapt Heringa wel. “Kijk, jongeren mogen ook niet dansen. Kerken zullen dan zeggen dat dat onvergelijkbare grootheden zijn, maar als je constateert dat de geestelijke nood onder veel jongeren hoog is omdat alles al een jaar dicht is, valt dat moeilijk vol te houden.”

Spoedwet

Heringa krijgt bijval van de Leidse hoogleraar staatsrecht Wim Voermans. Hij noemt de keuze religieuze bijeenkomsten niet in de coronaspoedwet op te nemen, een slechte zaak. “Daar hebben we veel last van nu.” De 1,5 meterregel geldt wél voor kerken, stelt hij. “Politie en boa’s mogen die gewoon controleren. Als burgemeesters dat echter laten doen, levert dat veel gedoe op. De helft of meer van de kerkgangers zal denken ‘wij zijn uitgezonderd’ en dat snap ik ook.”

Theoloog Janse hoopt dat gewone Nederlanders beseffen dat de kerken die nu negatief in het nieuws zijn, slechts een minderheid in christelijk Nederland vormen. “De geseculariseerde Nederlander associeert christelijk Nederland gelukkig niet automatisch met ‘Staphorst’. Ze hebben ook ervaring met andere christenen in de maatschappij of de politiek.”

Volgens zijn collega Schaeffer heeft het geloof juist in coronatijd en richting Pasen veel betekenis. “Het vertelt hoe om te gaan met gevoelens van onmacht, teleurstelling en eenzaamheid.” Zelf gaat hij regelmatig online voor in vrijgemaakte kerken. “In het kerkgebouw zijn dan maximaal vijf tot tien mensen aanwezig, puur om de dienst draaiend te houden.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden