PlusExclusief

Epidemioloog zet vraagtekens bij RIVM-rapporten over windturbines: ‘Ratjetoe’

Bij de vraag of windturbines gezondheidsschade veroorzaken laat de overheid zich ten onrechte geruststellen door rapporten van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Tot die conclusie komt een door bezorgde artsen ingeschakelde epidemioloog na wetenschappelijk onderzoek.

Bart van Zoelen
null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Epidemioloog Dick Bijl heeft zich gebogen over een lange rij onderzoeken naar de impact op de gezondheid van windturbines. De bevindingen van wetenschappers wereldwijd zijn de afgelopen jaren in literatuurstudies samengevat door het RIVM, met voor de overheid min of meer geruststellende conclusies. Zo besloot de Amsterdamse gemeenteraad ondanks verhitte discussies eerder dit jaar de plannen voor zo’n 17 windmolens langs de stadsgrenzen door te zetten.

Het RIVM had immers geconcludeerd dat windturbines weliswaar hinder meebrengen, maar dat er onvoldoende bewijs is dat hart- en vaatziekten of mentale problemen te wijten zijn aan windturbines. Hooguit indirect, concludeerde het RIVM, waren gezondheidsklachten te bespeuren als gevolg van geluidshinder. Dat omwonenden minder goed slapen was dan weer niet eenduidig te relateren aan naburige windturbines.

In een woensdag gepubliceerd onderzoek zet epidemioloog, oud-huisarts en voormalig hoofdredacteur van het Geneesmiddelenbulletin Bijl grote vraagtekens bij die conclusies. In de onderzoeken waar het RIVM zich op baseerde heeft hij veel tekortkomingen opgemerkt. ‘De conclusie dat er geen aanwijzingen zijn voor gezondheidseffecten van windturbinegeluid moet daarom worden verworpen,’ schrijft hij.

Slecht tot zeer slecht

“Als je dit soort conclusies baseert op onderzoeken met vragenlijsten, dan moeten die op z’n minst goed zijn uitgevoerd,” zegt hij in een toelichting. Daarover is zijn oordeel uitgesproken kritisch. “Globaal genomen is de kwaliteit slecht tot zeer slecht.” Hij spreekt van een ‘ratjetoe’. Zijn eigen bevindingen zijn door vier deskundigen afzonderlijk tegen het licht gehouden in zogeheten peer reviews.

Verder is Bijl kritisch over het gebrek aan onafhankelijk onderzoek. Veel studies blijken betaald door overheden of windmolenfabrikanten. Daarmee wil Bijl niet beweren dat de conclusies van het uit publieke middelen bekostigde RIVM gekleurd zijn. “Feit is dat het vertekenend kan werken dat onderzoek wordt gesponsord door overheden. De overheid heeft zich gecommitteerd aan meer groene energie.” Vandaar ook zijn conclusie dat dringend nieuwe, onafhankelijke studies nodig zijn naar de vraag of windturbines gezondheidsschade meebrengen.

In een reactie zegt het RIVM dat het al werkt aan nieuw, Nederlands onderzoek. Om te beginnen gaat het RIVM na welke onderzoeksvragen zich opdringen in de samenleving en wat daarvoor de beste onderzoeksmethode zou zijn. Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat heeft daarvoor eerder dit jaar de opdracht verstrekt. Dat is opmerkelijk, omdat het RIVM eerder al aangaf dat meer onderzoek gewenst was, maar toen vergeefs wachtte op een onderzoeksopdracht van het ministerie. Verder kon het RIVM woensdagochtend niet op stel en sprong reageren op de conclusies van Bijl.

Niet welgevallig

Het onderzoek van Bijl is na een crowdfunding bekostigd door artsen die op hun website Windwiki al langer aandringen op meer onderzoek. De medici en paramedici, onder meer uit wijken in Amsterdam waar windturbines gepland zijn, hadden daarbij beloofd het onderzoek óók te publiceren als de conclusies hen niet welgevallig waren.

Overigens concludeert Bijl niet dat windturbines wél schadelijk zijn voor de gezondheid. “Dat was mijn onderzoeksopdracht ook niet. Mijn taak was om te kijken of de door het RIVM getrokken geruststellende conclusies gebaseerd zijn op wetenschappelijk gefundeerde feiten en ik moet vaststellen dat daar onvoldoende grond voor is.”

De artsen werden vorig jaar gealarmeerd door onderzoek dat gehoordeskundige Jan de Laat van het Leidse ziekenhuis LUMC aankondigde. Hij waarschuwde bijvoorbeeld dat hartklachten kunnen verergeren als gevolg van de nabijheid van windturbines, door geluidshinder maar ook door trillingen en bromtonen die, hoorbaar of niet, eveneens kunnen leiden tot slapeloosheid, concentratieverlies, hoofdpijn en spanningen. Probleem daarbij was dat zijn onderzoek steeds maar niet verscheen in een ‘peer reviewed’ wetenschappelijk tijdschrift. Deze maand komt het daar alsnog van.

Minimaal tien keer de ashoogte

In een al wel gepubliceerd uittreksel van zijn onderzoek herhaalt hij zijn advies dat windturbines ver buiten de bebouwde kom moeten blijven. Die afstand zou minimaal tien keer de ashoogte moeten bedragen, vindt hij, wat bij moderne, hoge windturbines neerkomt op 1500 meter. In dat geval is binnen Amsterdam hooguit in de haven nog ruimte te vinden voor een enkele windturbine.

De nieuwe onderzoeken zijn koren op de molen van Windalarm, de Amsterdamse actiegroep die fel protesteert tegen de plannen van het stadsbestuur voor windturbines langs de stadsgrenzen. Windalarm dringt aan op een pas op de plaats. Omdat de windturbines hier worden gepland vlakbij dichtbevolkte wijken zou het aantal mensen dat overlast ondervindt nergens zo hoog uitvallen als in Amsterdam, redeneert de actiegroep.

Windwiki is blij met het nieuwe onderzoek van het RIVM, maar onderstreept ook dat het dan wel onafhankelijk moet zijn en zonder betrokkenheid van de windmolenindustrie. De gemeente Amsterdam laat nog eigen onderzoek doen naar de gezondheidsimpact van windturbines. Wethouder Marieke van Doorninck (Klimaat) heeft de gemeenteraad een zogeheten Health Impact Assessment beloofd.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden