PlusAchtergrond

Eerst wilde D66 het bestel opblazen, nu zijn ze er onderdeel van

D66 zette zich ooit af tegen regentenpartijen die de baantjes verdelen. Maar de tijden zijn veranderd. Met het Kamervoorzitterschap van Vera Bergkamp nemen de democraten een nieuwe horde.

Sigrid Kaag (D66) geeft bloemen aan Vera Bergkamp (D66). Bergkamp werd vorige week verkozen tot de nieuwe voorzitter van de Tweede Kamer.  Beeld ANP
Sigrid Kaag (D66) geeft bloemen aan Vera Bergkamp (D66). Bergkamp werd vorige week verkozen tot de nieuwe voorzitter van de Tweede Kamer.Beeld ANP

“D66 wordt een machtspartij,” dat was de eerste gedachte die Jan Terlouw bekroop toen Vera Bergkamp als eerste D66’er ooit werd gekozen tot voorzitter van de Tweede Kamer. “We zitten helemaal in het systeem,” zegt hij.

De partij verwerft nu posities die heel lang voorbehouden waren aan CDA, PvdA en VVD. Maar met Thom de Graaf als vicepresident van de Raad van State en Ingrid Thijssen als voorzitter van werkgeversclub VNO-NCW blazen de democraten bestuurlijk inmiddels hun partijtje mee. Na wijlen Hans van Mierlo en Els Borst levert D66 met Winnie Sorgdrager bovendien nu haar derde minister van staat.

Opblazen

Bij de oprichting van D66 – Terlouw was een van de eerste leden – wilde de partij nog ‘het bestel opblazen’. Nu maakt het er deel van uit. Dat is ook logisch, vindt de D66-nestor. “Het is ontzettend lastig om niet mee te doen, om je verantwoordelijkheid te ontlopen.”

Terlouw werd zelf ooit de eerste commissaris van de – toen nog – Koningin namens D66, in Gelderland. “Ik vond het niet bijzonder, maar logisch dat we dat ook deden. Het was bovendien in de provincie waarin ik was opgegroeid, ik heb het graag gedaan,” zegt hij.

Bestuurlijke spierballen

Vijftien jaar geleden zag het er helemaal niet naar uit dat de partij in de toekomst zo haar bestuurlijke spierballen zou kunnen tonen. De partij stond in de peilingen op nul zetels en intern werd hardop de vraag gesteld of D66 zich niet beter kon opheffen. Toch haalden de democraten in 2006 onder leiding van Alexander Pechtold drie zetels.

Veel leden verlieten destijds de partij, maar met het clubje dat over was, stelde Pechtold desondanks die aloude vraag, zegt hij. “Hoezo zijn er drie traditionele machtspartijen in dit land? Net als met de vorming van paars – de kabinetten zonder het CDA, tussen 1994 en 2002 – wilden we dat doorbreken.” Samen met mensen als Gerard Schouw en Ingrid van Engelshoven bouwde hij de partij weer op.

Drie verkiezingen op rij wist Pechtold zetelwinst te behalen, met de kabinetsdeelname in 2017 als bekroning. En onder Sigrid Kaag kwam de partij op 17 maart uit op 24 Kamerzetels, een evenaring van het record van oprichter Van Mierlo uit 1994. De vraag is inmiddels niet meer óf D66 mag meeregeren, maar met wie.

Wederopstanding

De groei van de partij heeft er zeker toe bijgedragen dat D66 meer mensen op topposities levert, denkt Kamerlid Joost Sneller. Hij maakte de wederopstanding van dicht bij mee, eerst als medewerker, nu als lid van de fractie.

In 2006 was de spoeling heel dun geworden, zegt hij, terwijl je voor bepaalde posities mensen met ervaring nodig hebt. “Hoe groter de pool waaruit kan worden gerekruteerd, hoe meer posities je kunt bekleden.”

De woordvoerder van Binnenlandse Zaken deelt echter niet de analyse dat D66 een regentenpartij is geworden, die met VVD, CDA en PvdA de baantjes verdeelt. Hij wijst op de benoeming van GroenLinksers Marijke Vos en Kathalijne Buitenweg bij de Raad van State, en op SP’er Ewout Irrgang, die collegelid bij de Algemene Rekenkamer is. “Door de versplintering van het politieke landschap zie je dat de alleenheerschappij van de grote drie een beetje verdwijnt.”

Merites

Sneller spreekt van een ‘langzame doorbraak’, waar D66 aan meedoet. “Er wordt bij benoemingen meer naar de merites gekeken, in plaats van naar de partijkleur. Daardoor zie je nu een bredere afspiegeling dan vroeger.”

De benoeming van partijloze burgemeesters in Maastricht en de gemeente Vijfheerenlanden past eveneens in die trend, stelt hij. Net als de recente benoeming van oud-ambassadeur Barbara Joziasse bij de Rekenkamer. “Dat daar iemand zonder partijkleur wordt benoemd is een positieve uitzondering.”

Ook Pechtold zegt dat er geen groot strategisch plan is om zo veel mogelijk D66’ers op bestuurszetels te krijgen. “Lang hadden we gewoon geen mensen voor die functies. Nu draaien we een paar generaties mee en is dat wel zo.” Er hangt nergens een kaart van Nederland met vlaggetjes erop, bezweert hij. Maar als hij de lijn doortrekt, waar komt D66 dan uit als bestuurderspartij? Pechtold, glimlachend: “In het Torentje!”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden