PlusRechtbankverslag

Een week MH17-proces: getuige zag een Buk-raket, verdachte moest die juist laten verdwijnen

Drie dagen lang besprak de rechtbank het enorme onderzoeksdossier naar de crash van vlucht MH17. Het leverde een nauwgezette reconstructie op van een onderzoek in een geopolitiek wespennest.

Wrakstukken van vlucht MH17 in 2014 in Oost-Oekraïne. Beeld AFP
Wrakstukken van vlucht MH17 in 2014 in Oost-Oekraïne.Beeld AFP

Na ruim een jaar van voorbereidende zittingen ging het MH17-proces deze week inhoudelijk van start. Normaal bespreekt de rechtbank dan de inhoud van het dossier met de verdachten. Maar omdat die verdachten (drie Russen en een Oekraïner) weigeren te komen, lazen de rechters dagenlang de hoofdpunten uit het dossier voor.

Wat weten we nu meer?

Ontkennen dat er op en rond 17 juli 2014 een Buk-raket in Oost-Oekraïne was, heeft toch echt geen zin meer. Naast de foto’s en video’s die er van het transport van die Buk-installatie zijn, zijn er nu ook nog meer afgeluisterde telefoongesprekken openbaar gemaakt waarin de verdachten uitgebreid over een Buk spreken.

De komst van zo’n installatie is zelfs ‘de enige hoop’ van de separatisten tegen de Oekraïense luchtmacht, zegt verdachte Doebinski. Ook spreken ze over het vervoer van de raketinstallatie. De vier mannen hebben allemaal leidinggevende functies in de milities van de pro-Russische separatisten in het gebied.

Op het moment dat vlucht MH17 van de radar verdwijnt, is verdachte Chartsjenko (bijgenaamd De Mol) zelfs vlakbij de Buk-installatie, zo concludeert het OM. Telefoons die aan hem worden toegeschreven, zijn op dat moment opgepikt door gsm-masten in het dorp bij de vermoedelijke afvuurlocatie. De andere drie verdachten zijn dan elders in Oost-Oekraïne, maar vooral Doebinski heeft veel contact met Chartsjenko en geeft hem opdrachten waar de Buk-installatie heen moet.

Het transport van de Buk-raket naar Oekraïne en weer terug naar Rusland, zoals is gereconstrueerd uit foto's, video’s en getuigenverklaringen. Beeld
Het transport van de Buk-raket naar Oekraïne en weer terug naar Rusland, zoals is gereconstrueerd uit foto's, video’s en getuigenverklaringen.

Spectaculair nieuws was er de afgelopen dagen niet, er kwam vooral meer achtergrond bij informatie die al eerder naar buiten is gekomen op persconferenties van het Joint Investigation Team (JIT), het internationale team dat onderzoek deed naar de crash.

Wel nieuw: getuige S21, een strijder van de separatisten, blijkt een verklaring te hebben afgelegd over de bemanning van de Buk-installatie. S21 begeleidde de Buk, na het neerschieten van MH17, richting Rusland. In de trailer waarop de Buk staat, ziet hij een civiele chauffeur en ‘twee militairen’, die volgens hem de bemanning van de Buk vormen. Wie die twee mannen zijn, weten we niet. Net zoals we niet weten wie het bevel tot vuren gaf.

Welk bewijs ligt er?

In het dossier van 65.000 pagina’s zitten tientallen getuigenverklaringen, foto’s en video’s van het transport van de Buk en talloze (door de Oekraïense geheime dienst) afgeluisterde telefoongesprekken van voor, tijdens en na de crash.

Twee van de belangrijkste getuigen zijn X48 en M58. X48 heeft tegen de politie verklaard dat hij de Buk-installatie in het veld zag staan, een raketspoor zag en een vliegtuig uit de lucht zag vallen. “Een nader verhoor van X48 blijkt vanwege zijn veiligheid niet mogelijk,” stelde de rechtbank. M58, een Russische vrijwilliger die meevocht aan de kant van de separatisten, was volgens eigen zeggen vlakbij de Buk-installatie en zag de raket toen hij werd afgevuurd. “Ze zeiden dat hij was afgevuurd door de onzen.” M58 zit nu vermoedelijk in een getuigenbeschermingsprogramma.

Ook heeft het onderzoeksteam kosten noch moeite gespaard: er zijn twee tests gedaan met Buk-raketten om te kijken of de schade aan het wrak van MH17 overeenkomt met de schade die een Buk-raket aanricht. Het antwoord daarop is ja. Twee onderzoeksinstellingen berekenden aan de hand van de schade ook nog de richting van waaruit de raket moet zijn afgeschoten. Almaz Antey, de Russische fabrikant van de Buk-raket, deed dat zelf ook. Het bedrijf kwam tot een andere vermoedelijke afvuurlocatie.

Wat viel er nog meer op?

Hoe ongelooflijk ingewikkeld en gevoelig dit proces is. Ingewikkeld omdat er veel desinformatie en gebrek aan medewerking is. Zowel de Amerikanen als de Russen weigeren (gevoelige) informatie te geven waar de onderzoekers om hebben gevraagd. Beelden die de Russen wel aanleverden, zijn mogelijk gemanipuleerd. Volgens experts blijkt uit compressiewaarden dat op foto’s van een landbouwveld mogelijk afbeeldingen van Oekraïense voertuigen zijn geplakt. Ook bleek uit de metadata dat het beeld door Adobe Photoshop was gehaald.

Uit het dossier blijkt ook dat de separatisten eerst blij zijn dat een vliegtuig is neergeschoten. Als blijkt dat het niet om een Oekraïens gevechtsvliegtuig gaat, maar om een passagiersvoertuig is er paniek. Doebinski zegt in een getapt gesprek tegen Girkin dat ‘een Oekraïens vliegtuig de Boeing neerschoot en wij daarna de Oekraïner’. Girkin antwoordt dat hij daar weinig van gelooft. Een wrak van zo’n tweede vliegtuig is niet gevonden.

Het zegt ook iets over de gevoeligheid van het proces. De rechtbank stelde meerdere keren dat de bevindingen die ze drie dagen lang oplas, de bevindingen van de onderzoekers zijn en nog niet die van de rechtbank. “Wij komen pas tot ons oordeel in het vonnis.” De rechtbank weet: de hele wereld kijkt mee, ze wil voor alles voorkomen ervan te worden beschuldigd al een oordeel te hebben geveld.

Hoe nu verder?

Volgende week reageert het OM op de bespreking door de rechtbank. De advocaten van verdachte Poelatov (de enige verdachte die zich laat verdedigen) reageren pas later. Alle vier de verdachten ontkennen sowieso en zeggen nooit betrokken te zijn geweest bij het afvuren van een Buk.

In september volgt het spreekrecht van de nabestaanden. Zeker 76 nabestaanden zullen dan in de rechtbank vertellen over het leed dat hun familieleden is aangedaan. In november komt het OM met strafeisen tegen de verdachten. De vier worden verdacht van betrokkenheid bij de moord op de 298 inzittenden van MH17. Wanneer de rechtbank een uitspraak zal doen in de zaak, is nog onbekend.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden