Plus

Een vrouw op 1 is geen gegarandeerde stemmenmagneet, maar kan doorslag geven

Drie, maar misschien wel vier partijen gaan met een vrouw op nummer 1 de verkiezingen in. Maar als er één partij is die kan profiteren van een vrouwelijke lijsttrekker, dan is het D66.

Sigrid Kaag (D66, links) en Mona Keijzer (CDA, rechts).Beeld Pim Ras

Sigrid Kaag, beoogd lijsttrekker van D66, benadrukte het in een interview met deze site maar eens: kiezers moeten op haar stemmen om wie ze is, niet omdat ze een vrouw is. Toch kan haar geslacht voor haar partij wel degelijk de doorslag geven.

Nog los van de persoon Kaag, vindt maar liefst 72 procent van de D66-kiezers het principieel belangrijk dat de partij een vrouwelijke lijsttrekker krijgt, blijkt uit een nieuwe peiling van het EenVandaag Opiniepanel. Ter vergelijking: bij het CDA hecht slechts een kwart aan vrouwelijk leiderschap. “Dat komt niet doordat CDA-kiezers anti-vrouw zouden zijn,” benadrukt peiler Gijs Rademaker. “Zij vinden dat kwaliteit de doorslag geeft, ongeacht de sekse van een kandidaat.”

Stemmenmagneet

In een uitgebreid onderzoek naar vrouwelijke premierskandidaten kwam vorig jaar al naar voren dat ruim vier op de tien vrouwen bewust op een vrouw zegt te stemmen. Met Kaag, Esther Ouwehand (PvdD), Lilian Marijnissen (SP) en mogelijk Mona Keijzer is de keuze groter dan ooit. Toch leert de geschiedenis dat vrouwelijke lijsttrekkers niet automatisch een stemmenmagneet zijn. Els Borst verloor met D66 in 1998 tien zetels en ook Femke Halsema (GroenLinks) haalde nooit meer zetels dan haar voorganger Paul Rosenmöller.

Veel kiezers zweven, maar wie rechts van het midden zit, komt niet gauw bij GroenLinks of de SP uit. Mensen kiezen doorgaans tussen ‘sets van partijen’, blijkt uit onderzoek dat politicoloog Martin Rosema, verbonden aan de Universiteit Twente, samen met zijn Amsterdamse collega Roderik Rekker deed. Christelijke partijen en populistische partijen vormen elk zo’n set. Verder is er een blok op links, met GroenLinks, SP en PvdA, en op rechts de VVD.

Het goede nieuws voor Kaag is dat D66 zich aan die wetmatigheid onttrekt. “D66 is de enige partij die een verbinding legt met beide kanten. Op links bij GroenLinks en de PvdA, en op rechts bij de VVD,” zegt Rosema. En laten die drie partijen nou net allemaal een mannelijke lijsttrekker hebben: Jesse Klaver, Lodewijk Asscher en hoogstwaarschijnlijk Mark Rutte. “Daar liggen voor Kaag electorale kansen,” stelt Rosema. “Voor kiezers die twijfelen tussen twee partijen, kan de persoon van de lijsttrekker de doorslag geven.”

Dat effect kan groter worden, stelt Rosema, als de discussie gaat spelen wie de grootste partij wordt. “Als de vraag wordt gesteld wie de premier wordt en de keus is tussen Rutte en Kaag, dan kan meespelen dat er met Kaag geschiedenis kan worden geschreven.” Dat kan overigens ook omgekeerd werken, waarschuwt de politicoloog: Rutte kan in deze onzekere tijdens juist gezien worden als de stabiele, ervaren leider.

Centrumlinks

“Ik zie de trouwe VVD-kiezer niet op Kaag stemmen,” stelt emeritus hoogleraar Monique Leyenaar, gespecialiseerd in politiek leiderschap van vrouwen. Volgens haar heeft Kaag de meeste kans bij centrumlinkse kiezers, zeg maar het electoraat van GroenLinks en PvdA. Daar ziet zij kansen voor Kaag – vooral als de verkiezingen op korte termijn zouden zijn.

Op dit moment worden vrouwelijke leiders als de Nieuw-Zeelandse premier Jacinda Ardern en de Duitse bondskanselier Angela Merkel in de coronacrisis worden bewierookt. “Dat zijn sterke vrouwen die goed laten zien dat ze met crises kunnen omgaan.” Bovendien is gezondheidszorg nu hét thema. “Een thema dat voor veel kiezers juist bij vrouwen hoort.”

Dat betekent wel, zegt Leyenaar, dat Kaag in de campagne overeind moet blijven. “Haar meer verzoenende toon wordt haar wapen. Veel mensen hebben tabak van de harde toon in het debat. Dat kan Kaag beter dan CDA-lijsttrekkerskandidaat Mona Keijzer.”

Tegelijkertijd moeten lijsttrekkers, of ze nu man of vrouw zijn, weten te overtuigen, stelt Rademaker. “Het gaat kiezers om de inhoud, of iemand goed is in het debat, of je een connectie kunt maken. Bij Kaag blijken mensen zich af te vragen in hoeverre ze dicht bij mensen staat en of ze in debatten overeind blijft. Als ze daarin niet weet te overtuigen kan ze de kaart van vrouwelijke lijsttrekker wel spelen, maar helpen zal het haar dan niet.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden