PlusAchtergrond

Een verlosser uit Amsterdam of Rotterdam, een fusie op links: hoe komt PvdA er weer bovenop?

Terwijl intern de gemoederen oplopen over samenwerking met GroenLinks en de opvolging van Lilianne Ploumen, worstelen PvdA’ers vooral met de grotere vraag: hoe komen we er weer bovenop? En met wie dan?

Niels Klaassen en Jan Hoedeman
Frans Timmermans wordt beschouwd als potentiële nieuwe PvdA-leider in aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen van 2025.  Beeld ANP
Frans Timmermans wordt beschouwd als potentiële nieuwe PvdA-leider in aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen van 2025.Beeld ANP

PvdA’ers dreunen het rijtje zo op, de rode lichtpuntjes op een verder donkere kaart: regeringssteden waar sociaaldemocraten de scepter zwaaien, de grootste zijn. Ook in het buitenland: de SPD in Duitsland natuurlijk met Olof Scholz als bondskanselier, en eerder al Zweden, Noorwegen, Denemarken en Finland, Spanje en Portugal. Het kan ook in Nederland, geloven PvdA’ers.

“We zullen niet snel meer zo groot worden als we ooit waren, maar dat geldt voor alle Nederlandse partijen,” zegt Paul Depla, nu zeven jaar burgemeester van Breda. Depla schreef in 2017 nog een evaluatie van het forse zetelverlies bij de Kamerverkiezingen “Bij iedere verkiezing begin je weer van voren af aan en kun je winnen. Als Rutte vertrekt, komt hier alles open te liggen.”

Omloopsnelheid

De PvdA is dezer dagen druk met de leiderschapskwestie, voor de zoveelste keer. Tien jaar geleden nam Diederik Samsom het partijleiderschap over van de gedesillusioneerd vertrokken Job Cohen. Daarna kwam Lodewijk Asscher, gevolgd door Lilianne Ploumen, die maar kort bleven. De omloopsnelheid is hoog. Sinds Mark Rutte leider is van de VVD (2006) versleet de PvdA al vijf partijleiders.

Na het plotselinge vertrek van Ploumen afgelopen dinsdag worstelt de fractie in de Tweede Kamer opnieuw met de vraag wie het stokje overneemt. Komende vrijdag kiest de negenkoppige PvdA-fractie een nieuwe voorzitter. De namen van ervaren PvdA’ers Henk Nijboer en Attje Kuiken worden het meest getipt. Kati Piri wordt ook genoemd, al zou ze zelf niet willen.

Als Nijboer of Kuiken het wordt, dan zouden de banden met GroenLinks weleens losser kunnen raken, vrezen bronnen bij de PvdA. “Dat zou echt niet goed zijn voor de samenwerking,” zegt een ingewijde. “Dan moeten we dat maar via het congres van 11 juni forceren.”

PvdA-burgemeester Ahmed Aboutaleb van Rotterdam wordt net als Timmermans en Moorman ook genoemd als mogelijke partijleider.  Beeld ANP
PvdA-burgemeester Ahmed Aboutaleb van Rotterdam wordt net als Timmermans en Moorman ook genoemd als mogelijke partijleider.Beeld ANP

Slapende reus of electorale dwerg?

Bij de volgende Tweede Kamerverkiezingen in 2025 (of eerder, als dit kabinet valt) moet de PvdA er weer helemaal staan. Dan moet duidelijk zijn of de PvdA een slapende reus is die weer wakker wordt, of definitief gekrompen is tot een electorale dwerg met minder dan tien zetels.

Leden en kenners zien twee kansen voor een sociaaldemocratische renaissance. Als eerste: de komst van een aansprekende leider — de naam van de Amsterdamse lijsttrekker Marjolein Moorman klinkt vaak, maar ook die van partijveteranen als Ahmed Aboutaleb of Frans Timmermans.

En optie twee: verdere samenwerking met andere linkse partijen. “Links van het midden wordt het vol,” zegt Gerrit Voerman, hoogleraar en directeur van het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen. “Als links echt wat wil, moet je toch kijken of hergroepering mogelijk is.” In een opiniestuk pleiten Moorman en Timmermans vrijdag voor meer verstrengeling met GroenLinks.

Fusie op links

Maar dat stuit prominente PvdA’ers tegen de borst. Binnen en buiten de fractie klinkt kritiek op het tempo waarin wordt samengewerkt met GroenLinks. Oudgedienden als Adri Duivesteijn en Hans Spekman waarschuwen dat samengaan met GroenLinks verkeerd afloopt, andere PvdA’er stellen juist dat nog breder gekeken moet worden, ook naar de SP en Partij voor de Dieren. “De samenwerking gaat hartstikke goed,” zegt Mei Li Vos, voorzitter van de PvdA-senaatsfractie. “Je moet alleen niet meteen met het woord fusie aankomen, dat kan het sluitstuk van het proces zijn.”

De voorzitter van de jongerentak van de PvdA vindt juist wel dat samensmelting het doel moet zijn. “Wij zijn voor een fusie van beide fracties,” zegt Andrej van Hout, voorzitter van Jonge Socialisten. “De sociaaldemocratie is niet dood, maar 75 jaar na de oprichting moet je kijken hoe je de ideeën het beste kunt uiten. Wij denken dat dat samen met GroenLinks is.”

Al is fuseren niet eenvoudig voor de PvdA. De partij draagt een ‘enorme historische ballast’ mee, zegt Voerman. “Het is de partij van premiers als Drees, Den Uyl en Kok, ze speelden jarenlang op het allerhoogste niveau. Die traditie legt zoveel gewicht in de schaal.”

Opiniepeilers zien wel potentie in een linkse fusiepartij, al zal veel afhangen van de nieuwe leider, zegt Peter Kanne van I&O Research. “Alleen redden ze het niet, daarvoor moeten ze samen met GroenLinks. De PvdA staat al heel lang op negen à tien zetels. Gaan ze samen met GroenLinks of krijgen ze een zwaargewicht als leider? Frans Timmermans liet in 2019 zien dat het kon, toen de PvdA de grootste werd bij de Europese verkiezingen. Na de komst van Cohen kregen ze ook een boost in de peilingen.”

“Als je Timmermans of Aboutaleb in stelling brengt, doe je meteen mee om de macht. Maar het is geen oplossing voor de lange termijn. Timmermans heeft behalve een rood profiel nu ook een groen profiel, omdat hij zich met klimaat bezig houdt. En kiezers willen een bewezen vaderlijke leider.’’

Verjonging

Als leden straks na de komende tussenpaus uit de fractie inderdaad kiezen voor iemand als Timmermans of Aboutaleb remt dat de vooruitgang en verjonging, vinden diverse PvdA’ers. “Timmermans zou een hele goede kandidaat zijn,” zegt Mei Li Vos, “maar vergeet niet dat we heel goede jonge mensen hebben.”

Dan klinkt bij PvdA’ers dus al snel de naam van Marjolein Moorman (48), de lijsttrekker die Amsterdam terug veroverde bij de afgelopen verkiezingen, toen de PvdA na acht jaar weer eens de meeste zetels scoorde in de hoofdstad.

PvdA-lijsttrekker Marjolein Moorman van Amsterdam (r) en Lilianne Ploumen (l)  op de uitslagenavond van de gemeenteraadsverkiezingen in maart.  Beeld ANP
PvdA-lijsttrekker Marjolein Moorman van Amsterdam (r) en Lilianne Ploumen (l) op de uitslagenavond van de gemeenteraadsverkiezingen in maart.Beeld ANP

Het moet in ieder geval iemand zijn die iets te vertellen heeft, vindt Depla. “Het is geen opportunisme: je moet geloofwaardig en authentiek zijn in je verhaal en dat doe je niet twee maanden voor de verkiezingen, dat bouw je langer op.” Hij verwijst naar Scholz, naar Timmermans, mensen met een verhaal.

Maar de tijdelijke of regionale oplevingen verbloemen een fundamenteler probleem voor linkse partijen, stelt hoogleraar Voerman. “Het is ook crisis op links,” zegt hij. “Vroeger slaagde een partij als de PvdA erin om de arbeiders- en middenklasse te verbinden, maar die solidariteit en cohesie zijn verdwenen. Een deel van de arbeidersklasse zit nu bij de PVV bijvoorbeeld, voor de SP en PvdA is het veel lastiger om de kiezers te mobiliseren.”

En toch kan het, herhalen PvdA’ers dan weer. Groot worden, verkiezingen winnen. Depla: “Als Feyenoord kampioen kan worden, kan de PvdA ook de grootste worden. Het kan.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden