Plus

Een verbod op de (sjoemel)sigaret is niet ondenkbaar

Het draait vrijdag in de rechtbank weer om de ‘sjoemelsigaret’ in een zaak van de Stichting Rookpreventie Jeugd tegen het ministerie van Volksgezondheid. De zaak zou erop uit kunnen draaien dat álle sigaretten die nu in de schappen liggen, niet meer verkocht mogen worden. Hoe zit het ook alweer?

Victor Schildkamp
De rookmachine van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu . Uit onderzoek van het instituut blijkt dat de hoeveelheid teer, nicotine en koolmonoxide zeker twee keer zo groot is als fabrikanten opgeven.  Beeld  LEX VAN LIESHOUT/ANP
De rookmachine van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu . Uit onderzoek van het instituut blijkt dat de hoeveelheid teer, nicotine en koolmonoxide zeker twee keer zo groot is als fabrikanten opgeven.Beeld LEX VAN LIESHOUT/ANP

Wat is de sjoemelsigaret ook alweer?

Sjoemelsigaret is een term die antitabaksorganisaties gebruiken om aan te geven dat de manier waarop tabaksproducenten de hoeveelheid teer en nicotine meten, niet eerlijk is voor de roker. Dat gebeurt namelijk met rookmachines: apparaten die aan een sigaret zuigen, waarna wordt gemeten hoeveel schadelijke stoffen de machine binnenkrijgt.

Maar: rookmachines knijpen bijvoorbeeld níet de gaatjes in een filter dicht, wat vingers tijdens het roken wel doen. Een mens rookt dus anders dan een machine. Een rookmachine, waar de gaatjes niet worden afgedekt door vingers, zuigt daardoor óók schone lucht mee naar binnen, waardoor veel minder teer en nicotine wordt gemeten. Mensen die roken en met hun vingers wel de gaatjes afdichten, krijgen veel méér schadelijke en verslavende stoffen binnen dan wettelijk is toegestaan.

Waarom worden dan niet alleen sigaretten met minder teer en nicotine toegelaten?

Zo makkelijk is het niet. De Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit (NVWA) kan vooralsnog niet handhaven omdat de meetmethode met de rookmachines is toegestaan volgens Europese wetgeving. De meetmethode geeft daarnaast wel keurig de onderlingen verschillen aan tussen de sigaretten van verschillende merken. De tabaksindustrie overtreedt de wet niet.

Dus, al is er niet veel discussie over het bestaan van de sjoemelsigaret (ook het RIVM erkent dat, bijvoorbeeld), kan er niet zomaar gehandhaafd worden. De antirooklobby wil dat natuurlijk wel, maar juridisch is er nog een lange weg te gaan.

De antirookorganisaties stapten naar de rechter om de NVWA te dwingen tot handhaving.

Zo is het gegaan. Maar de rechtbank in Rotterdam verwees de heikele zaak vanwege Europese wetgeving door naar het Europese Hof van Justitie in Luxemburg. Het Hof oordeelde dat de rookmachinemethode inderdaad werkt en toegestaan is, maar niet transparant is, te onduidelijk voor het publiek en niet eerlijk voor de roker.

Met andere woorden: dat er op deze manier gemeten wordt, is aan de gebruiker, de roker, nooit duidelijk gemaakt. Die kón niet weten dat zijn peuk zoveel schadelijker is. “Feitelijk krijgt de rechtbank Rotterdam nu de opdracht te bepalen of de meetmethode in orde is geweest met het oog op de volksgezondheid of dat een andere meetmethode niet toch beter was,” legde een woordvoerder van het Europese Hof in januari uit.

Oftewel: de meetmethode werkt, maar is het wel de beste en eerlijkste methode als het gaat om gezondheid? Het is zo'n uitspraak waar zowel de antirooklobby als de tabaksindustrie positieve conclusies uit trekt.

En dus wéér naar de rechter

Vrijdag ligt de zaak weer voor bij de rechtbank Rotterdam. De stichting Rookpreventie Jeugd, de gemeente Amsterdam en veertien gezondheidsorganisaties eisen daar eigenlijk opnieuw dat het ministerie van Volksgezondheid gaat handhaven op de sjoemelsigaret. Dat betekent in de praktijk: eerst opnieuw meten (maar nu met afgeplakte gaatjes, net zoals vingers de gaatjes afdichten) en dan zien wat voor gevolgen de dankzij de nieuwe meting ongetwijfeld grotere hoeveelheden schadelijke stoffen voor de toelating van de sigaretten zullen hebben. De huidige sigaretten zouden op basis van de nieuwe metingen te gevaarlijk kunnen zijn en daarom op last van de rechter uit de schappen moeten worden gehaald. Niet van vandaag of morgen, maar mogelijk is het wel.

Dat klinkt haast ondenkbaar, gaat dit lukken via de rechter?

Er zijn, als het gaat om sigaretten, in het verleden via de rechter wel meer schier ondenkbare regels afgedwongen. Het was nota bene een medewerkster bij de post die in 2000 via de rechter afdwong dat roken op de werkvloer verboden werd, wat tot aanscherping van de Tabakswet leidde en in 2008 ook tot een rookverbod in de horeca (ook een werkplek, immers). Dat was voor velen ooit ook best ondenkbaar.

Wanneer doet de rechter uitspraak?

Waarschijnlijk over zes weken.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden