PlusAchtergrond

Een uniek inkijkje in de anders zo gesloten formatie

Het antwoord op de vraag of in de formatie is getracht Pieter Omtzigt kalt te stellen kwam er gisteren niet. Wel leverde de chaos over de mislukte verkenning een uniek inkijkje in de anders zo gesloten procedure op. Dat kan het wantrouwen tussen partijen nog verder vergroten.

Fractievoorzitters aan de interruptiemicrofoon tijdens het debat over de mislukte formatieverkenning.  Beeld ANP
Fractievoorzitters aan de interruptiemicrofoon tijdens het debat over de mislukte formatieverkenning.Beeld ANP

Sherlock Holmes moest gisteren nog een nachtje wachten voordat alle (anders zo vertrouwelijke) stukken van de oud-verkenners op tafel liggen. De ontknoping in de ‘poging tot politieke moord op Pieter Omtzigt’ laat nog even op zich wachten. Want nog voor het debat over het uitgelekte zinnetje ‘positie-Omtzigt: functie elders’ kon beginnen, eiste de Tweede Kamer álle interne documenten van de verkenners op. De eerste acht pagina’s die de Kamer meteen toegezonden kreeg, zijn al wel onthullend.

Het antwoord op de Omtzigtvraag ontbreekt nog, maar wat er wel ligt biedt een exclusief inkijkje in de formatie met een flink aantal heterdaadjes. De liefhebbers van een transparante formatie worden op hun wenken bediend.

Want naast enkele pagina’s van ‘aandachtspunten’ van de preformateurs – vooral over het CDA - waren er ook weergaven van welke inhoudelijke punten fractieleiders hebben geopperd in hun eerste gesprek met de verkenners.

Opvallende opstelling

Zo blijkt ‘halvering van de veestapel’ geen harde eis van D66 en evenmin een ‘principekwestie’ voor GroenLinks. Tegelijkertijd weten we nu dat de VVD alsnog erkent dat minder vee wel de consequentie kan zijn van de stikstofaanpak. Terwijl de liberalen eerder nog bij hoog en bij laag beweerden dat inkrimping van de veestapel niet nodig is.

Vooral de opstelling van GroenLinksleider Jesse Klaver valt op. ‘Wil graag’ staat er te lezen over een mogelijke deelname aan een kabinet. Maar ook inhoudelijk blijkt Klaver de soep binnenskamers niet al te heet te hebben opgediend. Zo is zijn partij dit keer ‘niet van plan’ het migratievraagstuk ‘op te spelen’, terwijl dat in 2017 nog een struikelblok tijdens de formatiepoging was. Ook op het gebied van klimaat denkt Klaver dat het ditmaal ‘minder ingewikkeld’ is om eruit te komen omdat ‘Europa daar stappen heeft gezet’. Ofwel: Klaver wil zijn partij maar wat graag in het volgend kabinet hebben.

Eveneens saillant: los nog van het zinnetje over Omtzigt, weten we nu dat verkenners Annemarie Jorritsma en Kajsa Ollongren ook vraagtekens hadden bij de ‘stabiliteit’ van de CDA ‘fractie/partij’.

En ook krijgen we inmiddels een idee waarom de ‘onderhandelingsstijl’ van CDA-leider Wopke Hoekstra meteen al een punt van zorg was: de minister van Financiën worden ‘inconsistenties’ verweten. Hij wil nog niet zeggen of het CDA überhaupt wil meeregeren of wil ‘herbronnen’ in de oppositie, maar wil tegelijkertijd wel van het liberale motorblok VVD en D66 weten met wie zíj willen formeren. Dat wekt onbegrip.

Nooit eerder werden zulke zinderende inkijkjes in het formatieproces geboden. Doorgaans blijft het gissen naar wat er achter de gesloten deuren wordt gezegd en opgeschreven. En zodra de verkenning overgaat in een formatie treedt zelfs een complete radiostilte in.

Elk lek doet immers afbreuk aan het vertrouwen, is het idee. Anders komen bezorgde achterbannen in opstand en neemt de animo om compromissen te sluiten - toch de essentie van een formatie - alleen maar af.

Dat de PVV zich het luidst verzet tegen deze achterkamertjespolitiek mag niet verbazend heten: die partij weet zich bij voorbaat veroordeeld tot de oppositie. Ook gisteren leidde PVV-leider Geert Wilders de dans: “De onderste steen moet boven.”

Rutte bezorgd

Dat ook bestuurspartijen als D66, CDA, PvdA gisteren om het hardst pleiten voor maximale transparantie, is wel bijzonder. Onder het mom van ‘wij hebben niks te verbergen’ zijn zij bereid met de billen bloot te gaan: hun geheime gespreks­verslagen mogen openbaar worden. Dat gebeurt nu dus. Vandaag volgt dan alsnog het debat.

VVD-leider Mark Rutte toonde zich als een van de weinigen bezorgd om die plotse hang naar openheid. Hij wilde wel zijn eigen gespreksverslagen openbaar maken, maar vreest voor het effect als de gespreksverslagen van anderen openbaar worden. Weet Rutte dan meer van wat partijleiders over elkaar hebben gezegd? Hij stelde immers partijgenoot Jorritsma aan als gespreksleider, die lijntjes zijn kort. Rutte zegt echter te vrezen dat ‘we straks wekenlang’ bezig zijn de ‘persoonlijke verhoudingen te herstellen’. “In de formatie kruipen partijen als egeltjes naar elkaar toe. Dat is normaal gesproken al moeilijk genoeg.”

Als blijkt dat partijleiders elkaar achter gesloten deuren voor rotte vis hebben versleten, worden de onderhandelingen er niet eenvoudiger op. Voor VVD en D66 is het al moeilijk genoeg regeringspartners te vinden.

De andere fractieleiders toonden zich gisteren toch niet bezorgd. Wel een tikje gegeneerd. De Tweede Kamer besloot in 2012 dat het zelf de regie zou nemen bij formaties en bedankte de koning toen voor de moeite die het staatshoofd tot dan had genomen. De oogst van de afgelopen dagen: een lek, gêne, verwijten, dagen van vertraging. Wopke Hoekstra:”Het treintje is van de rails gelopen. Dit is totaal misgegaan.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden