PlusAchtergrond

Een uitzondering op de stikstofregels? ‘In Nederland verzetten we ons tegen wetten van 30 jaar geleden’

Nederland heeft meer dan 160 Natura 2000-gebieden, die beschermd moeten worden tegen stikstofuitstoot uit de veeteelt, de bouw, de industrie en het verkeer. Beeld ANP /  ANP
Nederland heeft meer dan 160 Natura 2000-gebieden, die beschermd moeten worden tegen stikstofuitstoot uit de veeteelt, de bouw, de industrie en het verkeer.Beeld ANP / ANP

Nederland lijkt in Brussel niet te hoeven rekenen op een uitzondering op de strenge stikstofregels. De hoop op een uitzonderingspositie kwam deze week weer op na de uitspraak van de Raad van State. ‘Dit probleem is niet gisteren ontstaan.’

Hans Nijenhuis

Na de geschokte reacties op de uitspraak van de Raad van State dat de bouw niet mag worden vrijgesteld van de Europees geldende stikstofregels, suggereerde werkgeversorganisatie VNO-NCW dat het kabinet naar Brussel moet om een uitzondering te bedingen op de regels.

Het zou niet voor het eerst zijn dat Nederland een uitzondering wil op regels dat het eerst zelf in de EU heeft afgesproken. Daarover gaat de Eurocommissaris voor Milieu: de in Litouwen geboren Virginijus Sinkevičius, die nog in Maastricht heeft gestudeerd.

Maar het is de vraag of we mogen rekenen op veel begrip. “Dit probleem is niet gisteren ontstaan en ook niet pas een jaar geleden. Het toepassen van de nitraatregels zit er al aan te komen sinds de jaren zestig! Je had al veel eerder maatregelen moeten nemen,” zei Sinkevičius van de zomer in het Europees Parlement toen Anja Hazekamp (Partij voor de Dieren) hem vroeg wat zijn boodschap aan Nederland was. “Als er eerder was begonnen, zou het ook niet zo pijnlijk zijn geweest en niet zoveel geld van Nederlandse belastingbetalers hebben gekost. Veel andere lidstaten zijn Nederland al voorgegaan en voldoen nu aan de stikstofregels.”

De Raad van State baseerde zich deze week op twee Europese wetten: de Habitatrichtlijn uit 1992 en de vogelbeschermingsrichtlijn van nog eerder. Die moeten voorkomen dat dieren en planten uitsterven door menselijke activiteit. Je kunt de EU vergelijken met de club van anonieme alcoholisten, die spreken ook af om elkaar bij de les te houden, zegt een Europese diplomaat. Dus voor het natuurbehoud – de verleidingen van landbouw en industrie zijn groot – hebben ze hun afspraken in wetgeving gegoten. Er zijn nu 27.000 Europese ‘Natura 2000’ gebieden, waar flora en fauna worden beschermd. Alleen in Nederland dus niet, door die stikstofuitstoot.

Rechtszaken

In 2019 viste Carola Schouten als minister van Landbouw al eens naar een uitzondering, maar zij kreeg toen ook weinig gedaan. Het Hof van Justitie van de EU heeft meermalen uitgesproken dat bij uitzondering wel natuurgebieden van de lijst kunnen worden geschrapt, maar alleen als het gaat om gebieden die uit zichzelf verloren zijn gegaan, niet door toedoen van de mens.

Ook stikstofminister Christianne van der Wal zei deze week in de Kamer dat het kabinet alle mogelijkheden heeft onderzocht om in Brussel een versoepeling los te peuteren. Dat dat niet lukte, komt volgens haar doordat Nederland zich er niet geloofwaardiger op heeft gemaakt door zich jarenlang niet aan de regels te houden.

En de precieze indeling dan? Nederland heeft destijds meer dan 160 deels kleine gebieden voor Natura 2000 voorgedragen, dat blijkt nu slecht uit te komen. “Dat we dat aantal veel vinden, tekent weer dat we vooral naar onszelf kijken,” zegt Jeroen Candel, onderzoeker aan de Universiteit van Wageningen. “België heeft er meer dan 300.” Hij wijst ook op andere landen. “Franse boeren werken vaak minder intensief en meer biologisch dan de Nederlandse. Zij ondervinden concurrentie van onze export. Hoe denk je dat die het zouden vinden als wij met onze intensieve veehouderij toch een uitzondering krijgen?’’

De onderzoeker ziet de discussie met lede ogen aan. Nederland was destijds een van de grote voortrekkers van deze milieuwetgeving. En die is er niet voor niets: de biodiversiteit moet worden beschermd, anders maken we het voor onszelf onleefbaar. “In Nederland verzetten we ons tegen wetten van dertig jaar geleden. In Brussel zijn ze allang bezig met nieuwe, strengere wetten rond natuurbescherming.”

Geen onredelijke mensen

Vragen om een uitzondering in Brussel is niet altijd kansloos: Nederland had jarenlang een uitzondering op regels over het uitrijden van mest, omdat ons land zo klein is. Maar aan de voorwaarden van die uitzondering hielden we ons dan weer niet, en dat leidde ertoe dat die afgelopen zomer definitief is afgeschaft.

“Het kost tijd om vertrouwen terug te winnen,” zegt een Brusselse bron. Het zou al helpen als de vraag zo open mogelijk wordt gesteld. “Dus niet in Den Haag in coalitieverband iets besluiten en dan aan Brussel vragen om dat even goed te keuren. Men kan bijvoorbeeld uitleggen dat Nederland na Malta het dichtstbevolkte land van de EU is, dat het met zijn landbouw de wereld voedt. Het zijn geen onredelijke mensen hier.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden