Plus Achtergrond

Eén product, twee prijskaartjes: het nieuwe wapen tegen voedsel weggooien

Jaarlijks verdwijnt eenderde van ons voedsel in de vuilnisbak. Dat moet stoppen, vinden de supermarkten. Met start-up Wasteless gaan ze producten geleidelijk afprijzen naarmate de houdbaarheidsdatum in zicht komt.

Van de 377 kilo voedsel die elke Nederlander gemiddeld per jaar aanschaft, gaat volgens het Voedingscentrum thuis 34,3 kilo – ter waarde van 120 euro – de vuilnisbak in. Dat is in totaal 589 miljoen kilo eten per jaar. Beeld Ted Struwer

Eén product, twee prijskaartjes. Eentje met de ­volle prijs voor een ‘langer houdbaar’ product, eentje met een lagere prijs. Alleen moet die wat eerder de winkel uit. Het moet vanaf volgend jaar het nieuwste en effectiefste wapen worden tegen de verspilling van voedsel.

“Je wilt als supermarkt altijd voorkomen dat voedsel wordt weggegooid,” zegt Anita Scholte op Reimer, hoofd kwaliteit en duurzaamheid bij Albert Heijn. “Wij verspillen uiteindelijk 1 procent van wat we aanbieden. Dat is op onze totale stroom producten heel erg veel. Te veel.”

En niet alleen vanwege de kosten. “Voedsel wordt zo een wegwerpproduct. Een teler heeft zes tot negen maanden zijn best gedaan op zijn fruit. Een brood is een waardevol product. Elk product dat wij weggooien, of dat nu thuis is of in de winkel, vertegenwoordigt inspanning, een stukje grond, honger elders. Zomaar weggooien waar maanden aan is gekweekt, kan niet meer.”

In Nederland gaat volgens schattingen van Wageningen University jaarlijks 1,8 miljard, misschien wel 2,5 miljard kilo voedsel de vuilnisbak in. Peren blijven aan de boom hangen, aardappels vallen tijdens het transport van de vrachtwagen en wat over de datum is, wordt in de supermarkt weggegooid.

“Elk bedrijf waar een derde van de productie wordt weggegooid, gaat failliet,” zegt David Kat van de Amsterdamse verspillingsstart-up Wasteless. “Maar in het voedselsysteem is niet één verantwoordelijke. Gelukkig komt alles in de supermarkt samen. Die heeft de contacten met leveranciers en daar komt de consument langs. Supermarkten kunnen zo de meeste invloed uitoefenen.”

Zo weet bij Albert Heijn de groenteboer precies wanneer de spinazie in de bonus gaat. “Dan kan hij daar rekening mee houden,” zegt duurzaamheidsdirecteur Scholte op Reimer. “Wij zien ’s ochtends al snel hoe de spinazie in de winkels loopt. Als het hard gaat, kan die middag nog worden bijgeoogst.”

En als de verkoop wat kalmer is, blijft de rest van de groente nog even op het land. “Dat voorkomt dat er te veel wordt geoogst en aan het einde van de dag moet worden weggegooid.”

Te goed om weg te gooien

Eten verdwijnt niet alleen bij supermarkten, winkels of thuis maar ook in restaurants, hotels en congrescentra. Daar heeft het Amsterdamse Too good to go, dat werkt met een app, een antwoord op: die vult met alle overschot bij aangesloten winkels, ­restaurants en instellingen verrassingsboxen. De inhoud verschilt per dag en is afhankelijk van het aanbod. Zo bieden onder meer Floor 17, Café Américain en hotelketen CitizenM hun ontbijtoverschot aan, doet de stations-Hema dat aan het einde van de avond met overtollige tompoucen en Wagamama met ongewokte ingrediënten. Onder meer het bedrijfsrestaurant van de VU, een aantal La Places en Jumbo’s en AH to go’s doen mee. Too good to go claimt inmiddels een miljoen app­gebruikers. Omgekeerd kan ook de horeca aan de slag met weeskindjes uit de voedselketen. Antiverspillingsrestaurant Instock is sinds kort in Amsterdam actief met zijn eigen online marktplaats voor overtollige of afgekeurde ingrediënten, instockmarket.nl. 

Afprijzen als wapen

AH voedt ook de klant op. In de jaren van zorgeloos overschot gingen gemakkelijk alle rechte bananen, kromme komkommers en gedeukte tomaten direct de groentemix, soep – of het ­veevoer – in. Nu liggen ze als Buitenbeentjes in het schap. “Daarmee willen we klanten laten merken dat groente en fruit niet altijd perfect zijn,” zegt Scholte op Reimer. “Buitenbeentjes zijn een tussenoplossing. Over een paar jaar ligt zulk groente en fruit in het gewone assortiment.”

Alsnog gaat een flinke hoeveelheid on­verkochte voedingswaar naar het goede doel; voedselbanken, kliekjesrestaurant Instock, de weggooidozen van Too good to go. Of in de ­afvalcontainer. Volgens de onderzoekers uit Wageningen verdwijnt nog altijd de helft van het voedselvuilnis in de afvaloven en gaat een vijfde naar koeien en varkens.

Beeld VOEDINGSCENTRUM © LVDB/HET PAROOL

Over tien jaar moet die hoeveelheid ten minste gehalveerd zijn, is internationaal afgesproken. Afprijzen is een van de wapens om dat te ­bereiken. Lidl prijst sinds kort in twintig filialen producten die bijna tegen de uiterste verkoopdatum ­zitten af tot 50 cent. Albert Heijn doet dat met een plakker voor 35 procent korting. Het effect is beperkt. Scholte op Reimer: “Lang niet alle gestickerde producten worden verkocht. De klant laat ze toch vaak liggen.”

Kat weet wel hoe dat komt. “Als je net voordat het product de vuilnisbak in moet zo’n sticker plakt, dan denkt de klant: dat is niet vers meer. Of hij vindt het voordeel niet groot genoeg. Bovendien is zo’n sticker erg duur om te plakken. Je moet er telkens een medewerker op uitsturen die beoordeelt wat afgeprijsd moet worden.”

Consument beloond

En daar biedt de start-up van Kat een oplossing. “Als je ervoor kunt zorgen dat je op het juiste moment geleidelijk een beetje afprijst naarmate de houdbaarheidsdatum in zicht komt, verleidt je klanten veel meer tot het kopen van een product met kortere houdbaarheid. Dat doen we met een computerprogramma dat rekening houdt met onder meer omloopsnelheid, voorraad en historische verkoopgegevens. Kunstmatige intelligente bepaalt het beste moment en de beste afprijzing om die zak sla met korte houdbaarheid zo aantrekkelijk te maken dat de consument hem koopt.”

Bij de 21 vestigingen van de Italiaanse hypermarkt Iper doet Wasteless dat sinds dit voorjaar met kip. “Dat hebben we in drie weken opgezet. Het draait al acht maanden vlekkeloos. Daar is geen verspilling meer. Die productgroep is nu winstgevend. En de consument wordt beloond met een vers product dat iets korter houdbaar is.”

Kat erkent dat het voor supers een grote stap is om een deel van hun prijsbeleid aan een buitenstaander over te laten, ook al is dat een com­puterprogramma. “We spreken met het bedrijf af welke speelruimte we hebben om dynamisch af te prijzen. Dat kan per vestiging wel 100.000 euro marge per jaar extra opleveren.”

Het van oorsprong Israëlische Wasteless praat volgens Kat ‘met alle supermarkten, in binnen- en buitenland’. In Nederland is het systeem aangekondigd bij Marqt en beproefd door ­Albert Heijn. AH richtte dit voorjaar de vers­afdeling van een proefwinkel in Zandvoort in aan de hand van adviezen van Wasteless. De eerste ervaringen waren positief, maar zowel Albert Heijn als Wasteless houdt zich nog op de vlakte over de resultaten. Kat: “We praten er nu over wat we in 2020 samen gaan doen.”

THT en TGT, met de G van gevaar

De kapjes van het brood, de bruine banaan, de kaas die over de houdbaarheidsdatum is. Van de 377 kilo voedsel die elke Nederlander gemiddeld per jaar aanschaft, gaat volgens het Voedingscentrum thuis 34,3 kilo – ter waarde van 120 euro – de vuilnisbak in. Dat is in totaal 589 miljoen kilo eten per jaar.

Dat is niet alleen nonchalance. “We moeten beter uitleggen hoe onze klant kan voorkomen dat hij eten moet weggooien,” zegt Anita Scholte op Reimer van Albert Heijn. “Mensen weten nauwelijks dat er twee soorten houdbaarheidsdatums zijn.” ‘Tenminste houdbaar tot’ (THT) is de datum die op elke verpakking staat. “Maar je kunt het daarna gewoon nog gebruiken. Kijk, ruik en proef. Melk kun je drinken tot hij zuur is en dan nog word je er niet ziek van.”

Albert Heijn haalt inmiddels de THT-datum van groente en fruit af – als die er al op stond. “Een appel kun je ­verkopen zolang de kwaliteit goed is. Voor de winkels was het makkelijk dat die code er op stond, alleen dachten personeel en klant daardoor niet meer zelf na.” Met producten met een ‘te gebruiken tot’ (TGT)-datum is het wel oppassen: die zijn tot dat moment goed en daarna kunnen ze niet meer worden gegeten. “Dus: TGT met de G van gevaar.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden