PlusExclusief

Een pil op de bank, een snuif aan de bar: hoe drugsgebruik steeds normaler wordt

null Beeld Yoko Heiligers
Beeld Yoko Heiligers

Het drugsgebruik in de stad normaliseert. Zeker sinds de coronapandemie lijkt ‘het heimelijke’ van een pil of een snuif eraf te zijn voor jongeren. Wat zijn de gevolgen? ‘Sommigen halen gewoon aan de bar een sleutelpunt tevoorschijn.’

Tahrim Ramdjan

Hoe normalisering van harddrugsgebruik eruitziet? Een 24-jarige barvrouw van een café in Oud-West die anoniem wil blijven, heeft er van achter de toog goed zicht op. Sinds de kroegen weer volop open zijn, heeft ze al vier bezoekers erop moeten wijzen dat het niet de bedoeling is cocaïne te snuiven aan de bar. “Vroeger vond ik cocaïneresten op het toilet. Nu halen mensen soms gewoon ín de kroeg een sleutelpunt tevoorschijn.”

Het begon Valerie Lhoëst (24), student rechten in Amsterdam, op te vallen tijdens de coronapandemie. Als bestuurslid van het Utrechtse studentencorps zag ze hoe leeftijdgenoten tijdens lockdowns met elkaar in studentenhuizen naar de cocaïne of mdma grepen – uit verveling, of om te ontsnappen aan somberheid. “Als je het niet deed, was je bijna de uitzondering.”

Zo zegt een 24-jarige jongen die eerst in Leiden en vervolgens in Amsterdam geschiedenis studeerde: “Tijdens corona was het normaal om met een paar jongens op de bank te zitten, een pil te nemen en keiharde muziek aan te zetten.”

Ongemakkelijk, vond Lhoëst, hoe drugsgebruik in no-time zo vanzelfsprekend werd. Het bracht haar en haar bestuursgenoten op het idee voor een campagne genaamd Waar trek jij de lijn?, met een symposium afgelopen mei. “Het heeft wel gesprekken in sommige studentenhuizen op gang gebracht, maar er is nog niet genoeg gebeurd.”

Minder alcohol gedronken

Wat is er aan de hand? “Het is niet zo dat iedereen gebruikt,” benadrukt bijzonder hoogleraar ondermijningscriminaliteit Pieter Tops (Universiteit Leiden), “maar de terughoudendheid en gêne rondom drugsgebruik is, zeker in Amsterdam, weg.”

Een rondgang door Het Parool langs onderzoekers, gebruikers, dealers en ondernemers in het uitgaansleven geeft een beeld van een zekere normalisering van drugsgebruik onder Amsterdamse jongeren. De pandemie lijkt daarop van invloed te zijn geweest.

Vier van de acht ondervraagde clubeigenaren in Amsterdam zien onder hun bezoekers tot 25 jaar dat zij opener praten over harddrugs en die ook opener gebruiken. Junior van Keulen, programmeur van Club Nyx en Bar Exit, ziet het ook terug in de baromzet: er wordt beduidend minder alcohol gedronken.

Paradiso ziet vooral dat de jongere bezoekers die drugs gebruiken ‘harder lijken te gaan’. Het duidt op een generatie bezoekers die nog op zoek is naar de grenzen van het middelengebruik na de pandemie.

Tijdens een schoolfeest in Bitterzoet was de situatie overigens nog bonter, zegt eigenaar Bas Louwers. “De helft van de 12- tot 18-jarigen stond aan de bar te knauwen, vragend om water. De rector van die school heb ik daarna wel een brief gestuurd.”

Babyshower

De tendens is al gaande sinds de jaren negentig. Tien jaar eerder maakten mdma en xtc hun opmars in het uitgaansleven, vooral binnen de house- en dancecultuur. Die uitgaansscenes werden steeds meer mainstream, waardoor ook de rest van de samenleving bekender werd met het middelengebruik.

Inmiddels gaan festivalbezoek en harddrugsgebruik vaak hand in hand, weet ook Floor van Bakkum van Jellinek. Van r&b-liefhebbers tot studenten; alles mengt daar, wat de kans vergroot iemand te treffen die weleens drugs gebruikt.

Maartje van Rijn (24) was deze zomer voor de derde keer op Lowlands en verbaasde zich toen ze op vrijdagmiddag, in de regen, in de Bravotent stond. Rechts van haar werd openlijk gesnoven, zegt ze, links van haar stond een man wiens ogen zo ongeveer achter in zijn oogkassen rolden. “Mijn vrienden en ik dachten: sinds wanneer is het sociaal geaccepteerd om zo openlijk drugs te doen?”

De 24-jarige barvrouw uit het café kijkt er niet meer van op: “Het lijkt alsof mensen vergeten zijn dat ze in het café zijn in plaats van thuis. Ze vergeten dat het verboden is om in de kroeg of op een festival openlijk te snuiven.”

Sommigen zien ook geen drempel bij een eenvoudige borrel of verjaardag. Een 28-jarige Amsterdammer memoreert een mannenbabyshower deze zomer op het terras van een café in Oud-West, waar na de babykleertjes en -flesjes ook cocaïne ter tafel kwam. “Vijf van de ongeveer dertig man snoven, terwijl er ook een kind aanwezig was.”

Het nieuwe normaal

Het rapport De achterkant van Amsterdam (2020) van hoogleraar Tops en onderzoeker Jan Tromp, uitgevoerd op verzoek van de gemeente Amsterdam, onderschrijft het beeld. ‘Eigenlijk alle functionarissen die wij hebben gesproken, stelden vast dat het drugsgebruik tot het nieuwe normaal van het sociale leven behoort,’ staat erin te lezen. De conclusie van de onderzoekers: in de hoofdstad kan de drugsgebruiker vaak ongestraft en ongegeneerd zijn gang gaan. ‘De facto is drugsgebruik in Amsterdam in verregaande mate gedecriminaliseerd en genormaliseerd.’

Stevenen we af op de totale inburgering van harddrugsgebruik? Daarvoor moet worden gekeken naar het gebruik en de beschikbaarheid van harddrugs, zegt de Groningse onderzoeker verslavingszorg Arne van den Bos, maar ook naar de sociale en culturele acceptatie. Vooral de mening van niet-gebruikers legt daarbij gewicht in de schaal.

Cijfers over het gebruik zijn versnipperd en beperkt beschikbaar. Volgens de Amsterdamse Gezondheidsmonitor van de GGD heeft in 2020 een op de drie Amsterdammers ooit harddrugs gebruikt; acht jaar eerder was dat overigens nog 23 procent. 15 procent doet dat regelmatig. Over het hele land bezien heeft in 2020 een op de acht Nederlanders ooit xtc gebruikt, en een op de zestien cocaïne.

Acceptatiecijfers zeggen meer over de normalisering: in Het Grote Uitgaansonderzoek van 2020 zegt 94 procent van de bijna 5000 respondenten (tussen de 16 en 35 jaar in heel het land) het te accepteren als hun vrienden alcohol drinken. Vier op de tien accepteert het als vrienden xtc gebruiken; één op de vijf als zij cocaïne gebruiken.

Kilo wiet

Wat zeker is: harddrugs zijn kinderlijk eenvoudig te krijgen. Op de Wallen hingen recent tientallen stickers met QR-codes, via welke mensen naar Telegram werden doorgestuurd om drugs te bestellen. Er werd zelfs een kilogram wiet aangeboden, voor 3000 euro. Onderzoeker Van den Bos deed een meerjarig onderzoek naar drugsgebruik onder 1500 Groningse studenten. De helft van de niet-gebruikers gaf aan binnen 24 uur drugs te kunnen regelen. “Zo makkelijk is het dus,” zegt hij.

Ook bieden dealers een groter scala drugs aan. “Drugsdealers sturen je via Whatsapp prijslijsten die wel menukaarten van restaurants lijken,” zegt Floor van Bakkum van verslavingszorginstelling Jellinek.

En daar reageert de markt ook weer op. Valerie Lhoëst vraagt zich bijvoorbeeld af of sommige festivals, zoals in de technoscene, gebruik niet te veel faciliteren. “De EHBO is ingericht op drugsgebruik, water is veel meer in trek dan drank.”

Van Bakkum legt echter uit: “Ja, festival- en clubeigenaren hebben de verplichting om drugs te weren van hun festival, maar moeten er ook op voorbereid zijn dat mensen tóch gebruiken.”

Opener

Wat is het gevolg van die normalisering? Jellinek ziet geen toename in het aantal incidenten met harddrugs, zoals fysieke problemen of sterfte door verkeerd gebruik. Amsterdam UMC laat weten dat er zo weinig gevallen met harddrugs op de spoedeisende hulp belanden, dat ‘je er geen conclusies over kunt trekken’.

De Amsterdamse politie registreert cijfers van gemelde overlast die verband houdt met alcohol en drugs. Die lijken in negen jaar tijd wel toegenomen, van zo’n 600 in 2012 naar bijna 2100 in 2021. Dat levert geen directe conclusies op: welk aandeel hebben drugs? En is de meldingsbereidheid wellicht groter?

Wisse Vollaers van Garage Noord ziet hoe normalisering van middelengebruik resulteert in een volwassenere omgang ermee in zijn nachtclub. “Omdat mensen er opener over zijn gaan praten, weten ze beter wat ze doen. En als het fout gaat, durven ze ook de beveiliging aan te spreken.”

Bloed aan je handen

Het grote gevaar, zegt hoogleraar Pieter Tops, is dat we vergeten dat we met drugsgebruik de onderwereld in stand houden. De drugsproductie en -handel zijn onlosmakelijk verbonden met geweld, uitbuiting en moord.

Valerie Lhoëst nodigde daarom misdaadjournalist John van den Heuvel uit voor het symposium Waar trek jij de lijn? Haar punt: als je cocaïne snuift, heb je bloed aan je handen.

Het leed dat er achter dat beetje drugs op tafel schuilgaat is inderdaad soms ver weg, beaamt de 24-jarige geschiedenisstudent uit Amsterdam. “Al mijn vrienden die drugs gebruiken, kijken bijvoorbeeld ook naar Mocro Maffia op Videoland.” Maar maken de schokkende scènes van bloederige liquidaties dan geen indruk? “Tja, dat schakel je dan toch uit als je drugs gebruikt.”

Het is opvallend voor een generatie die zich ook bewust bezighoudt met de levensstijl. Vlieg ik te veel? Eet ik te veel vlees? Drink ik te veel alcohol? Maar drugsschaamte is er nog opvallend weinig, stellen politie en justitie. “Er is geen alternatief voor harddrugs,” zegt onderzoeker Van den Bos. “Voor de stofjes en beleving die je met xtc aanmaakt, bestaat niet echt een legaal alternatief. Hoogstens sporten en seks een beetje, maar niet zo makkelijk als een pil.”

Opiumlijst

Tegelijkertijd benadrukt hoogleraar Tops dat de binnenlandse drugsmarkt voor een relatief klein aandeel verantwoordelijk is voor de georganiseerde criminaliteit. Nederland is vooral een productie- en exportland voor synthetische drugs zoals xtc; cocaïne wordt via de havens doorgevoerd.

De maatschappij zal hoe dan ook iets moeten met deze normalisering, meent Van Bakkum (Jellinek), bijvoorbeeld nog eens onderzoeken ‘of de Opiumlijst anders kan’. Daarmee hint ze voorzichtig op regulering, afhankelijk van het type drugs, om meer grip te krijgen op de illegale markt. Britse onderzoekers hebben in 2010 bijvoorbeeld becijferd dat de negatieve effecten van alcohol, op de persoon én de maatschappij, groter zijn dan die van xtc.

Tot die tijd leren Club Nyx en Bar Exit al hun personeel om te gaan met bezoekers die onder invloed zijn van drugs, zegt Junior van Keulen. Als er toch wordt gebruikt, dan maar in het openbaar, vindt hij. “Als mensen drugs gebruiken, kan het in de club tenminste veilig, met vele ogen die op je letten.”

De identiteit van alle gesproken personen is bekend bij de redactie.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden