PlusAnalyse

Een pandemie zonder einddatum, dat trekt een wissel op politici

De coronacrisis begint ook een wissel te trekken op de bewindslieden die nu al zo’n zeven maanden meer dan fulltime werken om de pandemie te beteugelen. Minister De Jonge draagt een deel van zijn taken over. Niemand wil de nieuwe Bruno Bruins worden.

De Tweede Kamer ging deze week weer in debat met premier Mark Rutte en ‘coronaminister’ Hugo de Jonge over het oprukkende coronavirus.Beeld ANP/Bart Maat

Premier Mark Rutte oogde afgelopen maandag oprecht geïrriteerd. Het ‘gewoon je bek houden’ leek echt uit zijn tenen te komen. Later die dag erkende hij dat hij niet had moeten schelden.

Volgens VVD’ers was het geen strategie, zoals destijds met zijn ‘pleur op’-uitspraak in het tv-programma Zomergasten, waar vooraf over was nagedacht. Rutte oogde ook niet ontspannen. En dat doet hij de afgelopen maanden vaker niet. De zorgen om de oplopende besmettingscijfers en de irritatie over het gedrag van – in dit geval - voetbalsupporters werd hem even te veel.

Ook minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid) oogt al sinds de zomer vaker vermoeid. Medewerkers van zijn ministerie zeggen zich zorgen te maken om de ‘onmenselijk zware’ werkweken die hij maakt. Zo valt hen op dat hij minder grappen maakt .

De Jonge zal een deel van zijn portefeuille overdragen aan de andere bewindslieden op zijn ministerie: minister Tamara van Ark (Medische Zorg) en staatssecretaris Paul Blokhuis. Nu hij steeds meer tijd kwijt is aan de bestrijding van de coronacrisis, overlegt hij met zijn collega’s over de taken die zij kunnen overnemen.

Bruno Bruins achterna

Want niemand wil Bruno Bruins achterna. Hij ging dit voorjaar door oververmoeidheid onderuit in een coronadebat en kwam daarna niet meer terug. Daarna nam De Jonge de infectieziektebestrijding over, naast zijn andere taken zoals ouderenzorg.

Binnen het kabinet wordt sinds Bruins regelmatig bij de werkdruk van collega’s ‘stilgestaan’, zeggen ingewijden. Niet dat er een sofa is klaargezet in de Trêveszaal, maar vicepremier Carola Schouten wil De Jonge nog weleens toefluisteren: ga vanavond eens op tijd naar bed.

Want bijtanken in de zomer was er niet bij voor de hoofdrolspelers. Los van de dagelijkse werkzaamheden moest Rutte (die vlak voor de zomer zijn moeder verloor) dagen onderhandelen in Brussel over een noodfonds. De Jonge was druk met de lijsttrekkerverkiezing voor zijn partij en zag tijdens zijn vakantie zijn telefoon en laptop meer dan zijn vrouw en kinderen.

Of langdurige werkdruk of stress bij de ministers leidt tot problemen, hangt er volgens hoogleraar neuropsychologie Erik Scherder vanaf of zij dat ook als hoogspanning ervaren. “Als ik ineens op die plek zou terechtkomen, is dat anders dan wanneer je al jaren minister bent en al wat gewend bent. Maar de coronacrisis doet zeker een appèl op hun uithoudingsvermogen. Dan is de vraag: hoe groot is hun veerkracht.”

Scherder noemt het ‘goed’ om te benadrukken dat de bewindspersonen ‘ook maar mensen zijn’. Omdat hij ‘niet in het hoofd kan kruipen’ van Rutte of De Jonge kan hij alleen in algemene termen spreken over de impact van stress op het brein. De Amsterdamse hoogleraar maakt daarbij onderscheid tussen acute stress en chronische stress. 

Bij acute stress helpen onze hersenen bij het maken van snelle en goede beslissingen die niet worden geleid door emotie, zegt Scherder. “Denk aan een moeder met een kind dat iets overkomt. Zij pakt eerst het kind op en belt 112. De tranen komen later.”

Geheugenverlies

Chronische stress is anders. Je slaapt slecht, je hartslag wordt hoger, je ademhaling gaat sneller. “Dat is niet erg als het een paar dagen duurt, maar wel als het langer duurt. Vooral slaap is essentieel.” Bepaalde gebieden in het brein worden kwetsbaarder door slaapgebrek. Je kunt – tijdelijk – last krijgen van geheugenverlies, zegt Scherder, maar ook moeite krijgen bij het redeneren, het nemen van goede beslissingen en het reguleren van emoties (denk aan de ‘bek houden’-uitbarsting van Rutte, red.). “Je kunt dan meer primair gaan reageren.’’

In debatten wordt zeker De Jonge regelmatig door de oppositie aangevallen op zijn vermeende oververmoeidheid. Al direct na de zomervakantie zei PVV-leider Geert Wilders pesterig dat de CDA-minister er slecht uitzag. En afgelopen week vroeg hij zich hardop af of De Jonge het nog wel aankon. Dat komt hard aan, weten ingewijden.

De afgelopen honderd jaar kwam het vaker voor dat ministers – net als Bruins dit voorjaar – moesten stoppen omdat ze het fysiek niet meer trokken. Minister Alexander Idenburg (Koloniën) moest in 1919 aftreden omdat hij lichamelijk was uitgeput. Minister Theodorus Wijers (Justitie) deed dat in 1959 om diezelfde reden.

Geen einddatum

Volgens parlementair historicus Anne Bos speelt vermoeidheid soms een grote rol bij belangrijke politieke beslissingen. Zo gaf oud-premier Ruud Lubbers in zijn memoires toe dat hij er helemaal doorheen zat toen hij in 1994 ging twijfelen over Elco Brinkman als opvolger, wat grote gevolgen had voor zijn partij het CDA.

Wat stress extra zwaar maakt, is als er aan de drukte geen einddatum zit, zegt Scherder. Is er een eind in zicht, dan kun je jezelf moed in praten, je weet immers dat je de controle snel weer terugkrijgt. “Dat geeft een rustiger gevoel.” Dat de ministers hun zomervakantie in het water zagen vallen door een snellere stijging van het aantal coronabesmettingen is ‘een verwachting die niet wordt ingelost’. “Die ‘beloning’ voor het harde werk had een fijn gevoel gegeven.”

Overigens zeggen medewerkers De Jonge woensdag wel weer vrolijk in de gangen van zijn ministerie te hebben gezien. Maar hij was dan ook opgelucht dat het urenlange Kamerdebat van dinsdag – dat doorging tot in de nacht – voorbij was.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden