PlusAnalyse

Eén foto, één A4’tje en het is chaos in de pre-formatie

Door de blunder van Kajsa Ollongren is het onderlinge vertrouwen bij formerende partijen tot een nulpunt gedaald. ‘Alles ligt aan diggelen. We moeten scherven rapen.’

Kajsa Ollongren verlaat de Stadhouderskamer en toont daarmee per ongeluk haar geheime aantekeningen.  Beeld EPA
Kajsa Ollongren verlaat de Stadhouderskamer en toont daarmee per ongeluk haar geheime aantekeningen.Beeld EPA

Eén foto, één A4’tje: meer was er niet voor nodig om de pre-formatie voor het volgende kabinet in diepe, diepe chaos te storten. Of zoals een betrokkene het zegt: “We beginnen nu niet van voor af aan, maar met 10-0 achter.”

Want toen verkenner Kajsa Ollongren ’s ochtends vanwege een positieve coronatest gehaast het Binnenhof verliet, vergat ze dat ze geheime notities zichtbaar onder haar arm droeg. Een wakkere fotograaf drukte haar vertrek af, merkte de teksten op en een rel was geboren.

Want de ‘inventariserende voorbereidingsnotities’ die te lezen zijn, lijken de oogst van vertrouwelijke gesprekken met de zeventien nieuwe fractieleiders, in de zoektocht naar een nieuw kabinet.

Enthousiasme

Zo was te lezen dat een ‘meerderheid in de Eerste Kamer voor niemand een must’ is en er voor een ‘minderheidskabinet niet echt enthousiasme’ is opgesnoven door de verkenners. Andere notities zijn neteliger, zoals ‘onderhandelingsstijl Hoekstra’ of de notie: ‘CDA/keuze Hoekstra post in kabinet’, waar je uit zou kunnen afleiden dat CDA-leider Wopke Hoekstra zelf zou mogen kiezen welke post hij straks krijgt in een nieuw kabinet.

Kortom: geheime mededelingen, gedachten en agendapunten. En met kapitalen: voor INTERN gebruik. Zeker in een precair proces als een verkenning waar partijen als egeltjes naar elkaar kruipen. En zeker de meest brisante aantekening op het velletje: ‘positie Omtzigt, functie elders’.

Die wat merkwaardige opmerking op de stukken van Ollongren komt namelijk uitgerekend op het moment dat de positie van de nummer twee van het CDA onderwerp van speculatie is.

‘Fluistercampagne’

Media maken juist deze week melding van een ‘fluistercampagne’ van de partijtop tegen Omtzigt, die momenteel overspannen thuis zit. Het lastige Kamerlid, een luis in de pels tijdens de Toeslagenaffaire, zou op een zijspoor worden gezet. De vraag na de fotoblunder van Ollongren: wordt dat nu in de formatie bekokstoofd door Hoekstra?

Was het niet Omtzigt die zich tegengewerkt voelde door het vorige kabinet, waar zijn eigen partij deel van was? Omtzigt, die te lastig zou zijn? Die met zijn lastige vragen de val van D66-staatssecretaris Menno Snel inluidde? En met zijn graafwerk bouwstenen aanleverde voor de val van het hele kabinet zelfs. En was het niet juist Hoekstra die openbaarmaking van ministerraadsnotulen blokkeerde waarin lelijk over Omtzigt zou zijn gesproken?

Ollongren en medeverkenner Annemarie Jorritsma (VVD) haastten te verklaren dat de ‘notities geen directe weergave’ van de gesprekken met fractieleiders was geweest. Maar wie bracht Omtzigt dan in verband met een andere functie?

Naam

VVD-ingewijden en D66-betrokkenen bezweren in koor dat Rutte noch Sigrid Kaag zelfs maar Omtzigts naam hebben genoemd bij de gesprekken.

Hoekstra zegt hetzelfde. Omtzigt is ‘niet met mij besproken’. “Het is uitgesloten dat we dat zouden bespreken. Op geen enkele manier gaan de verkenners hierover. Wij hopen Pieter Omtzigt zo snel mogelijk terug te zien in Den Haag. Hij moet zelf bepalen wanneer dat weer kan. Ik heb hem het liefst terug, maar het is echt aan hem.”

Wie noemde Omtzigt dan wel? En waarom? Misschien was het een ambtenaar uit het ondersteuningsteam van de verkenners die het ‘probleem-Omtzigt’ wilde agenderen voor vervolggesprekken, speculeren betrokkenen. Als het tot ruzie binnen het CDA komt, wankelt immers ook het volgende kabinet.

Zelf deed Pieter Omtzigt er donderdag het zwijgen toe, maar zijn vrouw en collega-CDA’er Ayfer Koç reageerde verbeten: “Dus deze politieke leiders hebben een exitfunctie voor een hardwerkende volksvertegenwoordiger die zijn ziel en zaligheid heeft ingezet voor onze rechtsstaat.”

Niet alleen het CDA heeft zo brokstukken te rapen, ook de VVD zit ermee in de maag. De partij van Rutte wil maar wat graag dat het CDA aanschuift voor een volgend kabinet. “Dit drijft hen alleen maar weg,” aldus een VVD-prominent.

Hoekstra beaamde dat met zoveel woorden: “Dit is een valse start van jewelste. Het is aan de nieuwe verkenners om het vertrouwen te herstellen.”

Schade

En de schade houdt niet op bij het CDA. D66 ziet de kansen om linkse partijen bij het kabinet te betrekken, ook geraakt worden. PvdA, SP en GroenLinks maakten er een ‘voorwaarde’ van dat zij alleen samen in een volgend kabinet zouden stappen. Niet afzonderlijk. Maar op het briefje van Ollongren was neergeschreven: ‘linkse partijen houden elkaar niet echt vast’.

Het noopte PvdA-leider Lilianne Ploumen meteen nog eens de hakken in het zand te zetten in haar reactie: “De positie van de PvdA was en is: niet zonder andere linkse partij aan tafel.”

Bij D66 klinkt het nog optimistisch dat de verkenningsfase ondanks alle turbulente ‘slechts’ een dag of twee vertraging hoeft op te lopen. Het eindverslag zou 31 maart worden opgediend, met daarin de suggesties voor welke partijen Rutte IV moeten gaan vormen.

De vervangende verkenners Wouter Koolmees (D66) en Tamara van Ark (VVD) lieten donderdag eenzelfde hoop merken. Maar veel partijen, waaronder het CDA, willen volgende week eerst een Kamerdebat met de oude verkenners over het ­debacle.

Daarmee is vertraging een feit. Net als het gebutste vertrouwen van partijen in elkaar en de pre-formatie.

Rutte: ‘Wij spraken niet over Omtzigt’

Premier Mark Rutte en minister Sigrid Kaag hebben het tijdens de formatiegesprekken niet gehad over CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt. Dat zei Rutte donderdagavond laat voor de camera van de NO. De VVD-leider zei ook namens D66-collega Kaag te spreken. “Het is heel vervelend wat hier gebeurd is,” zei Rutte over de uitgelekte notitie van inmiddels oud-verkenner Kajsa Ollongren. “Ik heb daar ook even contact over gehad met Sigrid Kaag vanavond, dus ook namens haar kan ik zeggen dat wij in ieder geval in onze gesprekken het niet hebben gehad over Pieter Omtzigt.”

Ministerraad vergadert voor het eerst digitaal

Voor de meeste mensen is het heel gewoon, maar voor het kabinet is het nieuw. Vrijdag was de ministerraad voor het eerst digitaal. En dat blijft voorlopig zo.

Premier Mark Rutte en ministers Hugo de Jonge (Zorg) en Ferd Grapperhaus (Justitie) kwamen vrijdagochtend nog wel ­fysiek bijeen voor een apart klein overleg over onder meer de corona­crisis.

De ministerraad erna was digitaal omdat staatssecretaris Mona Keijzer (Economische Zaken) en minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken) besmet zijn met het corona. Een aantal bewindslieden zit in quarantaine.

Sinds het uitbreken van de corona­crisis een jaar geleden zijn de ministers en staatssecretarissen vrijdag altijd fysiek bijeen blijven komen. Wel zaten ze in een grotere zaal dan normaal om afstand te houden.

Leden van het kabinet vergaderen al wel veel digitaal, maar de ministerraad was tot dusver nog de uitzondering. Een digitale ministerraad was volgens premier Rutte ‘heel lastig’ vanwege het staatsgeheime karak­ter, zei hij eerder deze week nog.

Maar na de laatste besmettingen moet ook de ministerraad eraan geloven, zo maakte de Rijksvoorlichtingsdienst ­gisteren bekend.

De stap was nodig nadat staatssecretaris Mona Keijzer (Economische Zaken) en minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken) besmet bleken te zijn met het coronavirus. Een aantal bewindslieden zit daarom in quarantaine.

Sinds het uitbreken van de coronacrisis een jaar geleden zijn de ministers en staatssecretarissen vrijdag altijd fysiek bijeen blijven komen. Wel zaten ze in een grotere zaal dan normaal om goed afstand te kunnen houden.

Leden van het kabinet vergaderen al wel veel digitaal, maar de ministerraad was de uitzondering. Een digitale ministerraad was volgens premier Mark Rutte ‘heel lastig’ vanwege het staatsgeheime karakter, zei hij dinsdag nog.

Maar na de laatste besmettingen moet ook de ministerraad eraan geloven. ‘Gezien het feit dat er bij enkele bewindspersonen besmettingen zijn vastgesteld, heeft de minister-president besloten tot een grotere terughoudendheid bij het organiseren van fysieke bijeenkomsten,’ aldus de Rijksvoorlichtingsdienst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden