Een coronazelftest koop je voor een prikkie - maar deugen doen ze niet allemaal

Supermarkten en drogisterijen stunten met coronazelftests: voor nog geen 3 euro heb je er één in huis. Maar de kwaliteit laat regelmatig te wensen over, stelt de Inspectie voor Gezondheidszorg en Jeugd.

De sneltests in de snoepautomaat van de Amsterdamse metro worden onterecht verkocht als zelftest. Beeld
De sneltests in de snoepautomaat van de Amsterdamse metro worden onterecht verkocht als zelftest.

In snoepautomaten in de Amsterdamse metro worden al maanden sneltests verkocht die ongeschikt zijn voor zelfgebruik. Het gaat om speekseltests die vanwege specifieke kennis over afname en interpretatie alleen geschikt zijn voor medische professionals, maar iedereen kan ze voor 9,95 euro aanschaffen. Eigen gebruik van medische tests vergroot de kans op onjuiste uitslagen. Mensen denken bijvoorbeeld ten onrechte negatief te zijn, waardoor ze het virus alsnog verspreiden.

“Op Amsterdamse metrostations zijn al zo’n duizend van die tests verkocht,” zegt de Amsterdamse ondernemer Rob Cohen over de Covid-19 Antigen Rapid Test (Latex) van het Chinese Joinstar Biomedical Technology. Het doosje bevat alleen een Engelse handleiding. Een Nederlandse tekst met instructies is volgens de overheid een vereiste.

Cohen – ook bekend als Febo-exploitant en voetbalmakelaar – gaat over de inhoud van de snoepautomaten. “Ik wist niet dat het medische tests waren. Als het niet mag, haal ik ze onmiddellijk uit de automaten.”

Massale verkoop

De Inspectie voor Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) heeft zelftests op de korrel, staat in een onderzoek dat vrijdagochtend is gepubliceerd. De Inspectie beveelt aan dat het ministerie verkopers wijst op hun verantwoordelijkheden.

Zelftests worden sinds kort massaal verkocht door onder meer supermarkten als Dirk van den Broek, Jumbo en Lidl, en drogisterijketens als Etos en Kruidvat – al vanaf 2,89 euro per stuk. De meeste zelftests die in Nederland worden verkocht, voldoen aan de betrouwbaarheidseisen die het ministerie van Volksgezondheid stelt. Ze worden gevalideerd met de robuustere PCR-tests van de GGD. Desondanks kan het toch misgaan.

null Beeld ANP
Beeld ANP

Zo mag een gevalideerde zelftest die de Etos verkoopt volgens de bijsluiter niet worden blootgesteld aan direct zonlicht. Dat kan invloed hebben op de chemische testbestanddelen, waardoor de betrouwbaarheid afneemt.

De Etos op het Centraal Station bewaart de zelftest in een afgesloten ruimte, maar de klant krijgt de diverse onderdelen mee in een doorzichtig plastic zakje – waardoor de test dus alsnog beïnvloed kan worden door licht.

“De test hoort in een dicht doosje te zitten,” zegt de Amsterdamse apotheker Omid Mehrani, in wiens apotheek de eerste sneltests van Nederland werden verkocht. “Het probleem is dat zelftests in grote verpakkingen worden aangeleverd. Verwerking tot een test voor één persoon gebeurt vervolgens niet altijd op de juiste manier.”

Verkeerd gebruik

Een ander risico met zelftests zit ’m in verkeerd gebruik. Mensen die zichzelf positief testen, moeten namelijk alsnog naar de GGD voor een PCR-test, ook al is de kans dat de GGD de coronabesmetting bevestigt bijna 100 procent.

“Niet iedereen zal dat doen, dat kun je op je vingers natellen,” aldus arts-microbioloog en OMT-lid Marc Bonten (UMC Utrecht). “Hoe minder positieve sneltests bij de GGD’en bekend zijn, hoe minder zicht er is op de verspreiding van het virus. Dat is uiteraard onwenselijk.”

Ook is de GGD nodig om het bron- en contactonderzoek in gang te trekken, benadrukt epidemioloog Alma Tostmann (Radboud umc). “Positief geteste mensen krijgen van de GGD de nadrukkelijke instructie om thuis in isolatie te blijven. Hun nauwe contacten zullen in quarantaine moeten.”

Het Outbreak Management Team pleit al langer voor de mogelijkheid om een positieve zelftest via coronatest.nl direct te melden bij de GGD, waarna bron- en contactonderzoek ook zonder hertest kan plaatsvinden. De registratiesystemen van de GGD’en kunnen dat echter niet aan, meldt het OMT-advies van maandag. Daarom moeten mensen met een positieve zelftest bij de GGD blijven langskomen.

Voor mensen zonder klachten

Zelftests mogen alleen worden gebruikt door mensen die geen klachten hebben. In vergelijking met de PCR-test van de GGD wijst de zelftest dan 8 van de 10 geïnfecteerde mensen aan; een gevoeligheid van 80 procent.

De zelftest is echter betrouwbaarder als die wordt afgenomen bij mensen mét klachten. De gevoeligheid stijgt dan van 80 naar 95 procent, aldus een studie van Bonten in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde. Dat maakt de zelftest voor mensen met klachten dus bijna net zo betrouwbaar als de PCR-test. Om het zicht op het virus te houden en virustransmissie te voorkomen is het echter begrijpelijk dat de overheid mensen met klachten door de GGD wil laten testen.

“Als iedereen goed met sneltests omgaat, zijn ze zeker een meerwaarde,” aldus Tostmann. “Ze voorkomen dat mensen zonder klachten het virus toch verspreiden, de zogenoemde asymptomatische transmissie. Maar als ze niet goed worden gebruikt, kun je er problemen van krijgen.”

Wel betrouwbare tests

Er zijn veel zelftests in omloop. Ook hebben ze lange, ingewikkelde namen. Om kaf van het koren te scheiden heeft de rijksoverheid hier vermeld welke zeven zelftests voldoen aan de betrouwbaarheidseisen. De zelftests die door grote ketens als Jumbo (Acon Biotech Flowflex), Lidl (Acon Biotech Flowflex) en Albert Heijn (Roche SD Biosensor) worden aangeboden zijn allemaal geschikt. Andere gevalideerde tests zijn onder meer van Boson Biotech, Biosynex en BD Veritor.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden