Achtergrond

Een andere 4 mei dan we gewend zijn: koning speecht op lege Dam

Ook zondag, een dag voor de Nationale Herdenking, was het al rustig op de Dam in Amsterdam. Beeld ANP

De Nationale Herdenking zou vanwege het 75-jarige jubileum al bijzonder zijn. Door de coronacrisis belooft deze 4 mei een speciale editie te worden. 

De koning spreekt een lege Dam toe, voor het oog van miljoenen tv-kijkers. Het Nationaal Comité 4 en 5 mei roept iedereen op om de vlag de hele dag halfstok te hangen.

Wie durft? Op de stoep voor de voordeur gaan staan, of op het balkon, en om twee over acht vanavond het eerste couplet van het Wilhelmus aanheffen? Het Nationaal Comité 4 en 5 mei hoopt dat we over onze schroom heen stappen, en de twee minuten stilte die daarvoor worden gehouden massaal doorbreken met het zingen van het Nederlandse volkslied.

Het wordt een bijzondere 4 mei, dat is wel duidelijk. Uitgerekend nu de Tweede Wereldoorlog 75 jaar achter ons ligt, is er door de coronacrisis geen mogelijkheid om daar in grote groepen bij stil te staan. De Dam in Amsterdam zal op een doordeweekse avond zelden (of nooit?) zo leeg zijn geweest als vanavond. Niemand mag - en kan - er komen, op de mensen die vanavond een officiële rol bekleden na.

Select gezelschap

Het is een uiterst select gezelschap dat zich rond het Nationaal Monument voor de herdenking van de Tweede Wereldoorlog verzamelt. Dit zijn de hoofdrolspelers: koning Willem-Alexander, koningin Máxima, premier Mark Rutte, burgemeester Femke Halsema van Amsterdam, voorzitter Gerdi Verbeet van het Nationaal Comité 4 en 5 mei, de 16-jarige Eva Pronk die een gedicht voorleest en trompettist John Bessems, die voor de twee minuten stilte van 20.00 uur de Last Post over het lege plein zal laten schallen. Dat taptoesignaal kan thuis (of in de tuin of op het balkon) meegespeeld worden, door iedereen die een beetje overweg kan met een blaasinstrument.

Koning Willem-Alexander en koningin Máxima zullen ook dit jaar een krans leggen bij het Nationaal Monument op de Dam in Amsterdam.Beeld ANP

Wat ook de geschiedenisboeken zal ingaan: een toespraak van de koning, die rond zal echoën tussen de muren van het Paleis op de Dam, de Nieuwe Kerk en Hotel Krasnapolsky. In miljoenen huiskamers zullen mensen meekijken, benieuwd hoe koning Willem-Alexander het historische moment zal duiden. Houdt hij het bij een bespiegeling over de oorlog en 75 jaar leven in relatieve vrede, of steekt hij zijn volk ook een hart onder de knellende coronariem?

‘Corona is geen oorlog’

De link tussen de oorlog en corona, als grootste uitdaging voor ons land sinds ‘40-’45, is de laatste maanden al vaker gelegd. Schrijver Arnon Grunberg, die vanavond in een lege Nieuwe Kerk een voordracht houdt, is echter van mening dat de coronacrisis ‘vrijwel niets met de oorlog te maken heeft’. “Zeker, de crisis die niet in de laatste plaats ook een economische crisis is, is ernstig, maar is geen oorlogssituatie. En moet daarmee ook niet vergeleken worden.”

Grunbergs tekst heeft als titel ‘Nee’ en ligt al een paar weken in de boekhandel. Verleden, heden en toekomst spelen een rol. “Een rede op 4 mei, waar met name de slachtoffers uit de Tweede Wereldoorlog worden herdacht, dient vooral terug te kijken, maar moet uiteraard ook een brug slaan naar het heden en daarmee naar de toekomst. Het is geen belangeloos terugkijken. En het verleden is nooit echt voorbij. Het gaat altijd verder en door,” aldus de schrijver.

Vlag halfstok

Wat ook anders is dan normaal: iedereen wordt opgeroepen om de hele dag de vlag halfstok te hangen. Normaal gebeurt dat alleen ’s avonds. “Maar omdat herdenkingen over de hele dag niet door kunnen gaan, hebben we het protocol aangepast,” zegt woordvoerder Gerben van den Berg van het Nationaal Comité.

De animo om te herdenken lijkt groot. Uit een enquête van het Opiniepanel van EenVandaag blijkt dat 80 procent van plan is om vanavond twee minuten stil te zijn. De helft van de Nederlanders zegt zijn vrijheid nu, door de beperkende maatregelen, meer te waarderen dan voor het coronavirus uitbrak.

Wat kun je 4 en 5 mei (vanuit huis) doen?

4 mei

Vlag halfstok: Normaal gaan op de avond van 4 mei in Nederland de vlaggen halfstok als blijk van eerbied en respect voor de doden. Het Nationaal Comité 4 en 5 mei roept iedereen op om ditmaal de hele dag de vlag halfstok te hangen.

Nationale Herdenking: De Nationale Herdenking op de Dam in Amsterdam, die de NOS live uitzendt, vindt plaats zonder publiek. Koning Willem-Alexander houdt een toespraak en legt met koningin Máxima een krans bij het Nationaal Monument.

Taptoe: Bespeelt u een blaasinstrument, dan kunt u vanaf 19.58 uur thuis meespelen met de trompet die de twee minuten stilte inleidt. Op 4en5mei.nl vindt u de bladmuziek. Om 20.02 uur kan iedereen thuis het eerste couplet van het Wilhelmus meezingen.

5 mei

Vlag uit: Op 5 mei mag de Nederlandse driekleur de hele dag in top, want we vieren 75 jaar vrijheid. In Wageningen brandt traditiegetrouw het Vrijheidsvuur. Via vrijheidsvuur.nl kunt u het vuur zelf digitaal ontsteken en doorgeven.

In plaats van festivals: De Ambassadeurs van de vrijheid - Roxeanne Hazes, Snelle, Lucas & Steve en Kris Kross Amsterdam - laten gedurende de dag online van zich horen. Via sociale media kan iedereen verhalen over vrijheid delen.

5 mei-concert: Vanaf 20.35 uur zendt de NOS een aangepaste versie uit van het jaarlijkse 5 mei-concert: Simone Kleinsma, Roel van Velzen, mezzosopraan Maria Fiselier en violiste Noa Wildschut vanuit de foyer van Carré in Amsterdam, begeleid door het Metropole Orkest.

Verder dit jaar

Op 15 augustus herdenken we de slachtoffers van de bezetting van Nederlands-Indië.

Op 24 oktober staan we stil bij het 75-jarig bestaan van de Verenigde Naties, het slotstuk van de viering van 75 jaar vrijheid.

Ook organiseert het NIOD een online expositie van oorlogsfoto’s, elk met een bijzonder verhaal. Meer info: in100fotos.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden