PlusInterview

Ecoloog Edwin Pos: ‘Je kunt als soort nog zo goed zijn, soms heb je gewoon pech’

Ecosystemen veranderen continu. Onder andere door ons toedoen, door natuurlijke selectie maar ook door toeval. Het lijkt onbegonnen werk om al die ingewikkelde informatie over die ecosystemen te interpreteren. Juist dat is de puzzel waarmee Edwin Pos, het recentste New Scientist Wetenschapstalent, zich bezighoudt.

De dodo (Didus ineptus), hier op een tekening uit A Natural History of Uncommon Birds, een Brits boek over zeldzame vogels uit 1750,  had duidelijk pech. Tegen de verstoring van zijn leefom­geving door Europese zee­vaarders was de soort niet opgewassen. Beeld Print Collector/Getty Images
De dodo (Didus ineptus), hier op een tekening uit A Natural History of Uncommon Birds, een Brits boek over zeldzame vogels uit 1750, had duidelijk pech. Tegen de verstoring van zijn leefom­geving door Europese zee­vaarders was de soort niet opgewassen.Beeld Print Collector/Getty Images

Hoe was het om mee te doen aan de verkiezing voor het Wetenschapstalent van het jaar?

“Dat was een grote eer. Ik werd genomineerd door mijn eigen universiteit, gekozen uit al die mensen die daar werken. Alle geselecteerde kandidaten voor het Wetenschapstalent waren zo goed; ik zou niet graag in de schoenen van de jury hebben gestaan. De finaleavond was ook ontzettend leuk, met veel interessante lezingen. Ik zou het echt geen schande hebben gevonden om te verliezen van de andere twee kandidaten. Zij doen ook heel tof onderzoek. Het klinkt cliché, maar we waren eigenlijk allemaal winnaars.”

“Toch is het heel leuk om te winnen, dat zal ik niet onder stoelen of banken steken. Het is mooi dat er waardering is voor wat ik doe. Omdat ik heb gewonnen, is er een podium voor mijn onderzoek naar biodiversiteit. Nu is er momentum en kunnen we meer vertellen over wat we doen.”

U hebt de winst te danken aan uw onderzoek naar de dynamiek in de natuur. Hoe onderzoek je die dynamiek?

“In een ecosysteem vind je soms bepaalde soorten op de ene plek wel en op de andere plek niet. Dan ben je geneigd te zeggen: ze zijn daar omdat ze aangepast zijn, of ze zijn er juist niet, omdat ze dat níet zijn. En in veel gevallen is dat misschien ook wel zo. Maar je ziet ook dat toeval een heel belangrijke rol kan spelen. Met andere woorden: natuurlijke selectie zegt niet alles.”

“In mijn onderzoek zoek ik naar manieren waarmee we kunnen uitrekenen welke processen verklaren hoe een ecosysteem eruitziet en hoe het van plek tot plek of door de tijd heen verandert. Het antwoord is natuurlijk dat zowel natuurlijke selectie als toeval heel belangrijk kan zijn. Je kunt nog zo goed aangepast zijn, soms heb je gewoon pech.”

Waarom is het belangrijk te weten wat de rol is van natuurlijke selectie én kansprocessen?

“Juist het relatieve belang van beide kan ons inzicht geven in hoe een systeem werkt. Als we dat weten, kunnen we de natuur ook beter beschermen en behouden. Dat is vandaag de dag alleen maar belangrijker aan het worden. Het kunnen uitrekenen welke processen de dynamiek beschrijven van een ecosysteem geeft dus handvatten om diezelfde natuur beter te beschermen.”

Bestaat er een wiskundige formule voor het behoud van natuur?

“Is er één gouden regel? Nee, helaas niet. Elk systeem is anders, maar juist daarom moeten we meer weten om specifieke ecosystemen te kunnen herstellen of te beschermen. Een ecosysteem is natuurlijk ontzettend dynamisch; een complex geheel van interacties tussen allerlei aspecten.”

“Dit soort potentieel chaotische dynamiek is lastig om te begrijpen, maar niet onmogelijk. Die interacties zijn daarbij belangrijk, maar tegelijkertijd ook heel moeilijk om mee te nemen, want het is ingewikkeld om die goed in kaart te brengen. Juist dat is waar ik mee bezig ben.”

Is dat wel helemaal te modelleren?

“Tot op zekere hoogte. Het hangt onder andere af van de complexiteit van het ecosysteem; hoe meer soorten, hoe meer interacties. Het doel van mijn onderzoek is te ontdekken hoe ver we daarin kunnen komen en of we een nieuwe theorie kunnen ontwikkelen die in staat is de dynamiek van ecosystemen te beschrijven en tot op zekere hoogte te voorspellen.”

“De meer klassieke benaderingen blijven natuurlijk ook ontzettend waardevol en hebben ons al veel geleerd. Ze zijn echter niet goed in staat de dynamiek echt goed te beschrijven. Zo’n nieuwe theorie is dus een toevoeging aan de klassieke benaderingen in de ecologie: een uitbreiding van de gereedschapskist van de ecologen zou je kunnen zeggen – en eentje die hoognodig is.”

Blijft zo’n theorie een theorie?

“Nee, iets wat je ontwikkelt moet natuurlijk ook inzetbaar kunnen zijn. We willen daarom bijvoorbeeld ook software ontwikkelen rondom zo’n nieuwe theorie van ecologie, die natuurbeschermers of -beheerders daadwerkelijk kunnen gebruiken. Met die software kunnen zij hun observaties invoeren en worden die complexe berekeningen op de achtergrond uitgevoerd. Vervolgens kunnen ze de resultaten van die berekening interpreteren. Onze middelen om natuur te beschermen of te herstellen, zijn immers niet ongelimiteerd. Hoe efficiënter we die kunnen inzetten, hoe meer we ermee kunnen doen.”

“Mijn werk, ook al is het fundamenteel en ontzettend theoretisch, kan dus wel degelijk een impact hebben op de wereld en de maatschappij. Misschien niet direct, maar wel indirect. Door middel van complexe theorie probeer ik de mens dus eigenlijk wat dichter bij de natuur te brengen, grappig genoeg door die in zekere zin nog abstracter te maken.”

Gaat u het geldbedrag dat u nu hebt gewonnen in uw onderzoek steken of juist in de communicatie erover?

“We willen een zeepkistenfestival organiseren in de Botanische Tuinen van de Universiteit Utrecht, waar we promovendi en postdocs een podium willen geven. In de media hoor je vooral de gevestigde orde, zoals de hoogleraren. De promovendi en postdocs krijgen vaak geen podium, terwijl zij ook heel interessante verhalen te vertellen hebben. Bovendien zouden ze hiervan kunnen leren: praten over je onderzoek is namelijk niet eenvoudig.”

Edwin Pos, Nunspeet, 29 januari 1987, studeerde ecologie aan de Universiteit Utrecht en promoveerde in 2018 in de richting van theoretische evolutionaire ecologie. Nu is hij universitair docent en onderzoeker aan dezelfde universiteit. Naast zijn onderzoek is hij vijfmaal genomineerd voor Docent van het Jaar en is hij sinds vorig jaar ook wetenschappelijk directeur van de Botanische Tuinen van de Universiteit Utrecht. Beeld
Edwin Pos, Nunspeet, 29 januari 1987, studeerde ecologie aan de Universiteit Utrecht en promoveerde in 2018 in de richting van theoretische evolutionaire ecologie. Nu is hij universitair docent en onderzoeker aan dezelfde universiteit. Naast zijn onderzoek is hij vijfmaal genomineerd voor Docent van het Jaar en is hij sinds vorig jaar ook wetenschappelijk directeur van de Botanische Tuinen van de Universiteit Utrecht.

Zelfstandig en verantwoordelijk

De verkiezing van het New Scientist Wetenschapstalent is een initiatief van het populairwetenschappelijk tijdschrift New Scientist. De verkiezing is bedoeld om onderzoek van jonge wetenschappers een podium te geven.

De jury, die dit jaar werd voorgezeten door deeltjesfysicus Jorgen D’Hondt en Melanie Peters, directeur van het Rathenau Instituut, was onder de indruk van de grote mate van zelfstandigheid en verantwoordelijkheid die ecoloog Edwin Pos al op jonge academische leeftijd naar zich toe weet te trekken.

“Hoewel hij nog geen drie jaar geleden is gepromoveerd, speelde hij al een belangrijke rol binnen internationale wetenschappelijke samenwerkingen en is hij benoemd tot wetenschappelijk directeur van de Botanische Tuinen Utrecht,” zegt D’Hondt. “Daarnaast heeft Pos een aantal belangrijke publicaties op zijn naam staan en werkt hij uitgesproken interdisciplinair: hij combineert observaties in het regenwoud met wiskundige modellering.”

Pos ontvangt een trofee, 2500 euro en krijgt de gelegenheid zijn onderzoek via onder meer New Scientist verder onder de aandacht te brengen.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden