Plus

Dure kankermedicijnen voortaan sneller beschikbaar

Duizenden Nederlandse kankerpatiënten hoeven komende jaren minder lang te wachten op behandeling met de nieuwste generatie, vaak peperdure medicijnen. Daar hebben kankerspecialisten, de overheid en zorgverzekeraars afspraken met elkaar over gemaakt.

Een uitvergrote borstkankercel.  Beeld Getty Images/Science Photo Libra
Een uitvergrote borstkankercel.Beeld Getty Images/Science Photo Libra

Veelbelovende kankermedicijnen staan vaak jarenlang in de wacht omdat fabrikanten er minstens 100.000 euro per patiënt per jaar voor rekenen. De overheid wil daarom nieuwe medicatie pas na grondig onderzoek in het basispakket opnemen. Al die tijd is zo’n middel niet of slechts in beperkte mate toegankelijk voor kankerpatiënten.

Met het onlangs afgeronde Drug Access Protocol wordt deze evaluatie een half jaar en soms jaren versneld, vertelt internist-oncoloog Emile Voest van het Antoni van Leeuwenhoekziekenhuis in Amsterdam. Een flink aantal nieuwe veelbelovende middelen komt hierdoor vrijwel direct beschikbaar, terwijl intussen prijsafspraken worden gemaakt met de fabrikant.

Het nieuwe initiatief is hard nodig, zeggen Voest en collega-oncoloog Haiko Bloemendal van het RadboudUMC in Nijmegen. Enthousiast vertellen ze over de grote wetenschappelijke vorderingen die op dit moment worden geboekt in de strijd tegen kanker. “Er zitten ontzettend veel nieuwe kankermedicijnen in de pijplijn. Tientallen. Dat is fantastisch, maar ze kosten alleen minstens 100.000 euro per patiënt per jaar. Soms zelfs 150.000 euro of meer.”

Medicijnen op dna-niveau

Die hoge kosten zijn deels begrijpelijk, zegt Voest, naast oncoloog tot voor kort ook bestuurder van het in kanker gespecialiseerde Antoni van Leeuwenhoekziekenhuis. “Waar chemotherapie alles wat deelt aanpakt, gezonde cellen incluis, werkt de nieuwe generatie middelen vaak op dna-niveau. De patiënt moet er het juiste genetische profiel voor bezitten. Vaak geldt dat maar voor een op de honderd kankerpatiënten.”

Soupeerden dure geneesmiddelen in 2012 nog 1,4 miljard euro van de zorgbegroting op, in 2018 was dat al bijna 2,3 miljard euro, blijkt uit de vorig jaar verschenen Monitor Geneesmiddelen. “Alles in het basispakket vergoeden is geen optie,” zegt medisch adviseurSahar Barjesteh van Waalwijk van Doorn-Khosrovani die werkt bij zorgverzekeraar CZ. “Als een medicijn aantoonbaar effectiever werkt, was het simpel: dan vergoeden we dat. Maar dat is het vaak niet.”

Tegelijk is er de druk van specialisten én patiënten. “We ontvangen jaarlijks talloze verzoeken van ziekenhuizen”, stelt Van Waalwijk. “Een specialist verneemt op een medisch congres over een medicijn en wil dat voor zijn patiënten. En patiënten speuren zelf ook het internet af naar dat ene middel voor hun ziekte.”

Hoe de balans te vinden? De huidige toelatingsprocedure is onvoldoende toegesneden op revolutionaire precisiemedicatie voor kleine groepen patiënten, stelt oncoloog Bloemendal, die de afgelopen jaren voorzitter van de was van de Nederlandse Vereniging voor Medische Oncologie (NVMO). Allereerst toetst het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) slechts of nieuwe medicatie werkzaam en veilig is. “Er wordt niet gekeken of het effectiever is dan goedkopere medicijnen die er al liggen,” zegt hij.

Groen licht

Nieuwe kankermedicijnen krijgen bovendien steeds vaker fiat zonder grootschalig derde-fase-onderzoek. “De farmaceut zegt dan: de ziekte waartegen dit middel werkt, is zo zeldzaam, we komen later met data,” legt Van Waalwijk uit. “Het EMA denkt: we hebben deze groep kankerpatiënten momenteel heel weinig te bieden en dit middel lijkt veilig: we geven groen licht.”

Dat is ook de reden dat overheid en zorgverzekeraars dure medicijnen niet direct in het basispakket wil vergoeden. “Het Zorginstituut Nederland wil eerst overtuigend bewijs verzamelen”, stelt CZ-specialist Van Waalwijk. “De nieuwe medicijnen zijn enkel op heel kleine groepen getest. Farmaceuten hebben er bovendien baat bij om zo gezond mogelijke patiënten te selecteren. Die rapporteren minder bijwerkingen. Zulke patiënten zien oncologen echter niet vaak in hun behandelkamer.”

Het vinden van dat bewijs is een tijdrovend proces. Hetzelfde geldt voor de onderhandelingen tussen zorgverzekeraars en fabrikant. “Zulke trajecten vergen al snel twee jaar,” stelt oncoloog Voest. “Intussen ligt er een medicijn waar tientallen kankerpatiënten mogelijk baat bij hebben, maar niet vergoed wordt. Dat is onwenselijk.”

Drug Access Protocol versnelt beschikbaarheid

Om dure medicijnen sneller beschikbaar te maken ontwikkelden Voest, Bloemendal en Van Waalwijk samen met Zorginstituut Nederland het Drug Access Protocol (DAP). Onder de nieuwe afspraken waaraan twee jaar is gewerkt komt een nieuw geneesmiddel snel beschikbaar, terwijl nadere prijsafspraken worden gemaakt, legt Voest uit.

Cemiplimab, een medicijn van farmaceut Sanofi ,is het eerste voorbeeld. “Het middel kreeg in 2019 fiat van het EMA en werkt tegen plaveiselcarcinoom van de huid,” zegt Voest. “Dat is een vorm van huidkanker die hele nare, niet te opereren tumoren op onder meer het hoofd kan opleveren.” Zo’n zestig tot zeventig patiënten in Nederland hebben er jaarlijks baat bij.

Afgesproken is dat Cemiplimab vier maanden lang kosteloos wordt verstrekt. “Als de tumor na die tijd is gekrompen of gelijk gebleven worden alle kosten in de basisverzekering vergoed,” zegt Van Waalwijk van CZ. “Zowel door ons als door de andere zorgverzekeraars.”

Voordeel voor fabrikant

Het mooie is dat het risico bij farmaceuten wordt gelegd, vult oncoloog Bloemendal aan. Die krijgen echter veel terug: alle patiënten worden tijdens de vier maanden minutieus gemonitord en krijgen tweemaandelijks een radiologisch onderzoek. “Zij ontvangen waardevolle data over de werking van hun medicijn. Al met al is het voor hen ook een grote kans, de belangstelling is groot om mee te doen.”

Voest, Bloemendal en Van Waalwijk schatten dat nieuwe middelen dankzij het DAP minstens een half jaar tot een jaar eerder beschikbaar komen. “Zo versnellen we de procedure enorm.”

Vijf ziekenhuizen doen in eerste instantie mee aan het Drug Access Protocol: het Antoni van Leeuwenhoek in Amsterdam, het Erasmus MC in Rotterdam, het Maastricht UMC+, het RadboudUMC in Nijmegen en UMC Groningen. Als kankerpatiënten uit andere ziekenhuizen baat hebben bij het nieuwe middel, worden zij doorverwezen naar de deelnemende centra.

KWF postief

KWF Kankerbestrijding is zeer content met de nieuwe afspraken. “Wij ondersteunen initiatieven die nieuwe medicijnen veilig bij de patiënt brengen van harte,” stelt woordvoerder Mischa Stubenitsky. “Helaas is dat ook bittere noodzaak als het gaat om de vele excessen met hoge geneesmiddelprijzen. Het mag nooit zo zijn dat een patiënt een effectief medicijn niet kan krijgen, omdat het simpelweg te duur is.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden