Plus

Duizenden of tienduizenden? Niemand weet hoeveel Afghanen asiel willen

Zijn er nu een paar duizend of ‘vele tienduizenden’ Afghanen die denken recht te hebben op asiel in Nederland? Hulporganisaties bestrijden het grote aantal dat het kabinet noemt op basis van e-mails. ‘Die mailbox is onze realiteit.’

Afghaanse vluchtelingen in een tijdelijk tentenkamp in Kabul.  Beeld EPA
Afghaanse vluchtelingen in een tijdelijk tentenkamp in Kabul.Beeld EPA

1. Wat is het probleem?
Nadat heel Afghanistan half augustus in handen kwam van de Taliban, evacueerde Nederland 2500 mensen uit hoofdstad Kabul tijdens een chaotische operatie. Dat was vijf keer meer dan Nederlandse militairen vooraf dachten. Toch bleven er mensen achter. Nederlanders, Afghanen die als tolk voor Nederlandse militairen hadden gewerkt en anderen die op enige manier een link hebben met ons land. Al eerder besloot de Tweede Kamer dat tolken die gevaar lopen door hun werk voor de Nederlandse krijgsmacht recht hebben op asiel in ons land. Maar in augustus kwam daar een grotere groep bij: Afghanen die bijvoorbeeld als kok of chauffeur voor Nederland hadden gewerkt of voor een Nederlandse hulporganisatie, mensen- en vrouwenrechtenverdedigers en journalisten die Nederlandse collega’s hadden bijgestaan. Het kabinet sputterde tegen, vreesde toen al dat zo’n motie moeilijk uitvoerbaar zou zijn. Maar de Kamer, onder leiding van D66-Kamerlid Salima Belhaj, dwong het af. Dat bezorgt het kabinet nu kopzorgen.

2. Hoe groot is die groep die onder de motie-Belhaj valt?
Niemand die het met zekerheid weet. Maandag schreef het kabinet nog aan de Kamer dat in een speciaal daarvoor in het leven geroepen mailbox 26.000 e-mails zitten, afkomstig van 18.000 afzenders, van mensen of gezinnen die denken onder de motie te vallen. “Dat is onze realiteit,” klinkt het bij het ministerie van Buitenlandse Zaken, waar de mails binnenkwamen. “Het kunnen er nooit zoveel zijn,” zegt een woordvoerder van Vluchtelingenwerk, die daarover samen met vier andere hulporganisaties een brief aan Kamerleden schreef.

Dat de mailbox zo vol zit, komt volgens de woordvoerder omdat mensen meermaals mailden, bijvoorbeeld omdat ze geen antwoord kregen of om aanvullende documentatie op te sturen. Volgens de hulporganisaties gaat het om hooguit enkele duizenden Afghanen, en dat is inclusief hun gezinnen. Maar zeker weten doen zij dat ook niet; in de brief staat dat het aantal is gebaseerd op schattingen. “We hebben inderdaad geen volledig beeld,” erkent de woordvoerder. Zo schrijven de clubs dat het aantal oud-medewerkers van Defensie hen ‘tot nu toe onbekend’ is. Die groep is mogelijk het grootst, omdat Nederland met drie militaire missies langdurig in Afghanistan was.

3. Is dan niet bijgehouden wie wanneer voor Nederland werkte?
Nee. Pas in 2006, toen de Nederlandse militaire missie in Uruzgan begon, kregen de tolken een zogeheten tolkenpas. Er zijn 273 van deze pasjes verstrekt. Maar ook vóór 2006 was Nederland al actief in Afghanistan en er werd daarnaast ook gebruikgemaakt van tolken die via een andere constructie, bijvoorbeeld via de Navo, bij Nederland aan de slag gingen. Van al het overige personeel – beveiligers, de mensen die de was deden of kookten – werd geen registratie bijgehouden. Dat maakt het nu, jaren later, lastig te bepalen of iemand daadwerkelijk voor Nederland werkte. Hulporganisaties zeggen beter zicht te hebben op wie er bij hen in dienst waren.

Documenten van mensen die een paspoort aanvragen worden gecontroleerd in Kabul. Beeld AFP
Documenten van mensen die een paspoort aanvragen worden gecontroleerd in Kabul.Beeld AFP

4. Wat gebeurt er nu?
Achter de schermen wordt er druk gewerkt. De uitvoering van de motie is ‘best heel ingewikkeld’, zeggen ingewijden. Welke criteria worden er gehanteerd om ‘de grote groep’ terug te brengen tot ‘werkbare proporties’? Wie mag wel, wie niet? Dat is ‘een politieke afweging’, die ook nog gevoelig ligt. De VVD, de enige coalitiepartij die tegen de motie-Belhaj heeft gestemd, zou beducht zijn voor een te grote stroom Afghanen naar ons land. De andere drie coalitiepartijen, die samen met de VVD nu ook onderhandelen over een nieuw kabinet, zouden ruimhartiger willen zijn. Een andere bron zegt dat er geen discussie is over de vraag óf Nederland wat voor de achterblijvers gaat doen, maar wát er kan worden gedaan. Het kabinet zou mogelijk deze week nog met een brief komen waarin zij duidelijkheid scheppen. Achter de schermen bij de betrokken ministeries klinkt ook frustratie over de trage gang van zaken. De motie-Belhaj gaf mensen hoop, klinkt het, maar vervolgens bleef het te lang stil.

5. Als duidelijk is wie er naar Nederland mogen komen, hoe komen zij dan Afghanistan uit?
Dat is de grote vraag. Afghanistan is in handen van de Taliban, die vertrek van hun landgenoten niet of nauwelijks toestaan. Ook is de veiligheidssituatie belabberd. Via vluchten naar Qatar wist een aantal Nederlandse evacués Kabul nog te verlaten en recent wist een groep van in totaal 58 Afghanen over land Pakistan te bereiken. Een deel van hen vloog gisteren naar Duitsland. Die gevaarlijke route wordt niet aangeraden, maar als mensen ervoor kiezen staat Buitenlandse Zaken hen ‘zo goed als mogelijk’ bij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden