PlusInterview

Droogte wordt het nieuwe normaal, waarschuwt Cora van Nieuwenhuizen

Door de klimaatverandering zullen boeren, bedrijven en burgers beter moeten nadenken over hun watergebruik, zegt minister Cora van Nieuwenhuizen. Want droogte wordt het nieuwe normaal in Nederland.

Door de lage waterstand bij de Waalbrug in Nijmegen, in 2018, werden fietswrakken op de bodem zichtbaar.Beeld flip franssen/HH

Met de wateroverlast van de laatste dagen is het raar om aandacht te vragen voor het droogteprobleem, maar minister Cora van Nieuwenhuizen (Infrastructuur en Waterstaat) is dat wel gewend. Na het droogterecord van 2018 was de droogte vorig jaar ‘slechts’ in de helft van het land een probleem.

Van Nieuwenhuizen: “Als ik in de ministerraad destijds aandacht vroeg voor het onderwerp, zeiden collega’s: ‘Maar alles is toch groen?’ Dan zei ik: ‘Ga eens naar de verlepte velden in het oosten kijken.’ Inmiddels snapt iedereen dat we structurele oplossingen voor dit ­probleem moeten verzinnen.”

Ondanks de recente hoosbuien kampen de ­hoger gelegen zandgronden nog steeds met ­watertekort. Uit een recente studie van het KNMI en de Universiteit van Utrecht blijkt dat Nederland zich erop moet voorbereiden dat we dit vaker gaan meemaken: in de kustprovincies zal het doorgaans genoeg blijven regenen, maar in het binnenland niet.

“Het probleem is dat we voldoende water voor iedereen zouden kunnen hebben, als we al het regenwater beter konden opvangen. Maar ja, eeuwenlang zijn we ingesteld geweest op het afvoeren van water. We maken nu niet optimaal gebruik van piekbuien, zoals die deze week ­vielen.”

Dat vergt volgens de minister aanpassingen, zowel in hoe we ons land inrichten als in ons ­gedrag. Nu al ligt er een protocol voor hoe we omgaan met oppervlaktewater in tijden van droogte. Dan krijgen bijvoorbeeld dijken voorrang bij de toevoer van water, omdat die kunnen scheuren bij droogte.

“Eenzelfde protocol gaan we ook opstellen voor drinkwater,” vertelt Van Nieuwenhuizen. “In zo’n protocol kan bijvoorbeeld worden geregeld dat drinkwater in extreme situaties alleen nog mag worden gebruikt om te drinken of je te wassen. Er is voldoende drinkwater voorhanden, maar dit voorjaar zagen we al dat Vitens in sommige gebieden de waterdruk moest verminderen. En tijdens de droogte van 2018 moest ik tankschepen laten liggen op het IJsselmeer, om die als voorraad achter de hand te hebben. Een uitzonderlijke maatregel, die niemand had ­kunnen voorspellen.”

Botsing van belangen

De bewindsvrouw benadrukt dat niemand bang hoeft te zijn dat we in Nederland ‘Zuid-Afrikaanse toestanden’ krijgen, waar in de droogte soms maar een paar uur per dag water uit de kraan komt. “Daar zijn we echt nog ver van verwijderd, maar we kunnen maar beter voorbereid zijn op nieuwe extreme situaties.”

Al een paar jaar is Nederland zich aan het ‘herinrichten’ om zich beter te wapenen tegen droogte. “Er moet nog wel het nodige gebeuren. Daarom heeft het kabinet onlangs 100 miljoen euro extra vrijgemaakt. We zullen ons op veel verschillende gebieden moeten aanpassen aan de nieuwe werkelijkheid. En dat kan ook met ­inachtneming van ieders belangen.”

In het verleden botsten belangen nogal eens als het ging om de waterhuishouding. Zo klaagden natuurorganisaties dat het grondwater te laag werd gehouden omdat boeren hun akkers moesten kunnen verbouwen. En kwamen ­watersportbedrijven langs het IJsselmeer in ­opstand, omdat Rijkswaterstaat voorstelde het waterpeil daar te verhogen.

“Dergelijke discussies voer ik sinds 2018 ­eigenlijk niet meer. Iedereen ziet nu dat het in ons aller belang is om iets tegen de droogte te doen. We moeten nog wel stoppen met het slaan van putten als er water nodig is. Moet je nog wel overal gewassen willen telen die veel water ­nodig hebben? Boeren pikken dat goed op. In Zeeland wordt nu geëxperimenteerd met een nieuw soort aardappel, die beter tegen verzilt water kan.”

Het IJsselmeer is het grootste zoetwaterreservoir van Nederland en in tijden van droogte wordt dat water met stuwen naar de rest van laaggelegen Nederland verdeeld. Inmiddels is het waterpeil in het IJsselmeer in deze tijd van het jaar 25 centimeter hoger dan in de winter. Zo wordt bijvoorbeeld voorkomen dat zout water de kustprovincies binnendringt en het land verzilt.

Van Nieuwenhuizen: “In hoger gelegen zandgronden en in Zeeland zijn we echter voor 100 procent afhankelijk van regenwater. Door beken te laten meanderen, breder te maken en minder diep, houden we het ­regenwater langer vast. Daar investeren we nu in. Net als in regenopslag in de bebouwde kom, waar overtollige neerslag wordt heengevoerd.”

Verzakkende huizen

Niet alle problemen zijn met dergelijke oplossingen uit de wereld. Uiteindelijk zijn we een klein land waarin veel mensen wonen, boeren moeten kunnen telen, dijken nat moeten worden gehouden, de binnenvaart voldoende ­rivierwater nodig heeft en natuurgebieden in stand moeten worden gehouden.

“Dus moeten we meer rekening houden met elkaar,” zegt Van Nieuwenhuizen. “Als de binnenvaart niet meer kan varen, komen er meer vrachtwagens op de weg. En we hebben niets aan onze inspanningen tegen het stikstof­probleem als we onze natuurgebieden laten verdrogen. Als veenweidegebied droogvalt, komt er veel CO2 vrij. En door verdroging verzakken onze huizen. Per gebied vergt dit een andere aanpak. Drinkwaterbedrijven moeten ook beter nadenken of ze nog wel grondwater in kwets­bare gebieden kunnen oppompen.”

Zeker voor boeren vergt dat soms aanpassing, maar Van Nieuwenhuizen ziet hoe dat inventief wordt opgelost. Zo gaat het afvalwater van bierbrouwer Bavaria naar omliggende landbouwgrond. “Hoewel we zuinig moeten zijn met water, is het echt niet zo dat we onze zwembadjes in de zomer straks niet meer kunnen vullen of onze tuin nooit meer mogen sproeien.”

Wel kunnen we volgens de minister veel zelf doen. We kunnen de tuin sproeien met het oude zwembadwater, zoals we ook kunnen besluiten onze binnenplaatsen niet te bestraten. Dan kan de regen gewoon de grond in zakken. “Dan zijn doemscenario’s echt niet nodig.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden