PlusAchtergrond

Doorstartkabinet is zelden een succes: ‘Rutte IV is ten dode opgeschreven’

Het voornemen om de coalitie van VVD, D66, CDA en de ChristenUnie te verlengen kent ongelukkige voorbeelden in de parlementaire geschiedenis. Ook nu zijn de tekenen ongunstig.

Jan Hoedeman
null Beeld ANP
Beeld ANP

Om een doorstart te laten slagen is een ideale mix nodig. De persoonlijke verhoudingen en de coalitie moeten goed zijn, er moet duidelijkheid zijn over de missie, een ambitieus programma en de smaldelen moeten elkaar wat gunnen.

De recente geschiedenis toont twee doorstartkabinetten onder leiding van Ruud Lubbers (CDA) en Wim Kok (PvdA) die struikelden. Na een winst van negen zetels wilde premier Lubbers in 1986 een kabinet van dezelfde samenstelling met de VVD, die negen zetels verloor. Zowel in het eerste als tweede kabinet-Lubbers was Frits Korthals Altes VVD-minister. “In de nacht van de val (in 1989, red.) zei CDA-minister Wim Deetman: ‘We hadden niet het volle pond van de VVD moeten eisen in de kabinetsformatie.”’

Korthals Altes ziet dat nu ook als bedreiging voor het uitzitten van de rit van Rutte IV: “D66 zal het volle pond willen hebben van de verkiezingswinst. Dat gaat ten koste van het CDA.”

Bezieling kwam niet

Het tweede paarse kabinet-Kok (1998-2002) bestond ook uit PvdA, VVD en D66. Voortzetting was niet vanzelfsprekend, omdat D66 in de min stond in de peilingen. De partij verloor tien zetels en hield er veertien over, waardoor D66 het gevoel had toch aan boord te kunnen blijven. Vanaf het begin had dat tweede paarse kabinet een probleem met zijn missie. Er werd zelfs een Catshuisbijeenkomst aan gewijd, maar wat men ook deed, de bezieling kwam niet.

Premier Kok had toch de eerste kunnen zijn die zijn tweede kabinet naar de eindstreep bracht, maar door de enquête naar Srebrenica viel het kabinet voortijdig. PvdA-minister Jan Pronk was bewindsman in beide paarse kabinetten. Hij erkent dat ze waren uitgeregeerd, omdat ‘het programma was uitgevoerd’.

Niet geloofwaardig

Pronk benadrukt dat het tweede kabinet-Lubbers en het tweede kabinet-Kok tenminste nog een vliegende doorstart hadden, voordat ze strandden. “Het is eigenlijk voor het eerst dat een kabinet met een doorstart vanaf de eerste dag ten dode is opgeschreven,” zegt Pronk. Hij wijst op de ‘blamage’ die Rutte III door de toeslagenaffaire opliep, waarna het kabinet viel. “Maar de machts- en persoonlijke verhoudingen zijn dezelfde gebleven. Rutte kan wel hopen dat het een nieuw kabinet is, maar dat is niet geloofwaardig.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden