PlusAnalyse

Door winst kan radicaal rechts duidelijke stempel op de politiek drukken

De tweede grote winnaar van de ­verkiezingen van gisteren: radicaal rechts. Desondanks zullen PVV, FvD en JA21 vermoedelijk geen rol spelen in de formatie.

FVD-lijsttrekker Thierry Baudet schudt handen met aanhangers in het Westerpark tijdens een campagnebijeenkomst op de verkiezingsdag. Beeld ANP
FVD-lijsttrekker Thierry Baudet schudt handen met aanhangers in het Westerpark tijdens een campagnebijeenkomst op de verkiezingsdag.Beeld ANP

In 2002 ging er een schokgolf door de politiek toen de Lijst Pim Fortuyn (LPF) vanuit het niets met 26 zetels in de Tweede Kamer belandde. Nu wordt het blok op radicaal rechts groter: 28 zetels.

Op basis van de stemmen die aan het einde van de ochtend geteld waren, verliest de PVV van Geert Wilders (van 20 naar 17) weliswaar, maar lijkt Forum voor Democratie te viervou­digen. Van de huidige twee zetels die de partij van Thierry Baudet nu heeft, gaat de partij naar 8 zetels. Ook de ‘afsplitsing’ van Forum, JA21 van Joost Eerdmans, debuteert sterk: vanuit het niets naar 3 zetels.

Vooral bij kiezers die FvD stemden is ‘een sterk centrum-periferie­patroon’ zichtbaar, stelt electoraal-geograaf Josse de Voogd op Twitter: de partij wint meer in plattelands­gebieden dan in de grote stad.

Normen en waarden

“We zien een verdere ruk naar rechts,” verzuchtte SP-campagneleider Maarten Hijink donderdagochtend tijdens het ­traditionele campagneleidersdebat. Daarbij schoof overigens geen van de drie rechtse winnaars aan; Forum hield zich sinds gisteravond zelfs hele­maal stil. Geen tweet, geen filmpje, geen enkele reactie.

Dat radicaal rechts zo weet te winnen, komt volgens politicoloog Simon Otjes van de Universiteit Leiden door de thema’s die kiezers belangrijk vinden. Een deel van de kiezers is economisch links, maar in culturele opvattingen rechts. Is de economie een issue, dan vertaalt zich dat in stemmen voor bijvoorbeeld PvdA en SP. Zijn thema’s als ­migratie belangrijk, dan spint onder andere de PVV daar garen bij.

Otjes: “We zagen in de exitpoll van Ipsos dat kiezers normen en waarden een belangrijk thema vonden. Dat is een typisch cultureel rechts thema.” Daarbij is een deel van de kiezers klaar met de coronamaatregelen en wist Forum op dat sentiment in te spelen. “Kiezers stemmen niet op die partij omdat ze fan zijn van antisemitisme. Je zag dat de partij toen daalde,” zegt Otjes, verwijzend naar de uitgelekte racistische en antisemi­tische appjes. Maar toen Baudet de boer op ging met zijn ‘vrijheidskaravaan’, raakte dat wél een snaar.

Machtsblok

Dat corona Nederland ook in een economische crisis heeft gestort, speelt gek genoeg geen rol. Otjes begrijpt dat wel: “Mensen voelen de crisis niet.” De werkloosheid is nog altijd laag, het kabinet heeft met de opgetuigde steunpakketten gezorgd dat de meeste kiezers nog een baan hebben.

Ondanks de winst van radicaal rechts is de verwachting dat de drie partijen geen rol krijgen bij de formatie. Toch is het een machtsblok dat een duidelijke stempel op de politiek kan drukken. Otjes verwacht dat de coalitie van VVD, D66, CDA en ChristenUnie in de huidige samenstelling door zal gaan. “Dan trekt D66 het klimaatbeleid naar links, maar op migratie zal dat niet lukken. De VVD weet immers dat er dan in de Tweede Kamer een ruime meerderheid is om daar strenger op te zijn.”

Worden de SGP en de BoerBurgerBeweging (BBB) ook meegeteld – die volgens het Kieskompas óók in het rechtse spectrum passen – dan valt de winst voor rechts nog groter uit: die vijf zitten samen op 32 zetels.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden