PlusAchtergrond

Diversiteit in het Torentje is nog altijd ver te zoeken: ‘We zijn gevormd om te denken dat een witte man de standaard voor kwaliteit is’

Een prime minister van kleur in het Verenigd Koninkrijk, een vrouwelijke premier in Italië. Haalt het buitenland ons in als het gaat om diversiteit in de politiek?

Wouter Peer
Premier Rutte aan het werk in het Torentje. 'Hij zit er al zo lang, dat mensen goed leiderschap aan hem zijn gaan koppelen,' zegt politicoloog Liza Mügge. Beeld ANP
Premier Rutte aan het werk in het Torentje. 'Hij zit er al zo lang, dat mensen goed leiderschap aan hem zijn gaan koppelen,' zegt politicoloog Liza Mügge.Beeld ANP

Italië verkoos onlangs Giorgia Meloni als eerste vrouwelijke premier. Het Verenigd Koninkrijk heeft er daar inmiddels al drie van gehad, en stelt nu met Rishi Sunak voor het eerst iemand met een migratieachtergrond aan als minister-president. In Servië is met Ana Brnabić al sinds 2017 een lesbische vrouw aan de macht.

De groep Europese leiders wordt steeds diverser, maar in Nederland moeten wij het nog altijd met witte man Mark Rutte doen. Diversiteit in het Torentje blijft tot nog toe uit, tot ongenoegen van een steeds groter wordende groep mensen.

Hiermee wordt een beeld geschetst dat het slecht gesteld is met de diversiteit in onze politiek. Maar dat valt best wel mee, zegt politicoloog Liza Mügge van de Universiteit van Amsterdam. Volgens haar staat Nederland er qua kabinet wél goed voor. Wat betreft de man-vrouwverhouding zitten we momenteel op fiftyfifty, en met ministers als Dilan Yesilgöz (Justitie en Veiligheid), Rob Jetten (Klimaat en Energie) en Franc Weerwind (Rechtsbescherming) bestaat het kabinet ook niet louter uit witte hetero’s. “Daar was ook veel aandacht voor toen dit kabinet werd aangesteld,” aldus Mügge. “Nog nooit heeft Nederland zo’n divers kabinet gehad.”

Andere culturele identiteit

En dat is belangrijk, legt Ian van der Kooye, voorzitter van Kleur de Kamer, een partijoverstijgend initiatief dat politici helpt bij het voeren van campagne en het vergroten van hun zichtbaarheid. Van der Kooye pleit voor meer diversiteit in de politiek door mensen ervan te overtuigen op iemand te stemmen die hún identiteit en achtergrond vertegenwoordigt. “Een vrouw of iemand van kleur komt met een hele andere culturele achtergrond in de discussie, en brengt dus ook andere punten naar voren. Dat is belangrijk voor de beeldvorming. Dat je weet dat je ook minister kan worden als je een andere culturele identiteit hebt.”

Juist de leider van de ministersploeg – de premier – kan als rolmodel gelden, stelt politicoloog Mügge. “Daarin schieten we nog wel tekort, en dat is onder meer te wijten aan de VVD. In Nederland word je niet zomaar minister-president. Je moet door je partij naar voren geschoven worden als leider, en dan moet je partij ook nog eens de grootste zijn bij de verkiezingen. De VVD is al jaren de grootste partij, maar een vrouwelijke lijsttrekker blijft uit.” Ook bij andere partijen leek het lang de norm om een witte man uit te roepen tot lijsttrekker. Bij de vorige verkiezingen deden er voor het eerst tien vrouwelijke lijsttrekkers mee; een mijlpaal.

Goed voor emancipatie

Van der Kooye denkt dat een premier met een andere achtergrond veel zou doen voor de emancipatie. “Door altijd een witte man in het Torentje te hebben gehad, zien we dat ook als standaard van kwaliteit. We zijn gevormd om te denken dat dat de standaard is. Door iemand met een andere achtergrond aan de top te hebben, verandert dat beeld ook.”

Dat sentiment lijkt ook in de samenleving te leven. In 2019 bleek uit een peiling van EenVandaag dat zo’n 54 procent van de vrouwen en 35 procent van de mannen een vrouwelijke premier wel zag zitten. Toch is Rutte vorig jaar alsnog als winnaar uit de strijd gekomen. Waarom? Politicoloog Mügge legt uit: “Hij zit er al zó lang, dat mensen goed leiderschap aan hem zijn gaan koppelen. Mensen kiezen graag voor stabiliteit, helemaal in tijden van crisis, en zo blijft diversiteit qua premierschap uit.”

Mooi op papier

Het is ook weer niet zo dat het in het buitenland veel beter gaat wat betreft diversiteit in de politiek dan in Nederland. “We staan met de verdeling in de Tweede Kamer en het kabinet juist bovengemiddeld hoog in de rijtjes,” duidt Mügge. Maar op regionaal niveau – provincies en gemeenten dus – blijft de diversiteit juist achter. Uit onderzoek bleek eerder nog dat na de gemeenteraadsverkiezingen van vorig jaar een groot aantal colleges uit enkel mannen bestaat.

Ook klinkt een vrouwelijke leider als Meloni of een premier met een migratieachtergrond als Sunak mooi op papier, maar gezien de ideologische stromingen die zij vertegenwoordigen is het onwaarschijnlijk dat zij diversiteit in hun beleid voorop gaan stellen, legt Mügge uit. “Men vergeet al gauw dat vrouwen ook verschillen qua politieke mening. Meloni mag dan wel een vrouw zijn, maar ze is ook hartstikke rechts en conservatief. Diversiteit zal niet hoog op haar lijstje staan. Hetzelfde geldt voor Sunak, die ‘gewoon’ onderdeel van de elite is als zeer hoog opgeleide multimiljonair.”

Diversiteit binnen diversiteit

Van der Kooye, eerder campagneleider van Denk en betrokken bij de oprichting van BIJ1, ziet het positiever. “Mensen vergeten nog weleens dat vrouwen of mensen van kleur niet per se links hoeven te zijn. Ook binnen diversiteit zit veel diversiteit. Er zijn rechtse conservatieven van kleur, net als conservatieve vrouwen. Ook die diversiteit moeten we omarmen.”

Ook helpt de aanstelling van een premier met een andere achtergrond bij het normaliseren daarvan. Een Italiaan zal na Meloni minder bezwaar hebben tegen een vrouwelijke premier dan daarvoor, wat haar politiek ook moge zijn. Die normalisatie is er in Nederland nog niet. Van der Kooye: “Als het gaat om grote veranderingen, kan Nederland nog best conservatief zijn. Zie maar hoe krampachtig er wordt gedaan tegen Femke Halsema en Sigrid Kaag. Dat vinden we lastig om te erkennen.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden