Dit staat in de formatiestukken: stabiliteit CDA-fractie stond ter discussie

Niet alleen de positie Omtzigt, maar de ‘stabiliteit’ van de CDA-fractie stond ter discussie voor de verkenners. Dat blijkt uit de vertrouwelijke verslagen van de voormalige verkenners in de formatie, Kajsa Ollongren (D66) en Annemarie Jorritsma (VVD) die op verzoek van de Tweede Kamer zijn vrijgegeven.

Geert Wilders (PVV) en Wopke Hoekstra (CDA) in de Tweede Kamer tijdens een debat over de mislukte formatieverkenning.  Beeld ANP
Geert Wilders (PVV) en Wopke Hoekstra (CDA) in de Tweede Kamer tijdens een debat over de mislukte formatieverkenning.Beeld ANP

Het gaat om acht pagina’s aan notities die een saillant inkijkje geven in de anders zo gesloten verkenning en formatie.

In de notities staat ook een zin waaruit je zou kunnen opmaken dat er nog persoonlijk contact is geweest tussen VVD-leider Mark Rutte en D66-leider Sigrid Kaag over ‘punt deelname kabinet door CDA’. Of dat dat contact er nog moest komen. Zo werd er nagedacht over een ‘telefoontje vanuit VVD (en D66 ?))’ naar het CDA. De verkenners noemen in de stukken ook ‘inconsistenties’ van de inbreng van het CDA: enerzijds dat de partij zei niet aan te willen schuiven bij VVD en CDA, maar de verkenners hadden ook gezien dat ‘97% van de achterban wil meeregeren’.

De Tweede Kamer debatteert woensdag over de mislukte verkenning voor een nieuw kabinet. Vorige week kwam de formatie knarsend tot stilstand toen Ollongren per ongeluk over straat ging met een geheime memo uit de formatie waarop Omtzigts naam te lezen was. Daarbij stond de tekst ‘functie elders’, wat de suggestie wekte dat iemand die betrokken was bij de verkenningen hem op een zijspoor wil zetten. Juist Omtzigt gold de afgelopen jaren als een Kamerlid dat kritisch was op het kabinet.

De naam van Omtzigt staat verder overigens niet in de stukken te lezen. Wie of wat hem heeft genoemd, of wie om welke reden zijn naam noteerde is dus nog onduidelijk. Wel werden er dus vraagtekens gezet bij de ‘stabiliteit’ van het CDA. Dat slaat wellicht op de positie van Omtzigt die de nummer twee is binnen het CDA, terwijl hij zou hebben geklaagd dat hij in de campagne te weinig werd ingezet. Hij reageerde woensdag woedend dat zijn naam is genoemd tijdens de verkenning.

PVV

Uit de vrijgegeven stukken blijkt verder dat een kabinet met de PVV snel geen optie meer was. ‘PVV: afhechten’, staat er te lezen. Wat een Haagse term is voor afronden. Wel wilde de verkenners toch nog eens van Rutte en Kaag horen of ze de PVV écht wilden uitsluiten of er toch nog een optie was. Daar was een heel rijtje vragen voor voorbereid, zoals: ‘Waarom sluit je PVV feitelijk uit?’ en ‘Kan het standpunt inzake uitsluiting nog wijzigen?’

Linkse partijen

Over de linkse partijen staat verder dat GroenLinks ‘graag wil’ als het gaat om toetreden tot een kabinet. GL-leider Jesse Klaver had openlijk juist gezegd dat hij alleen wil als PvdA en SP ook mee zouden doen. In de notities staat nu geschreven dat een kabinet met vijf partijen door GroenLinks alleen als ‘nuttig’ wordt gezien, niet noodzakelijk. De SP zou ook ‘de deur niet dicht’ hebben gegooid.

Planning

Duidelijk is wel uit de stukken dat er een tweede gesprek met het CDA gepland zou gaan worden, mogelijk ook tussen VVD, D66 en CDA, daarbij staat ‘zonder verkenners?’.

In de notities staat verder een overzicht van ‘inhoudelijke standpunten’ van de diverse partijen, op verschillende thema’s die partijen (waarschijnlijk) zelf hebben genoemd in hun één-op-één gesprekken met de verkenners. Het gaat dan onder meer om racisme, ‘medisch-ethisch’, rechtsstaat, klimaat en stikstof.

Asiel

Opvallend is overigens wel dat GroenLinks in het gesprek met de verkenners heeft aangegeven dat het op asiel niet al te dwars zou gaan liggen als het in een kabinetsformatie betrokken zou worden. Bij de vorige formatie, in 2017, was dat nog reden om niet in het kabinet te stappen. De partij wilde geen deals, zoals die met Turkije, waarbij vluchtelingen buiten Europa hun opvang zouden krijgen en hun asielaanvraag zouden doen. GroenLinks zei toen nog dat dit door de ‘morele ondergrens’ ging.

De verkenners noteerden nu echter dat GroenLinks zou hebben gezegd dat het ‘niet van plan’ was ‘dat op te spelen’. Ze ‘zouden het groot kunnen maken, gaan we niet doen, route Europa volgen’, staat er nu.

Veestapel

Opmerkelijk is ook dat D66 de halvering van de veestapel niet heeft geëist bij de verkenners, terwijl het dat altijd tot doel heeft gesteld. Andersom zegt de VVD juist dat halvering van de veestapel weliswaar geen doel is, maar ‘minder vee’ wel de consequenties is van de aanpak van het stikstof, terwijl de partij steeds zei dat die aanpak kan zonder de veestapel te laten krimpen.

In de vrijgegeven documenten staan verder berichten uit kranten genoemd over het verloop van de verkennende gesprekken. Daarbij worden ook anonieme bronnen aangehaald die zich uitlaten over mogelijke combinaties voor een nieuw kabinet.

Kritiek

Partijen in de Tweede Kamer, Denk en PVV voorop, denken dat nog niet alle documenten er liggen. Er zouden meer e-mails moeten zijn en gespreksverslagen.

Het geblunder van Ollongren en alle turbulentie hebben voor diep wantrouwen gezorgd bij de partijen onderling. Vooral de VVD hoopte de formatie weer snel vlot te kunnen trekken, maar dat lijkt niet te gaan lukken. Er zijn al twee nieuwe verkenners aangesteld, maar die zullen nog niet van start kunnen zolang de brokstukken zijn geraapt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden