PlusUit het archief

Dit schreef Het Parool vlak na de brand in Het Hemeltje

Volendam is verslagen. Iedereen kent hier iedereen, alle bewoners zijn familie of in elk geval ‘iets’ van elkaar. De hel waarin café Het Hemeltje in de nacht van oud op nieuw veranderde, zal diepe merktekens achterlaten. Een trauma begint zich af te tekenen bij de bevolking.

Het pand aan de haven in Volendam waar maandagochtend 1 januari 2001 brand uitbrak.  Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
Het pand aan de haven in Volendam waar maandagochtend 1 januari 2001 brand uitbrak.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Geen ruit is meer heel; puntig steken glasscherven omhoog in de ramen van de voorgevel van bar Wir War en het erboven gelegen café Het Hemeltje op de havendijk in Volendam. Zwarte gordijnen wapperen naar buiten. Het Hemeltje veranderde in een hel toen daar even na de jaarwisseling brand uitbrak.

De kerstversiering van gedroogde dennentakken aan het plafond moet vlam hebben gevat. Was er met vuurwerk gegooid? Met sterretjes? Het is nog niet duidelijk. De cafébazen hadden van het gemeentebestuur opdracht gekregen de kerstversiering te impregneren, opdat deze onbrandbaar zou zijn. Was dat in Het Hemeltje gebeurd? Het zijn nog onbeantwoorde vragen. In elk geval heeft de kunststoffen kleding van de feestvierende jongeren snel vlam gevat.

Brandtrap

De brandweer was, met hulp van korpsen uit de omgeving, het vuur snel meester, maar intussen zaten de jongeren als ratten in de val. “Veertien- en vijftienjarigen, die vormen het publiek van Het Hemeltje,” zegt een dijkbewoner. “Het mag niet, hoort niet, maar het ís wel zo.”

Volgens hem lapte de eigenaar de brandvoorschriften aan zijn laars. “De brandtrap ligt al sinds jaar en dag op het dak van het café. Horizontaal.” Slechts één nooduitgang was open - bij lange na niet voldoende om de jongeren, volslagen in paniek, de kans te geven weg te komen. Of er ook nog gesloten nooduitgangen waren, kon burgemeester F. IJsselmuiden niet zeggen. “Dat wordt onderzocht.”

De Dijk in Volendam, met in het midden de twee groene gevels van de Wir War bar en het daarboven gelegen cafe 't Hemeltje.  Beeld ANP
De Dijk in Volendam, met in het midden de twee groene gevels van de Wir War bar en het daarboven gelegen cafe 't Hemeltje.Beeld ANP

Hekken

Dat ene steile trappetje dat van Het Hemeltje naar beneden leidt, en via Wir War naar buiten, bood nauwelijks soelaas. “En waren er nou maar gewoon openslaande deuren naar buiten geweest, dan hadden ze zó op het dak van de Wir War kunnen stappen,” zegt een buurman. “Maar nee, er zitten ramen voor met hekken en die hebben het vluchten nog verder bemoeilijkt.” Pas toen met barkrukken en stoelen de hekken voor twee ramen kapot waren geslagen, konden jongeren naar beneden springen.

Zodra hij had gehoord van de brand, was hij met zijn vrouw naar buiten gerend, vertelt de buur. Drie meisjes hadden ze op straat aangetroffen, verkleumd in hun feestkleding - niemand had tijd gehad om zijn jas te pakken. Ze hadden de kinderen mee naar binnen genomen, één meisje helemaal zwartgeblakerd, de vellen hingen aan haar handen. Het tweede meisje had, in shock, wezenloos voor zich uit zitten staren.

Radeloos

Zo was het bijna alle dijkbewoners vergaan - naar buiten lopen, kinderen oppikken, ze onder de douche zetten of wat te drinken geven. Waren ze er erg aan toe, dan werden professionele hulpverleners naar binnen geloodst. Konden ze de kinderen zo gauw mogelijk meenemen?

Ambulances reden af en aan, vormden files op de wegen naar de ziekenhuizen overal in de omgeving, en verder weg, die plaats hadden voor de slachtoffers. Ouders en andere familieleden renden radeloos over de dijk; had iemand Angélique gezien, of Irma, of Daan? Ze belden elkaar; telefoons waren de hele nacht bezet. Oh, gelukkig, Jane lag in een ziekenhuis met niet al te ernstige verwondingen.

In een partycentrum dat als hulpcentrum was ingericht, werden lijsten neergelegd met namen van jongeren die lichtgewond waren. Familieleden die er de namen van hun kinderen op aantroffen, haalden opgelucht adem. Anderen bleven met onbeantwoorde vragen zitten. Zwaargewonden waren met spoed naar ziekenhuizen gebracht, zonder dat hun identiteit was vastgesteld. “Van sommigen die in coma liggen, weten we niet wie het zijn,” zegt Marja Verbaak van Het Rode Kruis.

Generatie

Vlak nadat de brand was uitgebroken, werd buiten op de dijk een slachtoffer gereanimeerd. Een kwartier. Een half uur. Totdat de hulpverleners wel moesten erkennen dat doorgaan geen zin meer had. Acht doden zijn inmiddels geteld en het zullen er nog veel meer worden. Een hele generatie Volendammers zal een leven lang getekend zijn door brandwonden.

Alle horecagelegenheden stroomden leeg, toen het nieuws van de ramp zich verspreidde. Cafés werden ‘gevorderd’ voor het opvangen van slachtoffers, taxichauffeurs werd gevraagd gewonden te vervoeren, extra bussen werden ingezet.

In het verenigingsgebouw Sint Jozef werd het nieuwe jaar ingeluid, totdat daar gewonden uit Het Hemeltje binnenstroomden, die hun verbrande handen ter afkoeling in de spoelbak staken. “Toen we doorhadden wat er gebeurd was, zijn we gaan kijken of we konden helpen,” zegt een van de gasten. Verschrikkelijk was het geweest: hij had gezien hoe een meisje met verbrand gezicht en verbrande borst was weggedragen.

Des duivels

“We kennen elkaar hier allemaal, iedereen is familie, of in elk geval íets van elkaar,” zegt een geboren en getogen Volendammer. Hij ziet erg op tegen de komende periode, waarin duidelijk zal worden wie het leven heeft verloren. “Want we kennen ze, of ze zijn de zoon of de dochter van iemand die we kennen.”

Hij had de jaarwisseling doorgebracht bij vrienden. Toen ze na twaalven een sirene hoorden, hadden ze gedacht dat er werd gevochten in één van de cafés. “Weer een sirene, en dan denk je nóg aan een vechtpartij.” Maar toen de sirenes bleven aanhouden, had hij begrepen dat er ‘iets veel ernstigers’ aan de hand moest zijn.

Een trauma begint zich af te tekenen bij de Volendammers. Daarnaast zijn ze ‘des duivels’, zegt één van hen. Want hebben ze niet allemaal al heel vaak gezegd dat het ooit mis moest gaan in Het Hemeltje? Dat daar altijd veel te veel, en veel te jonge kinderen, opeengestouwd zaten?

Een stille tocht voerde langs de plaats waar de brand woedde in de nieuwjaarsnacht, cafe De Hemel. Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
Een stille tocht voerde langs de plaats waar de brand woedde in de nieuwjaarsnacht, cafe De Hemel.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

“Het is ook een beetje onze eigen schuld,” vindt een vader die zijn geluk niet op kan, omdat hij zijn dochter verward, maar ongedeerd, heeft teruggevonden. “Wij geven onze veertienjarigen zelf toestemming naar het café te gaan.”

Maar de eerste spreker vindt, dat de horecabazen en ‘de politiek’ erop moeten toezien dat ‘jonge kinderen’ niet naar cafés gaan. ‘’Ze zijn bang dat ze, als ze niet al heel jong meedoen, voor een doetje worden uitgemaakt. Je zou ze, net zoals dat op Texel gebeurt, een toegangspasje kunnen geven als ze zestien zijn.”

Een andere vader vertelt dat zijn dochter ogenschijnlijk zonder letsel naar buiten is gekomen, maar dat ze nu, volkomen geschokt, op haar kamertje zit. “Ze heeft gevochten voor haar leven. Mijn zoon, die toevallig in de buurt was van het café, is naar binnen gegaan om te proberen mensen te redden. Hij is ongedeerd, maar helemaal kapot, omdat een van zijn beste vrienden is overleden. Het drama dat hier heeft plaatsgehad - dat is niet voor te stellen.”

Familieleden van slachtoffers konden voor professionele opvang in het stadskantoor in Volendam terecht. Ook de hulpverleners worden de komende dagen begeleid, zegt Verbaak van Het Rode Kruis. Eén van hen stond gisterochtend vroeg bibberend in de duisternis te wachten op haar man, die haar zou komen ophalen.

“Wat ik vannacht heb meegemaakt,” zei ze, “zal ik nooit meer vergeten. Steeds maar weer heb ik naast zwaargewonden gezeten, die in ambulances naar de ziekenhuizen werden gebracht. Het was vreselijk. En de zwarte lijkauto’s die de doden kwamen ophalen - dat was het allerergste.”

Een slachtoffer van de Volendamse cafebrand onthult het monument van de nieuwjaarsbrand. Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
Een slachtoffer van de Volendamse cafebrand onthult het monument van de nieuwjaarsbrand.Beeld Hollandse Hoogte / ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden