PlusUitleg

Dit moet je weten over het wel/niet opheffen van de avondklok

Dinsdagochtend veegde een rechter de avondklok van tafel. Hoe kan het dat de overheid een nederlaag heeft geleden en de avondklok moet intrekken? Komen eerder uitgeschreven boetes te vervallen en kan het demissionaire kabinet alsnog zijn gelijk halen voor de avond valt?

null Beeld ANP
Beeld ANP

1. De avondklok wordt per direct geschrapt. Waarom?

Volgens de rechtbank in Den Haag heeft het demissionaire kabinet de verkeerde wet gebruikt voor de invoering van de avondklok. Dat zit als volgt. Voor het invoeren van de avondklok is gebruikgemaakt van een bijzondere wet, de Wet buitengewone bevoegdheden burgerlijk gezag (Wbbbg). Die wet biedt het kabinet de mogelijkheid om in zeer spoedeisende en buitengewone omstandigheden – zoals een dijkdoorbraak – een avondklok in te stellen, zonder dat daarvoor eerst een wetgevingstraject via de Eerste en Tweede Kamer moet worden doorlopen.

De rechtbank oordeelt dat bij de invoering van de avondklok geen sprake was van de bijzondere spoedeisendheid. De redenering: al vóór de invoering van de avondklok was er vaker over gesproken. Zoveel spoed was er volgens de rechtbank dus niet. Daarom is de inzet van deze wet om de avondklok in te stellen ‘niet legitiem’.

2. Wie had de rechtszaak aangespannen? 

De zaak was aangespannen door Stichting Viruswaarheid, waar activist Willem Engel voorzitter van is. “Dat wordt een feestje vanavond,” zei Engel in het programma 1 op 1 op NPO Radio 1. “Ik ben heel blij en opgelucht dat er in Nederland nog iets als rechtsspraak bestaat. De avondklok is er nu per direct af. Ik verwacht nog wel dat het door het regime bestreden zal worden. Maar we staan sterk en ik verwacht dat ze in hoger beroep kansloos zijn.”

“Het is goed nieuws dat we nog iets van een rechtsstaat hebben,” zegt ook Jeroen Pols, jurist van Viruswaarheid.  “Daar begonnen we aan te twijfelen. Het is in ieder geval bemoedigend dat er rechters zijn die hun verantwoordelijkheid durven te nemen.” 

Viruswaarheid heeft nog een paar andere zaken tegen het coronabeleid van het kabinet lopen. Zo wil de beweging dat het kabinet stopt met het gebruik van zogenoemde PCR-testen voor mensen zonder corona-achtige klachten. Die eis is afgewezen, maar Viruswaarheid is in hoger beroep gegaan. Daarnaast wil Viruswaarheid dat het inreisverbod voor mensen zonder negatieve PCR-test wordt geschrapt. Ook die eis is aanvankelijk afgewezen en ook daar ging Viruswaarheid in beroep.

3. Kun je een boete voor het overtreden van de avondklok nu verscheuren? 

Dat is vooralsnog niet bekend. De politie heeft tot eind vorige week bijna 26.000 boetes uitgedeeld aan mensen die na de avondklok zonder goede reden op straat waren. 

Volgens advocaat Michael Ruperti zijn al honderden mensen voornemens hun avondklokboete aan te vechten. De advocaat gaat hun verzoeken rechtstreeks bij minister Ferd Grapperhaus (Veiligheid en Justitie) indienen. Het vonnis van de rechtbank in Den Haag is de basis van de procedure.

4. Blijven supermarkten en andere winkels nu weer langer open?

Nee. Supermarkten hanteren voorlopig de avondklok en zullen uiterlijk om 20.45 uur sluiten. Dat doen zij na een dringend advies van premier Mark Rutte. Eerder dinsdag stelden de supermarkten namelijk wél langer te willen openblijven als de avondklok wegvalt. De branche kiest er nu toch voor om de adviezen van het RIVM en de besluitvorming van de overheid te volgen. Zodra er meer duidelijk is over een definitieve uitspraak rond de avondklok, dan zal supermarktkoepel CBL laten weten wat dit voor de supermarkten betekent.

5. Wat was eigenlijk het doel van de avondklok? 

Het nog verder beperken van het aantal contacten. Volgens de GGD vindt een groot deel van alle besmettingen plaats bij het bezoek van familie of vrienden: gelegenheden waarbij men vaak te weinig afstand houdt en al helemaal geen mondkapje draagt. Daarbij gaat het niet alleen om jongeren die (huis)feestjes bezoeken, maar ook om mensen uit andere leeftijdscategorieën die toch naar etentjes en verjaardagen blijven gaan. Vanwege de Britse variant van het virus achtte het demissionaire kabinet het noodzakelijk deze ontmoetingen verder aan banden te leggen. 

6. Is er iets bekend over de effecten van de avondklok op het aantal besmettingen?

Volgens voorlopige bevindingen van het Nederlands Studiecentrum voor Criminaliteit en Rechtshandhaving heeft de avondklok in Amsterdam slechts beperkt effect op het aantal mensen op straat – waarschijnlijk omdat Nederland al in lockdown is. De onderzoekers hebben beveiligingsbeelden bestudeerd van de Leidsestraat, het Javaplein en Bijlmerplein. Ze hebben de hoeveelheid mensen op straat geteld op vier dagen zonder avondklok, én vier dagen waarop de avondklok van kracht was.

In januari zei Jaap van Dissel tijdens een technische briefing in de Tweede Kamer al dat we vooral moesten hópen dat de avondklok voldoende zou werken. Dat schreef NRC. Het onderbouwen van het effect is complex omdat er ook andere maatregelen van kracht zijn. Van Dissel haalde wel een aantal internationale studies aan waaruit blijkt dat een avondklok het reproductiegetal tot 13 procent kan laten dalen. Er zijn tot op heden nog geen onderzoeksresultaten bekend die meer duidelijkheid geven. 

Over het effect zei demissionair minister Ferd Grapperhaus (Justitie) wel dat ‘dit er wel lijkt te zijn’. “We hebben in ieder geval geen tegenbewijs gezien van de onderzoeken die zeggen dat het tot minder besmettingen lijdt omdat mensen elkaar minder opzoeken.”

7. Lopen we kans dat de avondklok alsnog weer wordt ingevoerd?

De Nederlandse staat heeft hoger beroep aangetekend tegen het vonnis over de avondklok. Een zogenoemd ‘turbo spoedappèl’ moet ervoor zorgen dat de avondklok dinsdagavond en de komende dagen blijft gelden.

Het beroep dient dinsdagavond en moet ervoor zorgen dat de maatregel de komende dagen van kracht blijft. Daarna kan er inhoudelijk gekeken worden naar de gronden waarop de rechter het middel dinsdagochtend van tafel veegde. De staat vecht de ‘directe uitvoerbaarheid’ aan van de uitspraak, waarmee de rechtbank in Den Haag een streep zette door de avondklok en oordeelde dat die uitspraak direct ingaat.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden